Η ανακοίνωση από τον Τραμπ της επικείμενης υπογραφής «μνημονίου κατανόησης» με το Ιράν θύμισε σε πολλούς την ιστορία του ψεύτη βοσκού του Αισώπου, τον «Λύκο και τα πρόβατα». Διότι μέχρι προχθές ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει 38 φορές την επίτευξη συμφωνίας. Από την 23η Μαρτίου δεν έπαψε να επαναλαμβάνει ότι «βρισκόμαστε πολύ κοντά στο τέλος», το Ιράν «θέλει απεγνωσμένα να κλείσει μια συμφωνία», είναι «πρόθυμο να μας δώσει τα πάντα», «θα είναι μια πολύ καλή συμφωνία», «συζητάμε τις τελικές πτυχές της», «τα Στενά θα ανοίξουν σε δύο ή τρεις ημέρες»…
Η «θεωρία του τρελού ηγέτη» που μπορεί με ανορθόδοξες κινήσεις να αποσπάσει παραχωρήσεις τις οποίες η συμβατική διπλωματία αδυνατεί να επιτύχει, ενίοτε έχει αποτελέσματα. Την έχουν ακολουθήσει και άλλοι αρχηγοί κρατών. Ο Τραμπ, όμως, την εφαρμόζει με νοσηρή εμμονή και σε ισχυρές δόσεις. Με απρόβλεπτες αλλαγές θέσης, υπέρμετρη «ευελιξία», αποσύνδεση δηλώσεων από το κυβερνητικό δόγμα, αδιαφανείς στόχους, συγκατοίκηση του «μαύρου» με το «άσπρο», του «ναι» με το «όχι», επιδιώκει να αποκτήσει στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι του αντιπάλου… Ωστόσο, δεν είναι πάντα γλυκείς οι καρποί της αναξιοπιστίας.
Στην αφερεγγυότητα ο Τραμπ κόβει επαναληπτικά το νήμα. Απότομη επιβολή και άρση δασμών, ασυνάρτητη στάση σε ζώνες κρίσης, συνεχείς τριβές και αμφισβήτηση πολυμερών συμφωνιών… Αναιρεί ειπωθέντα, ανατρέπει δεδομένα, αυτοδιαψεύδεται. Η αντίφαση στον απροσχεδίαστο λόγο του μοιάζει να είναι το βασικό καύσιμό του. Και όταν του επισημαίνουν την ασυνέπεια λόγων και αναρτήσεων, κατακλυσμένος από τον εαυτό του, απαντά, «μπορώ να αλλάζω γνώμη σε δευτερόλεπτα». Φέρει την ανακολουθία των λεχθέντων του ως κορώνα.
Οχι απλώς ο λόγος του δεν είναι συμβόλαιο. Υιοθετεί ό,τι αποτελεί παραλογισμό για τον κοινό νου, ό,τι είναι εχθρικό προς την καθημερινότητα των ανθρώπων, παίζει με τα αδιέξοδα, ανατρέπει όλες τις προφάνειες της ζωής. Και επιπλέει με πομπώδη αυταρέσκεια στο θολό ρευστό των παραληρημάτων του, στα συντρίμμια των πολιτικών του αντινομιών χωρίς ίχνος μεταμέλειας. Γι’ αυτόν, έννοιες αντιθετικές, δίκαιες και άδικες κινήσεις, ορθές και λανθασμένες πράξεις έχουν την ίδια χημεία και αξία.
Το μαυλιστικό πρότυπο αναξιοπιστίας και η κατάρρευση των διεθνών θεσμών.
Συμβαίνει συχνά ο πολιτικός λόγος να περιέχει αντιθέσεις, αντιφάσεις, ασυμβατότητες μεταξύ εκπεφρασμένων θέσεων, όρους που αποκλείουν ο ένας τον άλλο και μετατρέπουν το «διά ταύτα» σε νεφέλωμα. Ποτέ δεν είχε η πολιτική αψεγάδιαστες σχέσεις με την αρχή της αιτιότητας στην εκφορά του λόγου, με την απαραβίαστη συνέπεια. Εξ ου και οι κοινότατες αναφορές σε διπλά πρότυπα, δύο μέτρα και δύο σταθμά, κωλοτούμπες, «είπα-ξείπα»… Ο Τραμπ, όμως, δείχνει να ασφυκτιά δραματικά στην επικράτεια της αξιοπιστίας και της λογικής, σαν να μη ζει σε έναν κόσμο αιτιατών φαινομένων.
Δεν είναι, όπως έχει ειπωθεί, ο «άγιος» με το ξυράφι, ένας σύγχρονος Οκαμ, που ξυρίζει τις περιττές περιπλοκές και φτάνει άμεσα στην ουσία των πραγμάτων. Το ξυράφι του δεν είναι η λογική σκέψη, αλλά το χρήμα.
Μειώνει την προστασία που παρέχει το ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, αποσύρεται από οργανισμούς και συμφωνίες (UNESCO, Συμβούλιο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του ΟΗΕ, Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα, πλαίσιο ελέγχου των εξοπλισμών), υπονομεύει την αρχιτεκτονική της σύγχρονης δυτικής τάξης με το επιχείρημα των ελιτίστικων θεσμών και της προϊούσης παγκόσμιας γραφειοκρατίας. Οντως, υφίστανται γραφειοκρατικοί μηχανισμοί. Και ασυνέπειες. Και αδυναμία αποτροπής φρικαλεοτήτων. Και θεσμική δειλία. Ο Τραμπ ωστόσο δεν προτίθεται να μεταρρυθμίσει τους διεθνείς θεσμούς, αλλά να τους κατεδαφίσει. Βλέπει τα εργαλεία τήρησης της νομιμότητας μόνο ως μέσα παραγωγής ίδιων στρατηγικών πλεονεκτημάτων και οφέλους. Ο Τραμπ έκανε ξεκάθαρο το υφέρπον: ότι οι μεγάλες δυνάμεις ενεργούν πρωτίστως προς το δικό τους συμφέρον και ότι η λογοδοσία από τους ισχυρούς είναι προαιρετική.
Συνθήκη που επιταχύνει την παγκόσμια τάση κατάρρευσης της εμπιστοσύνης στους καθολικούς κανόνες, εδραιώνει την αντίληψη ότι το δίκαιο εφαρμόζεται επιλεκτικά και ότι οι παραβιάσεις δεν έχουν κόστος. Κυνισμός και ηθική αποδυνάμωση κοινών αρχών. Αναδύεται μια νέα καταπιεστική παγκόσμια τάξη πραγμάτων; Ισχυρό πρότυπο υπάρχει: ο Τραμπ. Διεστραμμένα ελκυστικό για τους αυξανόμενους αναθεωρητές και τους ποικιλόχρωμους ακραίους. Είναι σαν να αναδυόμαστε και ταυτόχρονα να καταποντιζόμαστε μέσα σε ένα ταραγμένο, πολύπλοκο, αμφίρροπο σύμπαν, όπου κυριαρχούν οι απορίες και οι αγωνίες.
