Στα μέσα Ιουλίου μια ισραηλινή ομάδα ποδοσφαίρου θα βρίσκεται σε γνωστό προπονητικό κέντρο της Βόρειας Ελλάδας. Το ίδιο χρονικό διάστημα, στο ίδιο κέντρο και για τον ίδιο σκοπό θα βρίσκονται δύο γνωστοί ελληνικοί ποδοσφαιρικοί σύλλογοι. Τι πιο φυσικό, οι διοικήσεις των τριών ομάδων ήρθαν σε συνεννόηση για να προγραμματίσουν μεταξύ τους φιλικά παιχνίδια ενόψει της νέας σεζόν. Αλλά οι οπαδοί της ελληνικής ομάδας που θα παίξει με την ομάδα από το Ισραήλ, στο άκουσμα της εθνικότητάς της, αντέδρασαν έντονα απαιτώντας τη ματαίωση του φιλικού αγώνα.
Πώς γίνεται ένα κράτος στο απόγειο της στρατιωτικής του ισχύος να βρίσκεται την ίδια στιγμή στο χαμηλότερο σημείο της διεθνούς ηθικής και πολιτικής επιρροής του; Για δεκαετίες το Ισραήλ απολάμβανε ένα πρωτοφανές ηθικό κεφάλαιο στη Δύση. Ηταν το κράτος των επιζώντων του Ολοκαυτώματος, η μοναδική φιλελεύθερη δημοκρατία στη Μέση Ανατολή, μια κοινωνία που ταυτιζόταν με την καινοτομία, τον εκσυγχρονισμό, την υπεράσπιση των ατομικών δικαιωμάτων.
Οι γενιές που μεγάλωσαν με τη μνήμη του Ολοκαυτώματος αντικαθίστανται από τις γενιές που μεγαλώνουν με τις εικόνες της Γάζας.
Δυόμισι χρόνια μετά την 7η Οκτωβρίου 2023, αυτό το αφήγημα έχει δεχθεί τεράστιο πλήγμα. Για εκατομμύρια ανθρώπων, ιδιαίτερα τους νέους των δυτικών κοινωνιών, η διεθνής εικόνα του Ισραήλ δεν συνδέεται πλέον με τη φιλελεύθερη «Μέκκα» του Τελ Αβίβ, τα καλά πανεπιστήμια ή τις startups, αλλά με εικόνες ανθρωπιστικής καταστροφής στη Γάζα. Τον περασμένο Φεβρουάριο, για πρώτη φορά στην ιστορία των σχετικών μετρήσεων στις ΗΠΑ, το ισοζύγιο «συμπάθειας» ανάμεσα σε Ισραήλ και Παλαιστίνη έγειρε υπέρ των Αράβων (41% έναντι 36%). Μέχρι πριν από λίγα χρόνια το προβάδισμα του Ισραήλ ήταν συντριπτικό.
Το Ισραήλ έχει περάσει και στο παρελθόν κρίσεις δημοφιλίας: μετά την εισβολή στον Λίβανο το 1982, κατά τη διάρκεια της Δεύτερης Ιντιφάντα ή μετά τον πόλεμο του 2006. Με μία διαφορά: τότε δεν υπήρχαν μέσα κοινωνικής δικτύωσης να πολλαπλασιάζουν τις εντυπώσεις, να μας κατακλύζουν με οπτική πληροφορία, να πλειοδοτούν σε τοξικότητα και μισαλλοδοξία.
Επομένως, το πρόβλημα του Ισραήλ δεν είναι ότι χάνει τη μάχη της κοινής γνώμης στο παρόν. Είναι ότι κινδυνεύει να τη χάσει και στο μέλλον. Και κάτι ακόμα: οι γενιές που μεγάλωσαν με τη μνήμη του Ολοκαυτώματος αντικαθίστανται από τις γενιές που γνωρίζουν το Ισραήλ μέσα από τις εικόνες της Γάζας. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν το Ισραήλ είναι σήμερα ισχυρότερο στρατιωτικά από τους αντιπάλους του. Προφανώς και είναι. Το ερώτημα είναι αν μια χώρα μπορεί να παραμείνει μακροπρόθεσμα ισχυρή όταν το σημαντικότερο από τα άυλα κεφάλαιά της –η διεθνής νομιμοποίηση, η ηθική επιρροή της, η περίφημη «ήπια ισχύς»– υφίσταται τόσο βαθιά διάβρωση.
