Αρχισα να γυρίζω στα ελληνικά βουνά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970. Τα χωριά ήταν φτωχά και ήδη είχαν ερημώσει σε μεγάλο βαθμό. Κάτι όμως είχε απομείνει από τον παλιό τρόπο ζωής. Τα μονοπάτια, που επί αιώνες αποτελούσαν τους μοναδικούς δρόμους και διατηρούνταν ανοιχτά από τα χιλιάδες βήματα ανθρώπων και ζώων, εξακολουθούσαν να είναι βατά και αναγνωρίσιμα. Σήμερα δεν θα συναντήσει κανείς ούτε ένα μουλάρι ανάμεσα στους Δελφούς και στις λίμνες των Πρεσπών. Πολλά μονοπάτια έχουν πλέον κλείσει, σε σημείο που δεν μπορούν να ξανανοίξουν.
Και άλλες ορεινές περιοχές της Ευρώπης γνώρισαν την ίδια μοίρα. Ωστόσο, οι οικονομίες τους αναζωογονήθηκαν χάρη στην ανάπτυξη των υπαίθριων δραστηριοτήτων, όπως η πεζοπορία, η αναρρίχηση και, φυσικά, το σκι – κάτι που το ελληνικό κλίμα δεν ευνοεί ιδιαίτερα. «Τα βουνά είναι άχρηστα», μου έλεγαν συχνά. Συνδεδεμένα με τη φτώχεια, τις στερήσεις, την αμάθεια και τον πόλεμο, θεωρείτο σχεδόν ντροπή να παραδεχθεί κανείς ότι είχε οποιαδήποτε σχέση μαζί τους.
Τώρα, ξαφνικά, όπου κι αν πας, όλοι μιλούν για μονοπάτια και τρέχουν να βάλουν χέρι στο δικό τους το μερίδιο από τα 42 εκατ. ευρώ που έχει διαθέσει η κυβέρνηση για την αποκατάσταση μονοπατιών. Το αποτέλεσμα; Ακριβώς όπως θα ανέμενε κάποιος.
Η αφύπνιση του ενδιαφέροντος του κοινού για υγιείς υπαίθριες δραστηριότητες, για τη γνωριμία και την εξερεύνηση άγνωστων περιοχών της χώρας και του πολιτισμού μας δεν μπορεί παρά να είναι ευπρόσδεκτη. Ποια είναι όμως η πραγματικότητα;
Δεν ζητήθηκε καμία γνώμη ειδικών. Τα έργα ανατίθενται σε εργολάβους κατασκευών, οι οποίοι δεν έχουν καμία αντίληψη των πραγματικών αναγκών των πεζοπόρων, που είναι: λεπτομερείς χάρτες, ίχνη GPX, τακτικά σημεία υδροληψίας, σωστή και συνεπής σήμανση, δυνατότητα διάσωσης σε περίπτωση ανάγκης, συστηματική συντήρηση, καταλύματα, οργανωμένοι χώροι κατασκήνωσης, προμήθειες τροφίμων και ειδών για κατασκηνωτές. Και βέβαια, κανείς δεν φαίνεται να έχει αναρωτηθεί ποιοι και πόσοι θα είναι αυτοί που θα κάνουν τον κόπο να επισκεφθούν κάτι απόμερα και άγνωστα χωριά.
Με τον εξαιρετικό ιστορικό, πολιτιστικό και φυσικό πλούτο του, το «Pindos Way» αποτελεί ιδανικό υποψήφιο για να εξελιχθεί σε μία από τις αγαπημένες πεζοπορικές διαδρομές της Ευρώπης.
Οσο για τη διαχείριση αυτού του προγράμματος, δύσκολα αντέχει σε σοβαρό έλεγχο. Από ό,τι βλέπω και ακούω, οι δημόσιες αρχές το αντιμετωπίζουν σαν άλλη μια ευκαιρία για να βάλουν το χέρι στο δημόσιο ταμείο. Δεν είναι καν μυστικό. Ολοι το γνωρίζουν· είναι ολοφάνερο, προκλητικό σε βαθμό που δύσκολα μπορεί να πιστέψει κανείς. Γιατί οι Ελληνες δημοσιογράφοι δεν ασχολούνται με αυτό;
Το είδος της πεζοπορίας που προσελκύει επισκέπτες και αποφέρει πραγματικά οικονομικά οφέλη είναι η πεζοπορία μεγάλων αποστάσεων και πολλών ημερών. Στη Γαλλία και στη Γερμανία, για παράδειγμα, η πεζοπορία και η ποδηλασία μεγάλων αποστάσεων συνεισφέρουν πάνω από 5 δισ. ευρώ ετησίως στις εθνικές οικονομίες, ενώ παράλληλα εξοικονομούν άλλα 5 δισ. ευρώ από τις δαπάνες για την υγεία. Μεγάλο μέρος αυτών των χρημάτων παραμένει στα χωριά όπου δαπανώνται. Μιλάμε για διαδρομές όπως ο μεσαιωνικός προσκυνηματικός δρόμος Chemin de Saint-Jacques (GR65) στη Γαλλία και στην Ισπανία, το GR20 που διασχίζει τα βουνά της Κορσικής, το διαπυρηναϊκό GR10 ή τo GR70, μήκους 274 χιλιομέτρων, που τιμά το ταξίδι του συγγραφέα του «Νησιού των θησαυρών», Ρόμπερτ Λούις Στίβενσον, με τον γάιδαρό του στους λόφους των Σεβέν της Γαλλίας. Η διαδρομή αυτή προσελκύει περισσότερους από 6.000 πεζοπόρους τον χρόνο, οι οποίοι αφήνουν στην τοπική οικονομία περίπου 2,9 εκατ. ευρώ ετησίως, συνυπολογίζοντας διαμονή, εστίαση, αγορές και τοπικές μεταφορές. Για να αναφέρω ένα παράδειγμα πιο κοντά μας, το μονοπάτι Likya Yolu (Λυκιακή Οδός) στη νοτιοδυτική Τουρκία, που δημιούργησε από το μηδέν το 2000 η φίλη μου Κέιτ Κλόου, έχει μήκος πάνω από 500 χιλιόμετρα και προσελκύει σήμερα περίπου 30.000 πεζοπόρους κάθε χρόνο. Κατά μήκος της διαδρομής έχουν ανοίξει ξενώνες, καθώς και καταστήματα που προμηθεύουν τους πεζοπόρους με τρόφιμα και βασικά εφόδια.
Από το 1986 εκδίδω έναν οδηγό για τα ελληνικά βουνά, ο οποίος φέτος αναθεωρείται για την τέταρτη έκδοσή του με τον τίτλο «Trekking in Greece: the Peloponnese and Pindos Way». Με τον εξαιρετικό ιστορικό, πολιτιστικό και φυσικό πλούτο του, αλλά και την απαράμιλλη ομορφιά του, το «Pindos Way» αποτελεί ιδανικό υποψήφιο για να εξελιχθεί σε μία από τις αγαπημένες πεζοπορικές διαδρομές της Ευρώπης. Το τεράστιο έργο της αναζωογόνησης του τμήματος της διαδρομής που διασχίζει την Πίνδο βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη και υλοποιείται από την Κοινωνική Συνεταιριστική Επιχείρηση (ΚΟΙΝΣΕΠ) Terra Pindus με τη βοήθεια εθελοντών από όλο τον κόσμο. Εκεί θα έπρεπε να κατευθύνονται οι δημόσιες επενδύσεις.
*Ο κ. Τιμ Σάλμον είναι συγγραφέας και πρωτοπόρος του Pindos Way/Pindus Trail.
