Είναι βιώσιμη η σημερινή Ευρώπη κοινωνικά και οικονομικά; Και αν ναι, για πόσα ακόμη χρόνια; Αντέχει δημογραφικά; Μπορεί να αντεπεξέλθει σε μια πολεμική σύρραξη που πιθανώς να αγγίξει το έδαφός της; Θα κατορθώσει να κρατήσει ένα πολιτικό κέντρο και κάποια –κατά το δυνατόν– κοινή στάση απέναντι στα μεγάλα ερωτήματα που θα ταλανίσουν τον πλανήτη;
Ολα αυτά τα ερωτήματα είναι απότοκα της αγωνίας που αισθάνονται όλοι όσοι –έχοντες αγαθά κίνητρα– αντιλαμβάνονται ότι οι αλλαγές των επόμενων πέντε-δέκα χρόνων, από το παραγωγικό μοντέλο και την κοινωνική συνοχή έως τον ανταγωνισμό για την αναδιάταξη των σφαιρών επιρροής ανά την υφήλιο, μπορεί να οδηγήσουν την Ευρώπη σε αδυναμία εξεύρεσης αξιόπιστων απαντήσεων.
Η Ελλάδα επωφελήθηκε από τη συμμετοχή της στην Ε.Ε. και είναι απολύτως δεδομένο ότι αυτό είναι το σπίτι της. Ομως στην Ευρώπη αρχίζουν και παρατηρούνται ρωγμές που σε σημαντικό βαθμό μάς έρχονται από την Ιστορία. Οπως, για παράδειγμα, η ομάδα των χωρών που έχουν τη Βαλτική ως κοινό πεδίο ασφαλείας (Φινλανδία, Σουηδία, Δανία, Λιθουανία, Λετονία, Εσθονία και συχνά Πολωνία και Γερμανία) ή η ολοένα και στενότερη συνεργασία των κρατών της Ανατολικής Ευρώπης.
Η Ελλάδα, για λόγους από τη μια πλευρά ιστορικούς και από την άλλη διπλωματικής αποτυχίας να προσαρμοστεί στα μεταψυχροπολεμικά δεδομένα, ιδιαίτερα στο πεδίο των Βαλκανίων, θυμίζει κάποιες φορές «έθνος ανάδελφο» (κατά την αποστροφή του Χρήστου Σαρτζετάκη).
Κάτι που σημαίνει ότι για την Ελλάδα αποτελεί μονόδρομο η ενίσχυση των συνεργασιών στην εκτός Ε.Ε. περιφέρειά της. Δεδομένου ότι χώρες γειτονικές, όπως για παράδειγμα η Ιταλία, θεωρούν την Τουρκία –κύρια απειλή για την ασφάλεια της Ελλάδας– προτιμώμενο εταίρο για μια σειρά από συνεργασίες, με πρωταρχική αυτήν της άμυνας, είναι σαφές ότι η Αθήνα δεν μπορεί να μείνει αδιάφορη στο διηνεκές.
Τα ανοίγματα των τελευταίων ετών αναδεικνύουν μια σχετική αντίληψη της κατάστασης, ωστόσο αυτά πρέπει να αποκτήσουν και κάποια ουσία.
Σε κάθε περίπτωση το –όχι και πολύ μακρινό– μέλλον θα απαιτήσει ευελιξία και δυνατότητα προσαρμογής. Και όχι το κυνήγι στόχων οι οποίοι ανήκουν σε άλλες δεκαετίες. Η διαδρομή θα είναι ταραχώδης εκ των πραγμάτων και όσο προχωρούμε στα βάθη του 21ου αιώνα, τόσο τα λάθη θα γίνονται ασυγχώρητα.
