Η Ασπενδος είναι σήμερα περισσότερο γνωστή για το θέατρό της. Παρόχθια πόλη στον Ευρυμέδοντα, όπου ο Κίμων νίκησε την ίδια μέρα τους Πέρσες και στη στεριά και στη θάλασσα, διώχνοντάς τους οριστικά από το Αιγαίο. Αργότερα την κατέλαβε ο Μέγας Αλέξανδρος. Την είχα επισκεφθεί με μια μικρή ομάδα κι έναν νεαρό Τούρκο για ξεναγό, ο οποίος ήξερε τα στοιχειώδη. Μας είχε μιλήσει με κάποιο δέος για το πέρασμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου και μετά ακολούθησε μια παύση αμηχανίας. Τι έγινε μετά το πέρασμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου; «Ξαναήρθαν οι Τούρκοι», είπε. Το ζευγάρι των Γάλλων δίπλα μου έβαλε τα γέλια, όπως και εγώ, η Αμερικανίδα όμως με το τεράστιο ψάθινο καπέλο δεν αντέδρασε. Προφανώς δεν κατάλαβε πού ήταν το αστείο. Το επεισόδιο το ξαναθυμήθηκα προχθές όταν διάβασα ότι το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού ανακήρυξε αρχαιολογικό χώρο το σημείο όπου διεξήχθη η μάχη του Γρανικού, που εγκαινίασε την προέλαση του Μεγάλου Αλεξάνδρου στη Μικρά Ασία. Δεν ξέρω αν οι ξεναγοί θα λένε στους επισκέπτες ότι μετά ξαναήρθαν οι Τούρκοι. Επειδή όμως στην περιοχή δεν υπάρχει κάποιο αξιόλογο μνημείο, η κήρυξή της σε αρχαιολογικό χώρο έχει να κάνει με την περιχαράκωση της ιστορικής μνήμης. Και την οικειοποίησή της. Οι Τούρκοι ήσαν πάντα εκεί και ο Μέγας Αλέξανδρος τους απελευθέρωσε από τον περσικό ζυγό; Ποιος ενδιαφέρεται για το αν οι Τούρκοι εμφανίστηκαν στην Ιστορία αιώνες αργότερα. Ούτε αν οι Μακεδόνες μιλούσαν ελληνικά. Κρίνοντας από το μορφωτικό επίπεδο του σύγχρονου προλετάριου της τουριστικής μαζικής βιομηχανίας, όλ’ αυτά μοιάζουν απολύτως πιθανά.
Η Τουρκία του Ερντογάν ταυτίζεται με την οθωμανική της κληρονομιά. Eτσι διεκδικεί τη θέση της στη Μεσόγειο και τα πρωτεία της στην Ανατολή και στον μουσουλμανικό κόσμο. Oμως, όταν ερχόμαστε στην πολιτισμική αίγλη αυτής της κληρονομιάς, μοιάζει ελλειμματική. Τόσοι αιώνες κυριαρχίας δεν άφησαν ίχνη αντάξια του μεγαλείου της αυτοκρατορίας. Αν εξαιρέσουμε την αρχιτεκτονική του Σινάν, της οποίας όμως είναι προφανείς οι βυζαντινές καταβολές. Οπότε καταφεύγουν στον δανεισμό. Οικειοποιούνται την Αγία Σοφία μετατρέποντάς τη σε τέμενος και αποσιωπούν, κατά το δυνατόν, την ελληνική ταυτότητα των μνημείων της Μικράς Ασίας. Με την υποχώρηση των κλασικών σπουδών στον δυτικό κόσμο, με τις νέες γενιές που η εκπαίδευση τις αφήνει απροστάτευτες, αυτού του τύπου ο αναθεωρητισμός αποθρασύνεται. Ξέρουν ότι κατέκτησαν τους τόπους, όμως δεν μπόρεσαν να αξιοποιήσουν τον πολιτισμό τους. Κι όσο η Eφεσος είναι ξένο σώμα ακόμη και στη σημερινή Τουρκία, η απόσταση που χωρίζει τη γείτονα από την υπόλοιπη Ευρώπη θα παραμένει μεγάλη. Και θα πρέπει να ξέρουν οι φίλοι από την απέναντι ακτή πως η πολιτισμική συνεννόηση δεν μπορεί να λειτουργήσει με προπαγανδιστικά παραμύθια.
