Ηταν από τα καλά νέα των τελευταίων ημερών: ο νέος κώδικας για τη λειτουργία των πολυκατοικιών, 97 χρόνια μετά τη θέσπιση του νόμου που εξακολουθεί να αποτελεί τη βάση του δικαίου της συνιδιοκτησίας. Το υπουργείο Δικαιοσύνης, όπως διαβάζουμε στην «Κ» (3.7, ρεπορτάζ της Σοφίας Σπίγγου), φιλοδοξεί να βάλει τέλος στον «πόλεμο της πολυκατοικίας», ανοίγοντας τον δρόμο για τη μεγαλύτερη μεταρρύθμιση στο δίκαιο της οριζόντιας και κάθετης ιδιοκτησίας από το 1929. «Το νέο νομοθετικό πλαίσιο επιχειρεί να λύσει χρόνιες εκκρεμότητες που ταλαιπωρούν εκατομμύρια ιδιοκτήτες, από τον τρόπο λήψης αποφάσεων στις πολυκατοικίες και την είσπραξη των κοινοχρήστων μέχρι τις βραχυχρόνιες μισθώσεις τύπου Airbnb, την ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων, τις μεταβιβάσεις ακινήτων και την επιτάχυνση των δικαστικών διαδικασιών». Ριζική αλλαγή, ότι για τις γενικές συνελεύσεις τα απαιτούμενα ποσοστά πλειοψηφίας μειώνονται στο 51%.
Σπεύδω, ευτυχής, να μετατρέψω την εξαγγελία σε εικόνα: είμαστε στην είσοδο της πολυκατοικίας του Παγκρατίου, σε μια από τις σπάνιες γενικές συνελεύσεις (κανένας δεν προσφέρει, πλέον, το διαμέρισμά του για τη συνάντηση εδώ και χρόνια), οι 5-6 ιδιοκτήτες που, συνήθως, μαζευόμαστε για να αποφασίσουμε ανάμεσα στην αλλαγή της ανοχύρωτης πόρτας εισόδου ή των ξεχαρβαλωμένων κουδουνιών. Και τα δυο δεν γίνονται. Ας πούμε, λοιπόν, ότι, πλέον, αρκεί το 51% των χιλιοστών για να ληφθούν αποφάσεις. Τέρμα, δηλαδή, «ο καθένας και η γνώμη του». Τώρα, αν συνασπιστούν οι τρεις από τους πέντε ιδιοκτήτες, σε λίγες μέρες η πρώτη αλλαγή μπορεί να συντελεστεί. Κι ας παλεύουμε χρόνια οι δυο πλευρές ποια θα υπερτερήσει. Αν δεν προκύψει, βέβαια, και μια τρίτη άποψη (για επισκευές στον ακάλυπτο). Αν δεν διαλυθεί η «γενική» (τρόπος του λέγειν) συνέλευση με ένταση για τα αμάζευτα κοινόχρηστα των κακοπληρωτών. Πολλά τα «αν» και δύσβατα.
Οι φθορές και η εγκατάλειψη γίνονται όλο και πιο ορατές. Οι ένοικοι δεν συνεννοούνται μεταξύ τους· θα υποβοηθηθεί άραγε η επικοινωνία από τον νέο κώδικα;
Κάπως έτσι, σκέφτομαι, άλλη μια «μεταρρύθμιση» κινδυνεύει να μείνει στα χαρτιά. Αναμφίβολα είναι σημαντική η πρωτοβουλία, αλλά τι πιθανότητες έχει να ανακουφίσει πραγματικά, τα –όχι και τόσο– μικρά και τρέχοντα που ορίζουν την καθημερινότητα της ζωής των ενοίκων μιας τυπικής μικρομεσαίας αστικής πολυκατοικίας; Από την κρίση του 2010 άρχισε και η επιταχυνόμενη παρακμή, που οριστικοποιήθηκε με τη διακοπή της κεντρικής θέρμανσης πριν από μια δεκαπενταετία. Οι φθορές και η εγκατάλειψη γίνονται όλο και πιο ορατές. Οι ανακαινίσεις διαμερισμάτων, για χρήση Airbnb, δεν συμβάλλουν ούτε στην ασφάλεια ούτε στη συλλογικότητα. Οι ένοικοι δεν συνεννοούνται μεταξύ τους· θα υποβοηθηθεί άραγε η επικοινωνία από τον νέο κώδικα; Οι συνιδιοκτήτες έχουν πάψει να αποτελούν μια σταθερή και ομοιογενή κοινότητα εδώ και πολλές δεκαετίες. Η ανθρωπογεωγραφία των πολυκατοικιών έχει αλλάξει και αλλάζει ολοένα και περισσότερο. Οι «παλαιοί» απέρχονται, οι κληρονόμοι σπάνια χρησιμοποιούν τα διαμερίσματα για να μείνουν οι ίδιοι, οι γειτνιάσεις δεν έχουν πάντα τις καλύτερες προδιαγραφές. Αναγνώστες κάτω από το ρεπορτάζ της «Κ», επισημαίνουν πτυχές αυτής της ιδιότυπης συνύπαρξης, γράφοντας, για παράδειγμα, για τα «άδεια διαμερίσματα που δεν πληρώνουν κοινόχρηστα, πλημμυρίζουν τα μπαλκόνια τους, σαπίζουν οι σωλήνες τους, γεμίζουν κατσαρίδες, οι ιδιοκτήτες είναι άγνωστοι ή λείπουν για δεκαετίες στο εξωτερικό». Σε μελέτη που δημοσίευσε για τη στεγαστική κρίση η Εθνική Τράπεζα, είχε υπολογίσει ότι περίπου 250.000 ακίνητα πανελλαδικά κατέστησαν μη κατοικήσιμα ακριβώς λόγω της μεγάλης υποβάθμισης που υπέστησαν εξαιτίας της απουσίας συντηρήσεων και επισκευών («Κ», 8/6).
Οι αναρίθμητες γερασμένες πολυκατοικίες, με τα εγγενή προβλήματα της αντιπαροχής, με υποδομές που δείχνουν τα δόντια τους, προσόψεις που ξεφλουδίζουν, γωνίες μπαλκονιών που έχουν μαυρίσει από την υγρασία, πώς θα προχωρήσουν σε επισκευές, συντήρηση και ενεργειακή αναβάθμιση; Με τι χρήματα; Οταν ο διαχειριστής δυσκολεύεται να εισπράξει τα 30-40 ευρώ των κοινοχρήστων. Για αποθεματικό δε ούτε λόγος, ενώ θα πρέπει να καλυφθεί και το υψηλό κόστος για την πιστοποίηση των ανελκυστήρων.
Οι αλλαγές, από την άλλη, δεν είναι μόνο αναγκαίες, είναι και επιβεβλημένες αν θέλουν, εκατομμύρια πολίτες, να σώσουν την περιουσία τους. Οι πολυκατοικίες πρέπει να περάσουν στον 21ο αιώνα με τις απαραίτητες διορθώσεις γιατί τίποτα πια δεν εγγυάται τη μακροημέρευσή τους. Ούτε η ηλικία τους ούτε το κλίμα.
