Η κατάρρευση του ΣΥΡΙΖΑ και η ανάδυση νέων κομμάτων που χτίζονται γύρω από τον αρχηγό τους (ένας εκ των οποίων είναι και πρώην πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ) υπογραμμίζουν τη ρηχότητα μιας πολιτικής σκηνής που βασίζεται περισσότερο σε πρόσωπα, παραδοσιακές ιδεοληψίες και άκαιρες αναπαραστάσεις, παρά σε προγράμματα. Εάν χτίζουμε με σκόρπια τραπουλόχαρτα, όπως έκανε ο ΣΥΡΙΖΑ στη δική του άνοδο από το «πάγιο» εκλογικό 3% έως την ανάληψη της εξουσίας, και μετά, στη διεύρυνση που επιχείρησε όταν βρέθηκε πάλι στην αντιπολίτευση, δεν μας εκπλήττει όταν το οικοδόμημα πέφτει σαν χάρτινος πύργος. Αυτό ας γίνει μάθημα για τον Αλέξη Τσίπρα, καθώς είναι δύσκολο να διακρίνουμε εάν έχει μάθει από όσα έχει τραβήξει ο ΣΥΡΙΖΑ, ή εάν θα επαναλάβει το μοντέλο κόμματος όπου ο αρχηγός είναι ο απόλυτος άρχων, ο οποίος αυτοσχεδιάζει ως προς την πορεία και επιλέγει όσους θέλει αυτός να συμμετάσχουν.
Η πολιτική απαιτεί λειτουργικούς κομματικούς μηχανισμούς, πρόγραμμα κατάλληλο για την εποχή και ανθρώπους με διάθεση να επιδιώξουν τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση του πολιτικού κόσμου.
Ας το βλέπουν και οι αρχηγοί, τα στελέχη και οι οπαδοί όλων των άλλων κομμάτων, που δεν έχουν κάποια υπόσταση πέρα από το να πλαισιώνουν τον αρχηγό. Αυτό ισχύει για τα περισσότερα, με εξαιρέσεις τη Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ και το ΚΚΕ. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτά τα τρία κόμματα είναι στυλοβάτες της πολιτικής σκηνής εδώ και μισό αιώνα. Τα δύο πρώτα εναλλάσσονταν στην εξουσία, ενώ το τρίτο ήταν πάντα ένας πόλος ακίνητος, εκτός από την υπέρβαση που τόλμησε το 1989, συνάπτοντας συμμαχία με τη Ν.Δ. για να αφανίσουν το ΠΑΣΟΚ. Το ΠΑΣΟΚ όμως άντεξε, επειδή ήταν ενισχυμένο: είχε χαρισματικό ηγέτη, ισχυρούς κομματικούς μηχανισμούς, ευρύτατη αποδοχή στην κοινωνία και, ίσως ακόμη πιο σημαντικό, τη θέληση να επιβιώσει. Ετσι, όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου αδυνατούσε να συνεχίσει, το κόμμα επέλεξε έναν πρόεδρο τελείως διαφορετικό από τον ιδρυτή του και, για πολλούς, με ξένο DNA από το υπόλοιπο κόμμα, τον Κώστα Σημίτη. Και η Ν.Δ. κατάφερε να επιζήσει με αλλαγές στην ηγεσία, με κινήσεις που έδειχναν ότι καταλάβαινε τι ήθελε η κοινωνία. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν κι αυτός, σαν τον Σημίτη, το «αουτσάιντερ» όταν εξελέγη πρόεδρος. Και οι δύο πρόσφεραν αυτό που ζητούσαν οι ψηφοφόροι έπειτα από περίοδο αναταραχών και μεγάλων συγκινήσεων – σταθερότητα, σοβαρότητα και την επίλυση χρόνιων προβλημάτων. (Το ΚΚΕ, από την άλλη, παρέμεινε στη θέση του όχι λόγω ευελιξίας αλλά λόγω δογματικής ακαμψίας, κάτι που προφανώς ικανοποιεί αρκετούς πολίτες.)
Τι σημασία έχουν αυτές οι παρατηρήσεις σήμερα; Ισως είναι χρήσιμες ως πλαίσιο για να κατανοήσουμε τη δύσκολη εποχή που διανύουμε, όπου δεν υπάρχουν «μπάρες ασφαλείας» όπως υπήρχαν παλαιότερα, όταν η Ελλάδα ήταν η μόνη χώρα της περιοχής που ήταν μέλος και του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ενωσης, όπως στη διάρκεια της πιο πρόσφατης κρίσης. Σήμερα είναι όλα διαφορετικά. Ενώ το ΝΑΤΟ και η Ε.Ε. υπάρχουν, η «συγκολλητική ουσία» τους δεν είναι πια αρχές όπως δημοκρατία και δικαιοσύνη, αλλά το συμφέρον κάθε χώρας (ή κυβέρνησης, μάλλον) που άλλοτε συμπίπτει με αυτό των άλλων και άλλοτε όχι. Καμία χώρα δεν έχει την πολυτέλεια για ατελείωτες εσωτερικές έριδες, για κινήσεις ματαιοδοξίας που παριστάνουν πολιτικές πράξεις, για κόμματα χωρίς πρόγραμμα πέρα από το «εγώ ξέρω καλύτερα» του αρχηγού, για πολίτες που παραμυθιάζονται επανειλημμένως με υποσχέσεις που γνωρίζουν ότι δεν θα τηρηθούν. Η άνοδος και η πτώση του ΣΥΡΙΖΑ προσφέρουν πολλά τέτοια μαθήματα. Η πολιτική απαιτεί λειτουργικούς κομματικούς μηχανισμούς, πρόγραμμα κατάλληλο για την εποχή, και ανθρώπους με διάθεση να επιδιώξουν τη μεγαλύτερη δυνατή συναίνεση του πολιτικού κόσμου. Ποια κόμματα πρεσβεύουν αυτά;
