Οπως κάθε άνθρωπος, έχω κι εγώ μερίδιο στη σωματική και ψυχική αρρώστια, σε ιστορίες για αγρίους και προβλήματα. Στα 33 μου ξέρω ότι τίποτε απ’ αυτά δεν είναι σπάνιο ή μοναδικό. Είναι κομμάτι της ζωής που δεν μπορείς να κόψεις, για να κρατήσεις μόνο τις μέρες με αψεγάδιαστη υγεία που είναι σαν να ’χεις καταπιεί το φίλτρο του Αστερίξ. Αν η δυσκολία είναι κοινοτοπία, τι νόημα έχει το «μοίρασμά» της στο Διαδίκτυο; Είναι απλώς άλλη μία όψη της φαντασίωσης που καλλιεργούν η διαφήμιση και οι βιομηχανίες πως είμαστε μοναδικοί;
Δεν υπάρχει τέλος στα διαδικτυακά κανάλια και στις αναρτήσεις όπου κάποιος μάς ενημερώνει για το πρόβλημά του. Πρόκειται για χρονοκαθυστερημένη εισαγωγή στο ελληνόφωνο Διαδίκτυο μιας ακόμη αμερικανικής μόδας για βίντεο και τηλεόραση, όπου ο μόνος τρόπος να μιλήσεις και να σε προσέξουν είναι να καταδυθείς άτσαλα μέσα στο πιο άβολο προσωπικό σου «βίωμα» και να το «μοιραστείς» μπροστά στην κάμερα. Υπάρχει η κάμερα του κινητού στο μπάνιο του εξομολογούμενου ή η φουλ επαγγελματική εκδοχή που οδηγεί σε σκηνοθετημένη ανάρτηση σε ιστοσελίδες με καθήκον ευαισθητοποίησης του κοινωνικού συνόλου. Παρόλο που είμαστε Βαλκάνιοι, πρώην παγανιστές, Χριστιανοί ορθόδοξοι και άθρησκοι, τίποτα δεν εμποδίζει αυτές τις ιστορίες απ’ το να ξεδιπλώνονται με γνήσιο προτεσταντικό στυλ. Ο αφηγητής/η αφηγήτρια βρίσκει εμπόδιο, το ξεπερνά και στο τέλος νικά. Like.
Οι δημόσιες αυτές εξομολογήσεις καλύπτουν μία πολύ παλιά ανάγκη και δεν είναι άσχετες με την υποχώρηση της θρησκευτικότητας και των τελετουργιών στον σύγχρονο δυτικό κόσμο. Ο άνθρωπος που μιλάει για τη νόσο, τον εθισμό κ.λπ. βρίσκει τρόπο να κάνει το κακό καλό. Βρίσκει τις λέξεις που τρέπουν τη δυσκολία από σημείο παράλυσης σε σημείο εκκίνησης, σε θρίαμβο της αντοχής. Αποδεικνύει με τον ίδιο του τον αγώνα πόσα αντέχουμε εμείς οι άνθρωποι. Η ζωή νικά. Η ηρωίνη πετιέται στα σκουπίδια. Ο καρκίνος τίθεται υπό έλεγχο. Οι επιπτώσεις της ψυχικής διαταραχής μετριάζονται. Η εξομολόγηση συμβάλλει σε όλ’ αυτά.
Δεν είναι μικρό πράγμα η συνειδητοποίηση πως η ανθρώπινη συνθήκη είναι συνθήκη ευαλωτότητας. Πλήθος φιλοσόφων, νομικών και οικονομολόγων έχουν υποστηρίξει πως η συνειδητοποίηση της ευαλωτότητάς μας θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολιτικές πρόνοιας και επανακρατικοποίησης της φροντίδας, σε μέριμνα για τους αρρώστους και στιβαρές επενδύσεις σε πολύτιμα νέα φάρμακα.
Πού τελειώνει, όμως, η εξομολόγηση και πού αρχίζει η περιφορά του τραύματος; Αυτό δεν μπορώ να το απαντήσω γενικά. Για ένα πράγμα, όμως, είμαι σίγουρη. Η υπερβολική μερικές φορές εξομολογητικότητα υποβοηθιέται από τις σύγχρονες τεχνολογίες, αφού στη meta (ιδιοκτήτρια facebook, Instagram) το τραύμα είναι εμπόρευμα και η περιφορά του χρήματα. Το ίδιο ισχύει για πολλές ιστοσελίδες που εμπορεύονται πόνο με τη μορφή της «ευαισθητοποίησης του κοινού», καθώς και για προγράμματα, ημερίδες, πόντκαστ ποτισμένα με δάκρυα κι ιδρώτα.
Η «ψυχολογία» του TikTok, η αγωνία να διαγνωστούμε επιτέλους με κάτι που θα κλείνει τη συμπεριφορά μας μέσα σε μία στενή λεξούλα, καθώς και η διαρκής «σύνδεση» μέσω facebook κ.λπ. καλλιεργούν ύπουλα την προσδοκία οι άλλοι να μας συμπονούν, να μας συμπαθούν, να τους αρέσουμε, να μας λυπούνται, να μας βοηθούν ή ακόμη και να μας κατανοούν (τι πλάνη!). Οι δημόσιες εξομολογήσεις, εκτός από λεφτά στην οικονομία της προσοχής, είναι και αφηγήσεις, εκδήλωση της αιώνιας ανάγκης μας να λέμε ιστορίες. Αφού μιλάμε για αφηγήσεις, λοιπόν, το τελικό αποτέλεσμα έχει, μάλλον, να κάνει με τη χάρη, τα ταλέντα, την αισθητική και την προσωπικότητα του αφηγητή/της αφηγήτριας. Εχει να κάνει με το πώς το λες, με το «μετά» και το «παρακάτω». Σκεφτείτε την κυρία Πελικό!
