Τι κάνεις όταν οι δημοσκοπήσεις σε δείχνουν μεν πρώτο, με σημαντική μάλιστα διαφορά από τον επόμενο, αλλά μακριά από την αυτοδυναμία; Μπορείς να φερθείς σαν τον δεύτερο, τον τρίτο και τον τέταρτο και να προσποιηθείς ότι η αυτοδυναμία παραμένει ρεαλιστικός στόχος, ότι η πραγματική δυναμική σου δεν καταγράφεται προεκλογικά και ότι, σε κάθε περίπτωση, οι δημοσκοπήσεις δεν είναι πάντα αξιόπιστες. Μπορείς να επενδύσεις στρατηγικά σε κάποιο ταραχώδες θέμα, πολιτικό ή μη, που θα ρίξει τον αντίπαλο επικοινωνιακά, ώστε να συσπειρώσεις ψηφοφόρους και να βελτιώσεις τα ποσοστά σου. Μπορείς, βέβαια, και να μην κάνεις τίποτα: να καθίσεις ήσυχος, να φροντίσεις να μη συνδεθείς με κανένα νέο σκάνδαλο τους επόμενους μήνες και να περιμένεις να φαγωθούν μόνοι τους οι αντίπαλοί σου, με απώτερο στόχο να κεφαλαιοποιήσεις τη φθορά τους, περιορίζοντας παράλληλα τη δική σου. Η Ν.Δ. φαίνεται ότι, προς το παρόν, επιλέγει την τρίτη μέθοδο.
Πέρα από το φαινόμενο
Ο αριστερός αναβρασμός, όμως, δεν αποτελεί κατ’ ανάγκην ευκαιρία για τη Ν.Δ. Η σταδιακή διάλυση του ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα απατηλό φαινόμενο, γιατί καλλιεργεί την ψευδαίσθηση της απαλλαγής από ένα «πρόβλημα», το οποίο στην πραγματικότητα δεν εξαφανίζεται αλλά μεταμορφώνεται. Διάλυση κόμματος δεν σημαίνει διάλυση χώρου. «Μα η Αριστερά αποδεικνύεται σκορποχώρι» μπορεί να σκεφτεί κάποιος. «Τι σόι χώρος είναι αυτός που κατακερματίζεται και ανασυγκροτείται διαρκώς;». Ενας χώρος αναξιόπιστος, είναι η απάντηση. Αλλά η αναξιοπιστία δεν είναι για όλους απωθητική. Η «κυβερνώσα Αριστερά» του Αλέξη Τσίπρα είναι μέτωπο με φιλοδοξία περισσότερο κυβερνητική με μαζικούς όρους απ’ ό,τι αριστερή με ιδεολογικούς. Ως πόλος έλξης των απογοητευμένων, έχει τη δυνατότητα να προσελκύσει κόσμο απ’ όλο το αγανακτισμένο φάσμα· ένας τέτοιος πολιτικός χώρος μπορεί να αποδειχθεί πολυχώρος: εκ νέου ΣΥΡΙΖΑ, αλλά χωρίς το «ταβάνι» της ιδεολογικής περιχαράκωσης αυτή τη φορά. Τέτοιοι σχηματισμοί δεν έχουν ανάγκη να ριζώσουν για να γίνουν δημοφιλείς.
Απελευθερωτική διάλυση
Αυτός είναι και ο λόγος που ο Αλέξης Τσίπρας φαίνεται διστακτικός, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, να καλωσορίσει στο νέο του κόμμα τους παλιούς συντρόφους του, ακόμη κι εκείνους που αυτογελοιοποιούνται από τον διακαή πόθο τους να βρεθούν σε αυτό. Δεν είναι ότι θέλει απαραιτήτως να τους εκδικηθεί, αν και ομολογουμένως δεν κακοπερνάει βλέποντάς τους να υποφέρουν μες στην πολιτική τους αβεβαιότητα. Είναι ότι δεν τους έχει ανάγκη· έχει περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας χωρίς αυτούς. Αρκεί που ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ θυμίζει από μόνος του ένα άχαρο κυβερνητικό παρελθόν, δεν υπάρχει λόγος να συγκεντρωθούν δίπλα του κι άλλοι συντελεστές των ίδιων κακών αναμνήσεων. Επιπλέον, στον αγώνα για την πρωτιά, ποιος χρειάζεται δογματικά θέσφατα, στενοκέφαλες κομματικές γραφειοκρατίες και ψυχοφθόρους ιδεολογικούς εμφυλίους; Κατά μία έννοια, λοιπόν, η μερική κατάρρευση της Αριστεράς συμφέρει περισσότερο τον Τσίπρα απ’ ό,τι τον Μητσοτάκη. Ετσι, ο πρώτος μπορεί να επικαλείται μετ’ επιτάσεως τις παραδοσιακές αρχές του, χωρίς να δεσμεύεται πρακτικά από αυτές.
