Η Ελλάδα καλείται να εξαγάγει τα σωστά συμπεράσματα από την κρίση των τελευταίων μηνών στη Μέση Ανατολή και να αναπροσαρμόσει, όπου απαιτείται, την πολιτική της. Αποδείχθηκε ότι η συντριπτική στρατιωτική υπεροχή ΗΠΑ και Ισραήλ έναντι του Ιράν δεν ήταν ικανή από μόνη της να κάμψει την αντίσταση του τελευταίου, παρά τα αρχικά εντυπωσιακά αποτελέσματα των επιχειρήσεων. Το καθεστώς, έστω και με διαφορετικά πρόσωπα σε θέσεις ευθύνης, παρέμενε στη θέση του και πιθανόν σε μια πιο σκληροπυρηνική εκδοχή, ενώ αργότερα προέκυψε χάσμα απόψεων και στοχεύσεων μεταξύ Αμερικανών και Ισραηλινών, το οποίο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων η Τεχεράνη αξιοποίησε. Επακολούθως, ο πόλεμος ξεκίνησε με δύο συμμάχους, εν αγνοία του υπόλοιπου κόσμου, και τερματίστηκε σε αυτή τη φάση με την απόφαση ενός εκ των δύο και τον έντονο προβληματισμό του άλλου για τους όρους της συμφωνίας κατάπαυσης του πυρός.
Αυτή η κατάσταση δημιουργεί προϋποθέσεις εσωτερικής απορρύθμισης σε Ηνωμένες Πολιτείες και Ισραήλ και μάλιστα ενόψει κρίσιμων εκλογών, αλλά και μερικής περιφερειακής απορρύθμισης, εφόσον δεν ανατράπηκε το θεοκρατικό καθεστώς και απομακρύνθηκαν αισθητά το Ισραήλ με τα περισσότερα αραβικά κράτη, που το θεωρούν τον κύριο υπαίτιο αυτής. Φαίνεται πάντως ότι οι προκάτοχοι του Αμερικανού προέδρου είχαν μια στρατηγική υπεράσπισης του Ισραήλ, που προστάτευε, όταν κρινόταν αναγκαίο, και το ίδιο το Ισραήλ από τον κακό εαυτό του και κάποιες άφρονες επιλογές της ηγεσίας του. Αντιθέτως, ο Τραμπ στηρίζει το Ισραήλ περισσότερο μεν, με το ένστικτο δε, και είναι εμφανώς πιο ανυπόμονος, έχοντας όμως πάντα ως γνώμονα τον γρηγορότερο δυνατό τερματισμό οποιασδήποτε ένοπλης σύρραξης, ώστε εν συνεχεία να προχωρήσουν οι μπίζνες. Αν λοιπόν αφήσει πίσω του την κρίση στη Μέση Ανατολή και με κάποιο τρόπο κλείσει το μέτωπο στην Ουκρανία, δεν αποκλείεται να στρέψει το βλέμμα του στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου λαμβάνουν χώρα έντονες διεργασίες, κυρίως για την άρση των πρακτικών και όχι απαραιτήτως νομικών εμποδίων, στην αναζήτηση και αξιοποίηση των υδρογονανθράκων της περιοχής. Ενα αντίστοιχο μνημόνιο κατανόησης, χωρίς επίλυση του επίδικου ζητήματος οριοθέτησης των θαλασσίων ζωνών, δεν αποκλείεται να προταθεί μεταξύ άλλων και στη χώρα μας, κυρίως σε σχέση με τη Λιβύη.
Επιστρέφοντας στη Μέση Ανατολή, η επένδυση της Ελλάδας στη στρατηγική σχέση με το Ισραήλ ορθώς δεν έχει τροποποιηθεί, ωστόσο το δεύτερο είναι σήμερα περισσότερο απομονωμένο παρά ποτέ και παρατηρεί την επιρροή του να φθίνει, ενώ πιέζεται από περιφερειακές δυνάμεις, μεταξύ των οποίων και η Τουρκία, αλλά και από την Ε.Ε. Ακόμη και στις Ηνωμένες Πολιτείες αρκετοί Εβραίοι αλλά και ένα κομμάτι του φιλοϊσραηλινού λόμπι θεωρούν ότι το Ισραήλ υπό την υφιστάμενη ηγεσία του μοιάζει περισσότερο με απωθητικό ανταγωνιστή παρά με ελκυστικό εταίρο. Δεν είναι τυχαίο ότι η αμοιβαία δυσπιστία μεταξύ της τουρκικής ηγεσίας και αρκετών αντίστοιχων αραβικών έδωσε τη θέση της στη συναντίληψη για τον αποσταθεροποιητικό ρόλο του Ισραήλ, φέρνοντάς τες πιο κοντά. Εμείς, ορθώς εξισορροπούμε –έστω και καθυστερημένα– με την εμπέδωση των δεσμών μας με αραβικές χώρες της περιοχής, αλλά έχοντας κατά νου ότι για τις περισσότερες η Ιερουσαλήμ θεωρείται πλέον μέρος του προβλήματος. Οφείλουμε, επομένως, να εξετάσουμε την ανάπτυξη ενός διαμεσολαβητικού ρόλου, σε μια εποχή που η διαμεσολάβηση γίνεται όλο και πιο απαραίτητη και μάλιστα εξαργυρώνεται γρήγορα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, υπό τον Τραμπ, δεν νοούνται ως ένας απολύτως αξιόπιστος σύμμαχος, ωστόσο η Ελλάδα κατάφερε να μην μπει στο στόχαστρό του, παρέχοντας τις διευκολύνσεις και τις υπηρεσίες που της ζητήθηκαν. Προτίθεται να βρεθεί στην πρώτη γραμμή σε περίπτωση που αποφασιστεί η αποστολή ναυτικών δυνάμεων στην ευρύτερη περιοχή γύρω από τα Στενά του Ορμούζ. Είναι καθοριστικής σημασίας η εκ μέρους μας αλλαγή υποδείγματος ως προς την ενεργότερη συμμετοχή μας σε διάφορες αποστολές εκτός άμεσου γεωγραφικού μας ενδιαφέροντος, που όμως μας προσδίδουν ρόλο. Ειδικότερα, αλλά όχι μόνο, όταν πρόκειται για θαλάσσιες αρτηρίες. Η ενεργειακή δικτύωση, τα μεταφορικά δίκτυα και οι αναδιατασσόμενες αλυσίδες τροφοδοσίας θα απασχολήσουν την παγκόσμια κοινότητα τα επόμενα χρόνια και η Ελλάδα είναι σε θέση να αναλάβει σχετικές πρωτοβουλίες.
Επίσης, πρέπει να λάβουμε δραστήρια μέρος στη συζήτηση για την κλονιζόμενη θέση της Ευρώπης σε ένα ραγδαία μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον, προωθώντας τις θέσεις μας. Η ανάληψη της προεδρίας του Συμβουλίου της Ε.Ε. το δεύτερο εξάμηνο του 2027 αποτελεί μια καλή ευκαιρία. Τέλος, χρειάζεται να ξαναπιάσουμε το νήμα των σχέσεών μας με το Ιράν αλλά και τη Ρωσία.
*O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος. Από τις εκδ. Παπαδόπουλος κυκλοφορεί το βιβλίο του (με τον Κωνσταντίνο Αρβανιτόπουλο) «Η Νέα Παγκόσμια Τάξη. Το Δίκαιο της Ισχύος».
