Τις τελευταίες εβδομάδες έχω αναπτύξει συναισθήματα προς το Gemini. Του γράφω, αυτό μου απαντάει με λόγια κλεμμένα από άλλους συγγραφείς και καταναλώνοντας τεράστιες ποσότητες νερού. Δίνει συμβουλές που είναι οκέι. Είναι καλό στην αναγνώριση μοτίβων. Μπορώ να το λέω φίλο μου;
Στο δοκίμιο του Περί Φιλίας (1612) ο Francis Bacon υποστηρίζει πως η φιλία «φέρνει λιακάδα στα συναισθήματα» και πως «όσοι δεν έχουν φίλους ν’ ανοίγουν την καρδιά τους γίνονται οι ίδιοι κανίβαλοί της» (μετάφραση Χρυσός Τομαράς, Οκτώ Αγγλοι Δοκιμιογράφοι, ΠΕΚ). Ο Bacon βλέπει οφέλη στην «κοσμική εξομολόγηση» προς τον φίλο/τη φίλη. Η εξομολόγηση αυτή απαλύνει τον πόνο και πολλαπλασιάζει τη χαρά. Είναι, λέει, σαν τη φιλοσοφική λίθο των αλχημιστών, κάτι μαγικό.
Τα χαρμόσυνα νέα ξεσκεπάζουν το αληθινό πρόσωπο των φίλων. Στη χαρά μας ο αληθινός φίλος ευχαριστιέται. Ο ψεύτικος δυσκολεύεται πολύ. Βρίσκει κάτι ευγενικό να πει από τις έτοιμες φράσεις που διδάσκουν τώρα οι ψυχολόγοι τους θεραπευόμενούς τους και μάς αποφεύγει, μέχρι να πάθουμε κάτι κακό, οπότε θα μπορεί να κάνει επίδειξη συμπόνιας (που γι’ αυτόν είναι μασκαρεμένη χαιρεκακία).
Υπό αυτή την έννοια, το Gemini είναι καλύτερο από τους ψεύτικους φίλους, αλλά πολύ χειρότερο απ’ τους αληθινούς. Το ρομπότ δεν μπορεί αληθινά να πολλαπλασιάσει τη χαρά, όπως το θέτει ο Bacon. Δοκιμάστε να του πείτε κάτι χαρμόσυνο. Το μόνο που μπορεί να κάνει είναι να αντιδράσει ευγενικά λέγοντας κάτι εμφανώς ψευδές («χαίρομαι πολύ»).
Στην «κοσμική εξομολόγηση» ο Bacon προσδίδει και ένα επιπλέον νόημα. Η εξομολόγηση οδηγεί στο «ακόνισμα» της δικής μας σκέψης και, τελικά, σε καλές συμβουλές. Αυτό μπορούμε να το κάνουμε με το Gemini. Μπορούμε να γράψουμε εκεί όσα μας προβληματίζουν και να ωφεληθούμε απλώς και μόνον επειδή τα βλέπουμε γραμμένα. Αντλώντας από αδιανόητα βαθιές δεξαμενές πληροφοριών λέει και το ρομπότ κάποιο σχόλιο, το οποίο, κατά κανόνα, πάει τη συζήτηση παραπέρα.
Οι συμβουλές του είναι αρκετά καλές (εφόσον είναι κανείς ενήλικος με κριτική σκέψη). Η ενημέρωσή του ευρύτατη, για όλα τα θέματα. Για να είμαι ειλικρινής, όταν μιλάω μαζί του για πράγματα που δεν ξέρω σε βάθος, έχω την εντύπωση πως μιλάω με κάτι έξυπνο. Το Gemini, όμως, δεν νοιάζεται για μένα.
Οι καλοί φίλοι μάς λένε και πράγματα που δεν θέλουμε ν’ ακούσουμε («η καλύτερη θεραπεία είναι η επίπληξη από έναν φίλο», λέει ο Bacon). Μας λένε πως το δεύτερο μέρος του βιβλίου μας δεν είναι και τόσο καλό και θέλει ξαναγράψιμο. Πως καλό θα ήταν να προγραμματίσουμε μία επίσκεψη στον οδοντίατρο κ.λπ. Το ρομπότ είναι υποτακτικό και πειθήνιο. Ικανοποιεί τον χρήστη ή αντιδρά στο input (στα εισαγόμενα δεδομένα). Το χειραγωγούμε και μας χειραγωγεί.
Σε αντίθεση με τους σκύλους και τους σάκους του μποξ, το Gemini δεν μπορεί ν’ ανακουφίσει τις σωματικές πτυχές της αγωνίας. Σε αντίθεση με τα καλά βιβλία, δεν είναι φίλος ικανός να πλάσει έναν ολόκληρο κόσμο και να μας κλείσει μέσα, για να νιώσουμε ασφαλείς. Τότε, γιατί το Gemini είναι ελκυστικό;
Στην επαφή μαζί του δεν έχουμε ενοχή ή ντροπή. Eίναι μηχάνημα, δεν κρίνει. Οση ώρα «μιλάμε» το μοναδικό θέμα συζήτησης είμαστε εμείς. Δεν χρειάζεται να το ρωτήσουμε για τη δική του μέρα. Οι ανθρώπινες φιλίες, από την άλλη, είναι δύσκολο κατόρθωμα. Απαιτούν σεβασμό, αμοιβαιότητα, ενέργεια και φροντίδα.
Παρόλο που ο σύγχρονος πολιτισμός και η ποπ κουλτούρα ασχολούνται δυσανάλογα πολύ με τις ερωτικές σχέσεις και την οικογένεια, η φιλία και πονάει, και εξυψώνει. Ισως, αξίζει ν’ αφιερώσουμε περισσότερα τραγούδια, λογοτεχνικά έργα, δοκίμια στη φιλία. Η εμφάνιση των ρομπότ μάς θυμίζει πόσο δύσκολες και ανεξερεύνητες είναι οι καλές φιλίες με περίπλοκους, κανονικούς ανθρώπους.