Μυθολογία
Η αποδέσμευση Τσίπρα από το παρελθόν του αιτιολογεί το προβάδισμά του έναντι του ΠΑΣΟΚ, το οποίο συνεχίζει να ερμηνεύει τον εαυτό του μέσα από την εξωραϊσμένη μυθολογία του. Η αδυναμία του τελευταίου όχι απλώς να πλησιάσει δημοσκοπικά την κλονιζόμενη από συνεχή σκάνδαλα Ν.Δ., αλλά έστω να παγιώσει τη θέση του ως δεύτερου κόμματος, είναι εν μέρει προϊόν της διαρκούς αγωνίας του μήπως κάνει κάτι λάθος και φανεί δεξιό ή, τέλος πάντων, όχι αρκετά αριστερό. Τι νόημα είχε εντέλει το υπαρξιακό άγχος; Τώρα το ΠΑΣΟΚ δεν είναι μόνο κάτω από τη Ν.Δ., στην οποία επέλεξε να «χαρίσει» τους κεντρώους πολίτες (που όλοι τείνουν να υποτιμούν ως απολίτικους ή ήσσονος πολιτικής σημασίας)· είναι και κάτω από την ΕΛΑΣ, που μάλλον εκπροσωπεί τους αυτοπροσδιοριζόμενους ως αριστερούς καλύτερα (ενώ ονειρεύεται, αβάσιμα μάλλον, να διεμβολίσει και το Κέντρο).
Από τις ιδεολογίες στις ιδέες
Η μάχη στον χώρο της Αριστεράς γίνεται κυρίως σε επίπεδο συμβόλων. Το καταλαβαίνει κανείς εξετάζοντας την κατάσταση της Νέας Αριστεράς, που, ως τελευταίο προπύργιο αριστερού ριζοσπαστισμού (το ΚΚΕ εξαιρείται για ευνόητους λόγους), εκπροσωπεί κυρίως θεωρητικά σχήματα, όχι τόσο ψηφοφόρους. Υπάρχουν τελικά αρκετοί αριστεροί πολίτες εκεί έξω για να δώσουν σε ένα αριστερό κόμμα την αυτοδυναμία; Αθροισμένα, τα ποσοστά ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ μαρτυρούν πως μάλλον δεν υπάρχουν. Αλλά κι αυτοί ακόμη που φέρονται ως αριστεροί, αυτοί που τάσσονται υπέρ του ΠΑΣΟΚ και της ΕΛΑΣ, δεν ανταποκρίνονται οπωσδήποτε στους σχετικούς ορισμούς (αυστηρούς ή πιο επιεικείς): κάποιοι απλώς στηρίζουν το ΠΑΣΟΚ στο πλαίσιο της οικογενειακής τους παράδοσης, ενώ κάποιοι άλλοι στηρίζουν τον Τσίπρα επειδή τον συμπαθούν ως πρόσωπο. Ενδέχεται η εμμονή της Αριστεράς με την Αριστερά να είναι πια ξεπερασμένη· όσο ξεπερασμένη ήταν κάποτε και η εμμονή της Ν.Δ. με το δεξιό της ακροατήριο, την οποία διέσπασε ο Μητσοτάκης με θετικά για την παράταξή του αποτελέσματα. Οταν ο ανταγωνισμός ξεφύγει από τις ιδεολογίες και πιάσει τις ιδέες, θα αποκτήσει περισσότερο ενδιαφέρον και θα αναδείξει πιο ξεκάθαρους νικητές.
