Οπως και να το δει κανείς, τα Προσφυγικά της λεωφόρου Αλεξάνδρας δεν μπορούν να παραμείνουν ως έχουν. Η επί δεκαετίες εγκατάλειψή τους έχει προκαλέσει μια σειρά από φαινόμενα: την κατάληψή τους, την απαξίωσή τους, την αχρείαστη πολιτική ένταση, έστω με μικρή μερίδα της κοινωνίας.
Επί 25 και πλέον χρόνια που συζητείται το θέμα των Προσφυγικών (και όπως ξέρουμε στην Ελλάδα οι συζητήσεις και οι εκκρεμότητες παραδίδονται από τη μια γενιά στην επόμενη), η κατάσταση αφέθηκε να εκτραχυνθεί. Η Περιφέρεια Αττικής προσφέρει τώρα μια λύση, λογική και κοινωνικά ανταποδοτική. Δεδομένων των συνθηκών που έχουν δημιουργηθεί, είναι μια αποδεκτή λύση, που θα μπορούσε να συμβάλει στα ζητήματα λειτουργίας και σύνδεσης με την πόλη. Η προσπάθεια κομματικής εκμετάλλευσης του θέματος είναι θλιβερή. Η Αθήνα χρειάζεται ρεαλισμό και συγκεκριμένες προτάσεις υπέρ του συνόλου.
Ο περισσότερος κόσμος, απ’ ό,τι έχω καταλάβει, δεν συμπαθεί την υμνολογία υπέρ των Προσφυγικών. Η αλήθεια είναι ότι η θέα των ερειπωμένων και βανδαλισμένων κτιρίων δεν βοηθά στην κοινωνική τους καταξίωση. Και επιπλέον, η αρχιτεκτονική τους, απλή, πρακτική, ωφελιμιστική για τη δεκαετία του 1930, δεν είναι εύληπτη, δεν προκαλεί συγκίνηση, παρά μόνο στους ειδικούς. Ας προσθέσουμε και τα εξής στοιχεία. Τα κτίρια αυτά με την επανάληψή τους, χτισμένα σε μικρή απόσταση το ένα από το άλλο, σαν στρατώνες, δεν χτίστηκαν για να αρέσουν. Χτίστηκαν ως μέρος ενός κρατικού προγράμματος πρόνοιας. Η αξία τους είναι πρωτίστως ιστορική. Ισως εξαρχής θα έπρεπε να είχε επιτραπεί η εναλλάξ κατεδάφιση, δηλαδή η αραίωσή τους, ώστε και η μνήμη να διατηρηθεί και να αυξηθεί το πράσινο.
Ας πούμε επίσης ότι τα Προσφυγικά είναι αποτέλεσμα της σύμπραξης που έκανε ο αρχιτέκτων Κίμων Λάσκαρις με τον πολιτικό μηχανικό Δημήτριο Κυριακό. Ο πρώτος ήταν από τη Λαμία, διανοούμενος με σημαντικό έργο, πρωτότυπες ιδέες και μαχητική αρθρογραφία. Ο δεύτερος έκανε πολλά έργα στο Ηράκλειο της Κρήτης. Και μόνο γι’ αυτήν τη σύμπραξη μέσα στο κλίμα του Μεσοπολέμου, τα Προσφυγικά έχουν επιπλέον υπεραξία. Φυσικά, δεν είναι αριστουργήματα ούτε μνημεία (δεν αναφέρομαι στον γραφειοκρατικό ορισμό, αλλά επί της ουσίας). Είναι όμως κατάλοιπα μιας εποχής που συνομιλούσε με τα διεθνή ιδεολογικά, αισθητικά και κοινωνικά ρεύματα.
Εδώ που είμαστε, έχουμε ήδη αργήσει πολύ. Σε συνδυασμό με την ανάπλαση στο γήπεδο του ΠΑΟ, η λεωφόρος Αλεξάνδρας μπορεί να μας εκπλήξει ευχάριστα στο μέλλον.
