Πόσες δεκαετίες ισχύει το παρόν σύστημα εισαγωγής στα ΑΕΙ; Δεν έχω ιδέα. Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου αν δεν κάνω λάθος. Πόσες φορές έχει μεταρρυθμισθεί; Απειρες. Κάποτε ήταν η μεγάλη φιλοδοξία όσων αναλάμβαναν τον ρόλο του υπουργού. Πανελλαδικές ή Πανελλήνιες; Υπάρχουν φαίνεται διαφορές ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο ονομασίες οι οποίες όμως παραμένουν αόρατες σε κάποιον σαν και μένα που δεν είμαι ούτε εκπαιδευτικός ούτε πολιτικός. Ασε που πάνε χρόνια από τότε που εγκατέλειψα τα σχολικά θρανία. Να σκεφθείτε ότι τότε υπήρχαν τα πνεύματα, η περισπωμένη και η τρίτη κλίσις. Η εποχή του χαλκού για την εκπαίδευση. Υπήρχαν όμως οι εισαγωγικές εξετάσεις για τα ΑΕΙ οι οποίες ακολουθούσαν τις εξετάσεις για το απολυτήριο του λυκείου. Δεν μιλώ λοιπόν ως ειδικός. Οπότε όσα λέω έχουν σχετική αξία. Απλώς θεωρώ ότι υπάρχει μία μικρή διαφορά ανάμεσα στις κινήσεις των τεθωρακισμένων και τα σχολικά θρανία. Οι κινήσεις των τεθωρακισμένων αφορούν μόνον τους ειδικούς του πολέμου. Τα σχολικά θρανία αφορούν όλον τον πληθυσμό απ’ αυτούς που ασχολούνται με την εκπαίδευση ώς αυτούς που βιοπορίζονται οδηγώντας ταξί.
Οι ειδήμονες αποδίδουν την αντοχή των Πανελλαδικών στο γεγονός ότι το σύστημα είναι αδιάβλητο. Είναι ένα σοβαρό επιχείρημα. Δεν έχουμε και πολλά αδιάβλητα συστήματα αξιολόγησης και επιλογής οπότε όσα διαθέτουμε καλόν είναι να τα διαφυλάξουμε ως κόρην οφθαλμού. Δεν έχω αντίρρηση. Απλώς αναρωτιέμαι αν αρκεί. Είναι σαν να λες ότι ένας πολιτικός είναι καλός διότι είναι τίμιος. Είναι προφανές ότι δεν φτάνει. Αν είναι τίμιος αλλά ανίκανος να παράγει έργο τότε δεν είναι καλός πολιτικός. Και το ερώτημα είναι ποιο εκπαιδευτικό έργο παράγει το σύστημα των Πανελλαδικών. Επειδή είναι ένα σύνορο αξίζει να αναρωτηθούμε πώς επηρεάζει τους ταξιδιώτες στον τόπο καταγωγής τους, στη μέση εκπαίδευση, και με ποιον τρόπο τούς προετοιμάζει για να προσαρμοσθούν στις ανάγκες του τόπου προορισμού τους, το πανεπιστήμιο. Η πείρα μας λέει ότι το σύστημα των Πανελλαδικών καταδικάζει σε καχεξία τις δύο τελευταίες τάξεις του λυκείου μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους στο περιώνυμο φροντιστήριο, έδρα αυτού που κάποτε αποκαλούσαμε υποτιμητικά παραπαιδεία και υποτίθεται ότι οι σοφοί μας αναζητούσαν τρόπους για να την καταργήσουν. Δεν ξέρω αν έχουν εγκαταλειφθεί οι προσπάθειες. Εκείνο που ξέρω είναι ότι το φροντιστήριο ζει και βασιλεύει και αποτελεί ουσιαστικό πρόκριμα για την επιτυχία στις Πανελλαδικές. Επειδή τελευταία έχει ανοίξει μια συζήτηση για την αντικατάσταση των Πανελλαδικών με το εθνικό απολυτήριο το οποίο