Η πολυπολιτισμική κοινωνία ήταν το τελευταίο κεφάλαιο του Διαφωτισμού. Μετά την αποαποικιοποίηση, οι πληθυσμοί των πρώην αποικιών θα μετανάστευαν για να συζήσουν με τους πρώην αποικιοκράτες τους. Θα κρατούσαν τα ήθη και τα έθιμά τους, όπως και τις θρησκευτικές πεποιθήσεις τους, όμως η εκπαίδευση θα τους επέτρεπε να ενταχθούν στο καινούργιο κοινωνικό και πολιτισμικό περιβάλλον τους. Θα άλλαζαν έγγραφα, όμως θα κρατούσαν την ταυτότητά τους. Η εκπαίδευση βοήθησε αρκετούς να ενταχθούν στις κοινωνίες που τους είχαν υποδεχθεί, όμως η ταυτότητα, που κουβαλούσαν μέσα τους, αποδείχθηκε περισσότερο ανθεκτική από όσο περίμεναν και ήλπιζαν οι Ευρωπαίοι που τους υποδέχονταν. Οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις τους έδιναν υπαρξιακό βάρος σε έναν κόσμο που έμοιαζε να τους αγνοεί. Η κατάρρευση των κοσμικών καθεστώτων στον αραβικό κόσμο ενίσχυσε την ιδεολογική επιρροή του Ισλάμ, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν τον δυτικό κόσμο, στον οποίον είχαν αναζητήσει καταφύγιο, ως εχθρικό και να καταλαμβάνονται όλο και περισσότερο από πολιτισμική δυσφορία. Αυτή υπονόμευσε την προοπτική της αρμονικής συμβίωσης μέσω της πολυπολιτισμικότητας. Σε έναν κόσμο όπου η ταυτότητα εξακολουθεί να είναι πιο ισχυρή από τις ιδέες της ισότητας, της ανεξιθρησκίας ή και την ίδια τη δημοκρατία. Η πολιτισμική δυσφορία που αισθάνονται οι κοινότητες των μεταναστών έχει περάσει και σε μεγάλα στρώματα της ευρωπαϊκής κοινωνίας, που αισθάνεται ότι απειλείται η δική της ταυτότητα.
Πριν από χρόνια, μετά το Μπατακλάν και το «Charlie Hebdo», παρά τη φρίκη, δεν είχε γίνει ο ξεσηκωμός που είδαμε στο Μπέλφαστ. Οι διανοητές του αγαθού προσπαθούν να τον εξορκίσουν. Ρατσιστές, ακροδεξιοί, καθοδηγούμενοι από τον Ελον Μασκ και τον Φάρατζ. Μπορεί, όμως το θέμα δεν είναι να τους χαρακτηρίσεις. Μην ξεχνάμε ότι στη Γαλλία, αλλά και στη Γερμανία, μπορεί οι ομοϊδεάτες τους να μην καίνε, όμως δεν αποκλείεται να επικρατήσουν με εντελώς δημοκρατικό τρόπο ύστερα από εκλογές. Οι προοδευτικοί μιλούν για «Νύχτα των Κρυστάλλων» – η αλήθεια είναι ότι τις τελευταίες δεκαετίες αυτοί μονοπωλούσαν το δικαίωμα στις εξεγέρσεις και στις καταστροφές. Για μία ακόμη φορά τους ενδιαφέρει πρωτίστως η δική τους εικόνα του κόσμου και αρνούνται να κοιτάξουν την πραγματικότητα κατάματα. Και αν τα γεγονότα στο Μπέλφαστ οφείλουν να μας ανησυχήσουν είναι επειδή δείχνουν πως η συνοχή των ευρωπαϊκών κοινωνιών έχει φτάσει στα όριά της. Και ότι ούτε τα ξόρκια, ούτε τα αναθέματα, ούτε οι ορθές πολιτικές αναλύσεις είναι ικανά για να αντιμετωπίσουν το φαινόμενο. Η πολυπολιτισμικότητα έχει αποτύχει. Η επιμονή ορισμένων στις αρχές της δεν κάνει τίποτε άλλο από το να παρατείνει το πρόβλημα. Και να απαγορεύει οποιαδήποτε σοβαρή σκέψη για το μέλλον της ευρωπαϊκής κοινωνίας και τη θέση της ευρωπαϊκής ταυτότητας στον σύγχρονο κόσμο.
