Τι θα κάνατε εάν είχατε ένα τρισ.; Δεν ξέρετε. Ούτε εγώ μπορώ να βοηθήσω. Δεν ξέρω ούτε τι θα έκανα εάν είχα μερικά εκατομμύρια, ή «το πρώτο μου», όπως λένε τα εικοσάχρονα που καταναλώνουν βίντεο της ανδρόσφαιρας και νομίζουν ότι το εισόδημα είναι το αλεύρι που φουσκώνει μόνο του. Είναι εξαιρετικά πιθανό να χρησιμοποιούσαμε τα χρήματά μας, για να αγοράσουμε νομικές και φορολογικές υπηρεσίες. Θα γινόμασταν κάτοικοι φορολογικού παραδείσου και μέτοχοι περίπλοκων εταιρικών σχημάτων, όπως έχει δείξει ο οικονομολόγος Zucman. Μεταξύ μας θα είχαμε αλληλεγγύη. Θα επηρεάζαμε τις πολιτικές εξελίξεις. Ολοι θα μας καλόπιαναν.
Πάντως ένα τρισ. είναι πολλά λεφτά. Εάν ο Μασκ δούλευε μισθωτός από τα 20 έως τα 75, χωρίς διακοπές, διπλοβάρδια, δεν τα έβγαζε τόσα λεφτά. Οπου κι αν δούλευε. Εκτός κι αν έπαιρνε ωρομίσθιο πέντε εκατομμύρια!
Η συγγραφέας Ingrid Robeyns θέτει το εξής ερώτημα: τι να τα κάνεις τόσα λεφτά (Is It Bad That Elon Musk Has A Trillion Dollars? Yes, Guardian); Δεν είναι μόνο το σκάνδαλο της οικονομικής ανισότητας, η εξαγορά πολιτικής επιρροής και η αντικοινωνική αλαζονεία. Δεν είναι μόνον η διασπορά μισαλλόδοξου λόγου, το μίσος για τους μετανάστες, η καλλιέργεια ψευδούς ταύτισης σε τόσους νέους άνδρες που νομίζουν πως, εάν ξυπνήσουν στις πέντε το πρωί και μείνουν παρθένοι, στα σαράντα τους θα έχουν «το πρώτο». Είναι ζήτημα ευτυχίας. Είναι ένας κόσμος με δισεκατομμυριούχους και φτωχούς ένα καλό μέρος για να ζεις;
Είναι ευτυχισμένος ο Μασκ; Δεν θα το έλεγα. Το κοκτέιλ ναρκωτικών που χρειάζεται για να βγάλει τη μέρα υποδηλώνει τουλάχιστον μελαγχολία. Με το μεγάλο του παιδί είναι μαλωμένος γιατί του βγήκε woke. Το «εγώ» του είναι επαρκώς εύθικτο, ώστε να μηνύει τον δημόσιο γερμανικό τηλεοπτικό φορέα για «ψευδείς ειδήσεις», που είναι ο τρόπος των τραμπιστών να λένε ότι κάποιος δεν τους καλοπιάνει (Musk to sue German Broadcaster ZDF, DW). Πόσα ναρκωτικά να πάρεις; Πόση χολή να βγάλεις στα αντικοινωνικά δίκτυα; Αυτά τα κάνεις και με μερικές χιλιάδες ευρώ και σύντομα χάνουν τη χάρη τους, όπως ξέρουν εμπειρικά οι Ελληνες.
Ακόμη και μικρότερες επιτυχίες στρεβλώνουν τις σχέσεις σου με τους ανθρώπους γύρω σου. Ακόμη και άνθρωποι λιγότερο εκνευριστικοί από τον Μασκ χάνουν «φίλους», επειδή πετυχαίνουν οικονομικά. Η Ingrid Robeyns ισχυρίζεται πως τέτοιες ποσότητες πλούτου δημιουργούν κοινωνική απομόνωση και σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας. Νομίζω το θέτει πολύ ευγενικά. Δεν ξέρω εάν θα ήταν υπερβολή να πούμε πως οι άνθρωποι στα άκρα της εισοδηματικής αλυσίδας δεν ευτυχούν εύκολα.
Στην οικονομική θεωρία υπάρχει ο κανόνας της φθίνουσας οριακής χρησιμότητας. Οταν αποκτήσεις το πρώτο σου εισόδημα, αυτό είναι μία θετική αλλαγή στη ζωή σου (σκεφτείτε τον πρώτο σας μισθό!). Εάν δεν έχεις πλούτο, διακόσια ευρώ κάνουν τη διαφορά. Εάν είσαι κατώτερη μεσαία τάξη, 5.000 ευρώ έσοδο είναι μια χαρμόσυνη είδηση. Το τρισ. δεν προσθέτει πραγματικά κάτι στην απόλαυση που αντλεί ο Μίδας από το άγγιγμα των πραγμάτων. Τα πράγματα είναι ήδη άγευστα και μακρινά.
Το ζήτημα του πλούτου του Μασκ δεν είναι ζήτημα προσωπικό. Είναι το εύγλωττο αποτέλεσμα νομικών και φορολογικών αποφάσεων. Είναι η πλήρης διάψευση των trickle down economics (της ιδέας ότι ο συσσωρευμένος πλούτος των υψηλών κλιμακίων «στάζει προς τα κάτω»). Οικονομικές θεωρίες που λειτούργησαν σαν παραμυθίες από το ’90 και μετά τώρα παίρνουν μία προβλέψιμη τροπή. Σ’ εμάς δεν βρέχει.
Τα παιδιά και οι ευάλωτοι κινδυνεύουν από την κλιματική καταστροφή που επιταχύνεται από τα ιδιωτικά τζετ, τους πολέμους και άλλα πράγματα που κάνουν άνθρωποι με «extreme wealth», για να μεταχειριστώ τη γλώσσα της ανδρόσφαιρας. Αυτά τα «VIP άτομα» που ερεθίζουν τη φαντασία του μέσου εικοσάχρονου, ώστε να ξυπνήσει νωρίς το πρωί, για να πέσει θύμα απάτης, να σηκώσει βάρη και να στραβοκοιτάξει τη μάνα του, αποπροσανατολίζουν τις κοινωνίες μας συνολικά.
Αποσταθεροποιούν τη δημοκρατική διαδικασία (ο Μασκ παρενέβη απροκάλυπτα υπέρ της νεοναζιστικής, αντι-ευρωπαϊκής Afd στις γερμανικές εκλογές). Μας κάνουν να ξεχνάμε πως η παχυσαρκία και ο καρκίνος, οι εθισμοί και η παιδική φτώχεια, το λιώσιμο των πάγων και δεκάδες άλλα κακά πράγματα θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, εάν τα χρήματα διοχετεύονταν συστηματικά στις επιστήμες. Αντί γι’ αυτό κεταμίνη, κοκαΐνη και ποστ στο X. Ζωή είναι αυτή;
