Η επιλογή της λεγομένης «ηγεσίας» της Δικαιοσύνης, των προεδρείων των ανωτάτων δικαστηρίων, γίνεται συνήθως από την εκτελεστική εξουσία. Οχι μόνον εδώ, αλλά και αλλού.
Με τι κριτήρια; Στο εξωτερικό, δεν αρνούνται ότι τα κριτήρια είναι πολιτικά. Ετσι, π.χ., ο πρόεδρος των ΗΠΑ επιλέγει τα μέλη του Supreme Court, έτσι στη Γαλλία επιλέγονται τα μέλη του Conseil Constitutionnel.
Σ’ εμάς, αντιθέτως, ο εκάστοτε υπουργός Δικαιοσύνης πάντα το αρνείται, υποστηρίζοντας ότι η επιλογή προέδρων και αντιπροέδρων γίνεται με αξιοκρατικά κριτήρια.
Πρώτα, μια όχι και τόσο γνωστή λεπτομέρεια: για τους ανωτάτους δικαστές, από τους οποίους γίνεται η επιλογή, υπηρεσιακές εκθέσεις αξιολόγησης δεν συντάσσονται. Με ποια, λοιπόν, στοιχεία τα μέλη του υπουργικού συμβουλίου τούς κρίνουν; Με βάση πληροφορίες «γνωστών» και φίλων; Ποιων; Που γνωρίζουν, μάλιστα, όλους τους υποψηφίους, ώστε να είναι σε θέση να αξιολογήσουν τους καλύτερους; Με θεία επιφοίτηση; Αμ, τότε, γιατί δεν επιλέγουν και τον Αρχιεπίσκοπο;
Ακριβώς επειδή «ο κόσμος το ‘χει τούμπανο» ότι επιλέγονται «ημέτεροι», προτείνεται στο εξής η επιλογή να γίνεται από κοινοβουλευτική επιτροπή, ύστερα, προφανώς, από εξέταση των υποψηφίων. Μα, με το χέρι στην καρδιά, ποιος πιστεύει ότι μια ολιγόλεπτη συνέντευξη ενώπιον ενός ακόμη πολιτικού οργάνου θα επιτρέπει την αξιοκρατική κρίση των υποψηφίων και δεν θα αποτελεί «καμουφλάζ» προειλημμένων αποφάσεων;
Κακά είναι τα ψέματα. Θα μπορούσε ευθαρσώς να ομολογηθεί ότι τα κριτήρια της επιλογής είναι πολιτικά. Αλλωστε, ο πρόεδρος ενός ανωτάτου δικαστηρίου δεν μπορεί, ως υπηρεσιακός πρωθυπουργός, να κληθεί να αντιμετωπίσει μια διεθνή κρίση άσχετη με τις νομικές γνώσεις του; Γιατί, λοιπόν, να μην επιλέγεται με πολιτικά κριτήρια;
Τώρα, βέβαια, θα αναρωτηθείτε πώς αυτό συμβαδίζει με το γεγονός ότι το ίδιο το Σύνταγμα απαγορεύει ρητά στους δικαστές να εκδηλωθούν υπέρ ή κατά κόμματος.
Μα, βρε αδερφέ, τι ψάχνεις ψύλλους στα άχυρα! Αλλωστε, στην Ελλάδα του «μέσου» και της προσωπικής γνωριμίας, αρκεί ο υπουργός Δικαιοσύνης ή, ακόμη καλύτερα, ο πρωθυπουργός να βεβαιώσει ότι ο προτεινόμενος «είναι δικός μας» και, δεν πα’ να πρόκειται για τελείως αντίθετο στα πολιτικά, άπαξ και εχρίσθη, αυτός είναι…
Αν θέλουμε, πάντως, πράγματι αξιοκρατικά κριτήρια, ας έχουμε υπόψη ότι το έργο των ανωτάτων δικαστών αποτυπώνεται στις αποφάσεις των δικαστηρίων τους. Και αν μεν αυτά έκριναν σε μονομελείς συνθέσεις, η απόφαση του Α ή του Β δικαστή, καθρεφτίζοντας το ποιόν του, θα επέτρεπε την κρίση του. Ομως, τα ανώτατα δικαστήρια κρίνουν σε πολυμελείς συνθέσεις, σε ολομέλειες και σε τμήματα. Από τις αποφάσεις τους, συλλογικό έργο της κάθε σύνθεσης που την εξέδωσε, προκύπτει μεν τι ψήφισε ο κάθε συμμετέχων, όχι όμως και το ποιος και πόσο επηρέασε τη διάσκεψη.
Ετσι, όποιος είναι «έξω απ’ τον χορό» δεν μπορεί να ξέρει ποιος ξεχωρίζει, ποιος με την επιχειρηματολογία του πείθει, ποιος βοηθάει τη σύνθεση όχι μόνο στην υπόθεση που εισηγείται αλλά και στις άλλες.
Αρέσει, λοιπόν, δεν αρέσει, ελλείψει υπηρεσιακών στοιχείων, οι μόνοι που είναι σε θέση να έχουν ακριβή γνώμη για τα ουσιαστικά προσόντα όλων των κρινόμενων ανώτατων δικαστών είναι οι ίδιοι οι ανώτατοι δικαστές. Που, συμμετέχοντας στις καθημερινές κεκλεισμένων των θυρών διασκέψεις και γνωρίζοντας τη συγκεκριμένη συνεισφορά του καθενός τους στο συλλογικό έργο που αποτελεί η απόφαση ανωτάτου δικαστηρίου, ξέρουν καλά τι ζυγίζει ο ένας και τι ο άλλος.
Ολοι οι άλλοι, καθηγητές πανεπιστημίων, δικηγόροι, ανώτεροι και κατώτεροι δικαστές, καθώς και οι καθ’ όλα έγκριτοι νομικοί που έχουν κατά καιρούς καλοπροαίρετα προταθεί, μη συμμετέχοντας στις διασκέψεις και αγνοώντας τη συνεισφορά του κάθε δικαστή στις αποφάσεις του ανωτάτου δικαστηρίου, έστω και αν έχουν καλή ή κακή γνώμη για κάποιον υποψήφιο που έτυχε να γνωρίσουν, δεν μπορούν ασφαλώς να έχουν γνώμη για όλους ώστε να είναι σε θέση να συγκρίνουν.
Καλά, θα μου πείτε, έτσι οι ίδιοι οι ανώτατοι δικαστές θα είναι και κρινόμενοι και κριτές. Δεν θα επηρεάζονται από άσχετα κριτήρια, όπως φιλίες, αντιπάθειες; Οταν, όμως, το κράτος τούς εμπιστεύεται ακόμη και να παραμερίζουν ένα νόμο που ψήφισε η Βουλή ως αντισυνταγματικό, δεν είναι παράλογο να μην τους εμπιστεύεται να επιλέξουν εκείνους που θα προεδρεύουν αυτών;
Στο κάτω κάτω της γραφής, αν αστοχήσουν, αυτοί οι ίδιοι θα τους «λουστούν»…
*Ο κ. Φίλης Αρναούτογλου είναι επίτιμος αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας.
