Η αντιγραφή στην πολιτική συνηθίζεται, αλλά δεν κατάφερε ποτέ να υποκαταστήσει την αυθεντικότητα. Μπορεί να δανειστεί κανείς συνθήματα, να αναπαραγάγει εκφράσεις, να μιμηθεί ακόμη και τον τόνο μιας ιστορικής προσωπικότητας, αλλά δεν μπορεί να αντιγράψει τις συνθήκες που τη γέννησαν, ούτε τη σχέση που έχτισε με την κοινωνία. Αυτό είναι το βασικό λάθος όσων πιστεύουν ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου αναπαράγεται με επικοινωνιακά τεχνάσματα. Ο Αλέξης Τσίπρας μοιάζει να έχει εγκλωβιστεί ακριβώς σε αυτή την αυταπάτη και θεωρεί ότι αρκεί να δανειστεί φράσεις ή να ανασύρει παλιά συνθήματα και να επαναφέρει σύμβολα μιας άλλης εποχής για να εμφανιστεί ως ο νέος εκφραστής της μεγάλης δημοκρατικής παράταξης. Πρόκειται όμως για μια επιφανειακή ανάγνωση της πολιτικής ιστορίας· ενίοτε, δε, παράγει απλώς γέλιο.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου δεν έγινε ηγέτης επειδή βρήκε εύστοχα συνθήματα. Αυτά ακολούθησαν ένα κλίμα της εποχής και ένα πολιτικό σχέδιο – δεν το υποκατέστησαν. Το ΠΑΣΟΚ υπήρξε ένα κόμμα με βαθιές κοινωνικές ρίζες και αναφορές. Δημιούργησε οργανώσεις, ανέδειξε στελέχη, εξέφρασε κοινωνικά στρώματα και διαμόρφωσε μια ολόκληρη πολιτική κουλτούρα με τα καλά της και τα ανάποδά της. Στην πορεία του άλλαξε αρχηγό και εκσυγχρονίστηκε υπό τον Κώστα Σημίτη, που κυβέρνησε κάνοντας σημαντικές μεταρρυθμίσεις και πήγε τη χώρα βήματα μπροστά. Βεβαίως υπέστη βαρύτατο πολιτικό κόστος όταν η χώρα οδηγήθηκε στη χρεοκοπία και το κόμμα πλήρωσε ακριβά τα λάθη και τις ευθύνες του – ενδεχομένως πολύ περισσότερα από αυτά που του αναλογούσαν. Παρ’ όλα αυτά παρέμεινε όρθιο και επιβίωσε της κρίσης, χωρίς να εξευτελιστεί από τον ιδρυτή ή τους διαδόχους του και να γίνει προσωπικό τους πολιτικό καταφύγιο.
Αυτό ακριβώς διαφοροποιεί ένα πραγματικό πολιτικό κόμμα από έναν προσωποπαγή μηχανισμό με σημαία ευκαιρίας. Το κόμμα ζει πέρα από τον αρχηγό του με θεσμούς, μνήμη και συνέχεια, ασχέτως αν πολλές φορές το πληγώνουν βάναυσα τα ίδια του τα στελέχη. Το εγχείρημα του κ. Τσίπρα κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση. Δεν διαθέτει σαφές ιδεολογικό στίγμα ούτε σταθερή πολιτική πυξίδα. Η κατεύθυνσή του αλλάζει ανάλογα με τις δημοσκοπήσεις, τις συγκυρίες και τη φορά του πολιτικού ανέμου. Στα θεμελιώδη ζητήματα, αντιθέτως, επιμένει να μην κάνει την αναγκαία αυτοκριτική για επιλογές που κόστισαν ακριβά στη χώρα. Η αντίφαση είναι εμφανής και αποκαλύπτει ευελιξία στην τακτική με διαδοχικές κωλοτούμπες και ακαμψία με εμμονές στην ουσία.
Η πρόσφατη ανακοίνωση της λεγόμενης «σκιώδους κυβέρνησης» επιβεβαίωσε αυτή την εικόνα που μοιάζει περισσότερο με… σκιάχτρο. Αντί να σηματοδοτήσει μια νέα αρχή με πρόσωπα που θα εξέπεμπαν ανανέωση και αξιοπιστία, έδωσε την εντύπωση μιας πρόχειρης συλλογής στελεχών. Σε αρκετές περιπτώσεις έμοιαζε να γίνεται επιλογή από τα χαμηλά ράφια της πολιτικής αγοράς, ακόμη και από πολιτικά «ρετάλια» που αναζητούν έναν νέο ρόλο και μια θέση στη δημόσια σκηνή. Ετσι, αντί να ενισχύεται η αξιοπιστία του εγχειρήματος, μεγαλώνει η αίσθηση της θεσιθηρίας με υλικά κατεδαφίσεως, αρκεί να ομνύουν πίστη στον αρχηγό. Η πολιτική ιστορία δεν επαναλαμβάνεται επειδή κάποιοι το επιθυμούν ή επειδή έτσι νομίζουν ότι θα επιστρέψουν με αξιώσεις από εκεί που έφυγαν ηττημένοι.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου υπήρξε προϊόν μιας συγκεκριμένης εποχής, συγκεκριμένων κοινωνικών διεργασιών και ήταν μια προσωπικότητα με αναμφισβήτητη πολιτική επιρροή μέχρι λατρείας. Οι μιμητές του μπορούν να αντιγράψουν τη ρητορική, όχι όμως και το αποτύπωμά του. Οταν η πολιτική μετατρέπεται σε άσκηση μίμησης, συνήθως καταλήγει σε καρικατούρα. Οι πολίτες αναγνωρίζουν την αυθεντικότητα και δύσκολα πείθονται από τα αντίγραφα, όταν μάλιστα έχουν ήδη οικτρά πείρα από το πρόσφατο παρελθόν.