υποτίθεται θα ρίξει όλο το βάρος στο λύκειο, οφείλω να ομολογήσω ότι δεν έχω γνώμη. Φοβάμαι ότι είτε το σύστημα αλλάξει είτε παραμείνει το ίδιο, το ουσιαστικό πρόβλημα δεν πρόκειται να αντιμετωπισθεί. Και ποιο είναι το ουσιαστικό πρόβλημα; Είναι αυτό που μπορείς να το εντοπίσεις διά γυμνού οφθαλμού εάν έχεις στοιχειώδεις απαιτήσεις από τον εαυτό σου και τους συμπολίτες σου. Είναι ο λόγος για τον οποίον γράφω το σημερινό και ασχολούμαι με τις Πανελλαδικές. Η πτώση του μορφωτικού επιπέδου από γενιά σε γενιά. Η υποχώρηση της γενικής παιδείας σε επίπεδα αγραμματοσύνης και αναλφαβητισμού. Εννοείται ότι δεν μιλάω για την επιστημονική κατάρτιση και τις τεχνικές δεξιότητες. Αναφέρομαι στη γενική παιδεία, σ’ αυτό το πολιτισμικό περιβάλλον που σου δίνει τη δυνατότητα να μιλάς και να σκέφτεσαι. Οταν το επίπεδο της Βουλής δεν διαφέρει από το επίπεδο των τηλε-παιχνιδιών τότε μιλάμε για ένα σοβαρό, ίσως το σοβαρότερο κοινωνικό πρόβλημα.
Γιατί δεν αναζητούμε τις διασυνδέσεις ακόμη και της έκρηξης της εφηβικής βίας με τον τρόπο που λειτουργεί το σχολείο;
Αποδίδουμε την πτώχευση στον τρόπο της ζωής μας. Στον εθισμό στο Διαδίκτυο, για παράδειγμα, στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, στην αδιαφορία της οικογένειας, στην ανακήρυξη της ευκολίας σε ιδανικό. Στην απουσία όχι ιδανικών –αυτά μόνο να σε διαψεύσουν μπορούν– αλλά οποιασδήποτε σκέψης για το μέλλον. Δεν σας κάνει εντύπωση ότι από τη συζήτηση απουσιάζει το ζήτημα της εκπαίδευσης; Πώς αντιμετωπίζει όλα αυτά το σχολείο; Ή μήπως τα αποδέχεται σαν να ‘ναι κάτι σαν κοινωνική μοίρα και το σχολείο συνεχίζει να κάνει τη δουλειά του με τον τρόπο που την έκανε και πριν εμφανισθούν όλα αυτά τα προβλήματα; Γιατί δεν αναζητούμε τις διασυνδέσεις ακόμη και της έκρηξης της εφηβικής βίας με τον τρόπο που λειτουργεί το σχολείο; Και για να βρούμε μιαν άκρη στο νήμα θα πρέπει να ξεκινήσουμε από την κορυφαία στιγμή του σχολικού βίου, τις Πανελλαδικές Εξετάσεις. Μήπως θα πρέπει να αποφασίσουμε ότι το αδιάβλητό τους δεν μας φθάνει πια κι ότι θα πρέπει να βρούμε έναν άλλον τρόπο για να οργανώσουμε τη μέση εκπαίδευση, εξίσου αδιάβλητο αλλά πιο αποτελεσματικό. Αν η σύγχρονη κοινωνία πάσχει από την προσήλωσή της στο ήσσον, στην ευκολία και στην ταχύτητα κτήσης αγαθών, ποια είναι η ευθύνη της εκπαίδευσης; Και γιατί δεν τολμάμε να τις αγγίξουμε; Μήπως επειδή ξέρουμε ότι το ανθρώπινο δυναμικό που την υπηρετεί δεν είναι σε θέση να τα αντιμετωπίσει. Παραδοχή ήττας θα μου πείτε. Ούτε η πρώτη ούτε η τελευταία.
Μερικές σκέψεις μετά το τέλος και των φετινών Πανελλαδικών για να προετοιμάσω τη δεκαπενθήμερη άδειά μου.
