Αφού ο νους μας έμαθε να ζει μέσα στο σύμπαν των αριθμών, πια λειτουργεί μόνο σε συνάρτηση με τη συνέπεια των γνώριμων εξακολουθητικών δεδομένων – 66.532 γεννήσεις το 2025 από 68.467 το 2024, 10,3 εκατ. σήμερα, 9,3 εκατ. το 2050, 7,2 εκατ. το 2100. Αναμενόμενη η αποκαρδιωτική αριθμητική ακολουθία. Δεν εκπλήσσει.
Αντιθέτως, αιφνιδιάζει ό,τι παρόμοιο παρουσιαστεί έξω από τον κύκλο των τετριμμένων οικείων – ρέπουμε να θεωρούμε εαυτούς ξεχωριστούς. Π.χ. το γεγονός πως οι γεννήσεις μειώνονται δραματικά σε όλες τις χώρες της Γης. Αυτό υποστήριξε ο γκουρού της δημογραφίας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, Χεσούς Φερνάντεζ-Βιγιαβέρδε, σε πρόσφατη συνέντευξή του στον Ντέρεκ Τόμσον στο περιοδικό The Atlantic: για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας ο δείκτης γονιμότητας του πλανήτη έπεσε κάτω από το όριο αναπλήρωσης των γενεών – 2,1 παιδιά ανά γυναίκα. Το 2055 θα είναι πασιφανής η μείωση του παγκόσμιου πληθυσμού. Δεν επαληθεύεται «η Πληθυσμιακή βόμβα» του Πολ Eρλιχ…
Οπου ζούσε, ό,τι άγγιζε έως σήμερα ο άνθρωπος, μεγάλωνε, με δραματικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Οι αποστάσεις γέμιζαν με πόλεις, έτρεχε φρενιασμένα η ατμομηχανή της ανάπτυξης με ακατάσχετο πολλαπλασιασμό καλλιεργειών, υποδομών, κτισμάτων και ανθρώπων. Συμβαίνει, κυρίως στις αναπτυσσόμενες ζώνες, ακόμη το ίδιο. Οχι αύριο.
Πτώση γεννήσεων σε όλη τη Γη. Oχι πληθυσμιακή, αλλά δημογραφική η βόμβα. Την απασφαλίζουν τα κινητά.
Ενδεικτικά δεδομένα: 230.000 και όχι οι εκτιμώμενες από τον ΟΗΕ 350.000 γεννήσεις καταγράφηκαν το 2023 στη Νότια Κορέα· 445.000 και όχι οι εκτιμώμενες από τον ΟΗΕ 701.000 γεννήσεις καταγράφηκαν το 2024 στην Κολομβία, όπου ο δείκτης γονιμότητας βρίσκεται στο 1,1 (στην Ελλάδα στο 1,3) από 2,8 το 2001. Στη Χιλή είναι 1,03, στην Ταϊλάνδη 0,8, στο Μακάο 0,5! Αν η Ταϊλάνδη διατηρήσει τον τρέχοντα δείκτη, σε 200 χρόνια θα αριθμεί 2 εκατ. από 63 εκατ. κατοίκους σήμερα. Αν η Ιαπωνία (μέση ηλικία τα 50 έτη και ΑΕΠ στο 4% της παγκόσμιας οικονομίας από 18% προ 30ετίας) θελήσει να διατηρήσει σταθερό τον πληθυσμό της μέσω της μετανάστευσης, σε 200 χρόνια θα έχει 5% Ιάπωνες (σήμερα 98%) και 95% μη Ιάπωνες.
Με μέτρα, οι γεννήσεις ανακάμπτουν – προσωρινά. Π.χ., στη Λευκορωσία ο δείκτης γονιμότητας το 1988 ήταν 2,1, το 2007 μειώθηκε στο 1,22, το 2015 μετά πολυμέτωπες παρεμβάσεις ανήλθε στο 1,73 για να υποχωρήσει πέρυσι στο 1,1. Αντίστοιχη η πορεία σε Αυστραλία, Γαλλία, Σουηδία… Οι πλούσιες χώρες θα γεράσουν, οι φτωχές επίσης, πριν προλάβουν να πλουτίσουν. Λιγότεροι εργαζόμενοι, περισσότεροι συνταξιούχοι, λιγότερα σχολεία, νοσοκομεία, δημόσιες υπηρεσίες. Αλλά και μικρότερη κατανάλωση ενέργειας, με μεγάλα περιβαλλοντικά οφέλη. Βιώσιμες πόλεις. Το έλλειμμα εργατικού δυναμικού θα καλύψουν τα ρομπότ και η τεχνητή νοημοσύνη, και η επακόλουθη οικονομική ανάπτυξη θα ισοσκελίσει, εκτιμούν, το αβυσσαλέο κόστος των συντάξεων, των προγραμμάτων υγείας και φροντίδας ηλικιωμένων. Ομως, πώς θα καλυφθεί το έτερο κλιμακούμενο έλλειμμα, των ανθρωπίνων σχέσεων διά ζώσης, πώς θα ισοσκελιστεί η μειούμενη αίσθηση πληρότητας που γεννάει η φυσική ανθρώπινη επαφή;
Εδώ εντοπίζεται η νέα αιτία της παγκόσμιας μείωσης γεννήσεων, η οποία προστέθηκε στην έξοδο των γυναικών στην εργασία, στην αλλαγή προτύπων, στην κουλτούρα της ατεκνίας, στη μακρά παραμονή και των δύο φύλων στην εκπαίδευση, στο brain drain, στην αποφυγή δημιουργίας οικογένειας για οικονομικούς λόγους –χαμηλοί μισθοί, ακρίβεια, υψηλό κόστος στέγασης–, στον αποτρεπτικό για τεκνοποιία «πόνο για τον κόσμο», δηλαδή τη βαθιά υπαρξιακή μελαγχολία των νέων για την κατάσταση του πλανήτη, το άγχος τους μπρος στο αβέβαιο μέλλον, τη διαρκή ανησυχία τους για τη κυρίαρχη παγκόσμια αταξία. Ποια είναι αυτή η νέα αιτία; Το κινητό και η δραστήρια ζωή στις ψηφιακές πολιτείες. Σύμφωνα με έρευνα (σε 128 χώρες) των Νάθαν Χάντσον και Χέρμαν Μοσκόζο Μποέντο από το Πανεπιστήμιο Σινσινάτι (Μάιος 2026, Financial Times), μετά τη μαζική διάδοση των έξυπνων κινητών και τη σχεδόν καθολική δυνατότητα πρόσβασης στο γρήγορο Ιντερνετ, παρατηρήθηκε μείωση των γεννήσεων σε χώρες με εντελώς διαφορετικά κοινωνικά, οικονομικά και πολιτισμικά προφίλ. Ο νέος επιταχυντής της υπογεννητικότητας έχει πλέον αποδεδειγμένα όνομα: μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η ζημιά στην ηλικιακή δομή του πληθυσμού έχει ήδη συντελεστεί. Μια γενναία βεντάλια μέτρων ενδέχεται κάπως να ανακόψει την πτώση των γεννήσεων, όμως δεν θα ανατρέψει τη συρρικνούμενη εκκόλαψη νέας ζωής. Θα εξαφανιστεί το είδος; Πιθανότατα όχι. Θα συνεχίσει να γεννάει και να καταστρέφει κόσμους – παρέα με τα ρομπότ.
