Μήπως έτυχε να δείτε το επίσημο πορτρέτο της Ανγκελα Μέρκελ, που παρουσιάστηκε πρόσφατα στο Μουσείο Μπόντε στο Βερολίνο; Το φιλοτέχνησε ο 28χρονος ζωγράφος Ζερεμί Κεϊράς και απεικονίζει την πρώην καγκελάριο της Γερμανίας με ένα από εκείνα τα έγχρωμα σακάκια της με τα μεγάλα κουμπιά. Η στάση της είναι κάπως συγκρατημένη και το πρόσωπό της σαν να αποτυπώνει είτε μια παλιά ανησυχία είτε την προσπάθεια του ελέγχου της. Οχι, δεν κάνει τη διάσημη χειρονομία σε σχήμα ρόμβου· η Μέρκελ και ο Κεϊράς συμφώνησαν ότι θα ήταν μια προβλέψιμη εικόνα.
Δεν είναι φυσικά η μόνη πολιτικός που προσωπογραφείται. Και άλλοι καγκελάριοι είχαν ποζάρει αναλόγως, ενώ τα πορτρέτα του Μπαράκ Ομπάμα και του βασιλιά Καρόλου είχαν συζητηθεί και για καλλιτεχνικούς λόγους. Το ερώτημά μας είναι γιατί ένας ηγέτης του 21ου αιώνα να μην απεικονιστεί μέσω μιας πιο μοντέρνας, χρονικά, τέχνης, όπως η φωτογραφία. Αραγε η ζωγραφική αποτύπωση της εξουσίας δεν ανήκε κυρίως σε έναν Λουδοβίκο ΙΔ΄, έναν Ερρίκο Η΄, μια Μαρία Στιούαρτ, έναν Ναπολέοντα;
Μάλλον ναι, αλλά στις σύγχρονες δημοκρατίες οι ηγέτες δεν είναι τόσο αφελείς (σύμφωνοι, κάποιες εξαιρέσεις έρχονται εύκολα στον νου) ώστε να επιθυμούν τη θεοποίηση που ήταν ζητούμενο στις αυτοκρατορικές απεικονίσεις. Στόχος πλέον, εκτός από το κύρος μιας παλιάς τέχνης, είναι ίσως και η θεσμική μνήμη (εξ ου και η παρουσία τέτοιων πορτρέτων στον Λευκό Οίκο, στη γερμανική καγκελαρία κ.λπ.), αλλά και η παρουσίαση ενός προσώπου, ενός χαρακτήρα, παρά μιας αρμοδιότητας.
Μιλώντας βέβαια για πρόσωπα και χαρακτήρες, ας θυμηθούμε ότι μια τομή στην ευρωπαϊκή τέχνη ήρθε, συνοπτικά μιλώντας, όταν οι καλλιτέχνες ενδιαφέρθηκαν εκ νέου για την απεικόνιση όχι μόνο των θεών και των βασιλέων, αλλά και των διπλωματών, των εμπόρων, των καθημερινών ανθρώπων. Ετσι προέκυψαν κατόπιν αριστουργήματα, όπως η «Γαλατού» και οι «Συλλέκτριες», έτσι αποτυπώθηκαν ακόμη και καφενεία με ανώνυμους θαμώνες.
Οχι ότι οι δύο παραδόσεις είναι ανταγωνιστικές. Αναρωτιέται απλώς κανείς αν μπορούν σήμερα να συναντηθούν. Ωστε οι πολίτες να δουν π.χ. σε ένα πολιτικό πορτρέτο, όχι μόνο το επιθυμητό ή ανεπιθύμητο είδωλο, αλλά και το ανθρώπινο πρόσωπο που εικονίζεται· και οι πολιτικοί να θυμηθούν πότε ήταν η τελευταία φορά που αντίκρισαν ή κρέμασαν στους τοίχους ενός θεσμικού κτιρίου έναν πίνακα για την καθημερινότητα και τη ζωή των κανονικών ανθρώπων.
