Το τεκμήριο αθωότητας είναι μια εξαιρετικά απλή ιδέα: όλοι είμαστε αθώοι και αθώες μέχρι κάποιο δικαστήριο να πει το αντίθετο, βασισμένο σε στοιχεία. Τι είναι στοιχεία; Τα στοιχεία τα συλλέγουν η Αστυνομία και οι ανακριτικές αρχές μέσα από περίπλοκες και χρονοβόρες διαδικασίες. Στην πράξη, αρκετοί δημοσιογράφοι είναι ανίκανοι να καταλάβουν τι πρέπει να κάνουν με το τεκμήριο αθωότητας.
Η «κάλυψη» του «αστυνομικού» «ρεπορτάζ» βασίζεται όχι στις αρχές του κράτους δικαίου, αλλά σε κανόνες παλιομοδίτικης δραματοποίησης. Οταν ένας άνθρωπος καθίσταται υπόδικος είναι εξαιρετικά ευάλωτος και γι’ αυτό το δίκαιο τον περιβάλλει με κάποια προστασία (που στην πράξη, συχνότατα, κουρελιάζεται). Η μετάδοση των σχετικών ειδήσεων θα έπρεπε να διέπεται από αντίστοιχη λεπτότητα και προσοχή. Αντί γι’ αυτό, κάποιοι αγωνιούν να κάνουν τις ειδήσεις whodunit (ποιος το έκανε;), όπου η «εξέλιξη της υπόθεσης» προεξοφλείται προτού ο κατηγορούμενος απολογηθεί. Εάν ο άνθρωπος είναι αθώος, δεν πειράζει, σε όλες τις κακές σειρές υπάρχουν ανατροπές στην πλοκή.
Είναι συγκλονιστική η περίπτωση των προφυλακισθέντων για εμπρησμούς. Τουλάχιστον τρεις άνθρωποι βρέθηκαν στη φυλακή, επειδή προσπάθησαν να συνδράμουν σε κατασβέσεις πυρκαγιάς το 2025 και το 2021 (Γιάννης Παπαδόπουλος, «Η Καθημερινή», «Οι όμηροι της φωτιάς στην Πάτρα», ενώ αποκαλυπτικό είναι και το σχετικό επεισόδιο της εκπομπής «365 στιγμές, το 18μηνο της προσωρινής κράτησης» στο Ertflix). Αυτοί οι αυτόκλητοι εθελοντές-πυροσβέστες προφυλακίστηκαν από έναν έως έντεκα μήνες. Η λέξη προφυλάκιση μη σας μπερδεύει, είναι φυλάκιση, πας, δηλαδή, εάν είσαι άνδρας, στον Κορυδαλλό ή στον Αυλώνα. Αυτό το «προ-» φανερώνει απλώς ότι δεν έχεις ακόμη δικαστεί! Γνωστά και προβληματικά τα ζητήματα της προφυλάκισης και της αστυνομικής αναποτελεσματικότητας, απασχολούν δεκαετίες τώρα τον νομικό κόσμο, οι δημοσιογράφοι, όμως, τι κάνουν;
Διαβάζοντας το σχετικό ρεπορτάζ και ακούγοντας τις μαρτυρίες των ανθρώπων που συνελήφθησαν παράνομα, μου έκανε εντύπωση η αναφορά τους στα μέσα ενημέρωσης. Τα κανάλια έλεγαν πως ο εμπρηστής είχε πιαστεί πριν καν ο υπόδικος και τελικά αθωωμένος Θεοδόσης Κακούρης περάσει απ’ όλα τα προβλεπόμενα στάδια της ανακριτικής διαδικασίας! Γι’ αυτούς που φλυαρούσαν εκείνη την ώρα, το τρωθέν τεκμήριο αθωότητας του Θεοδόση δεν ήταν τίποτα! Αλλη μία μέρα στη δουλειά, όπου πρέπει να «πετάξεις» φράσεις του στυλ «πιάστηκε ο εμπρηστής» και «πύρινη κόλαση» – το κράτος δικαίου μια αφηρημένη, μακρινή έννοια.
Ομως, για τον Θεοδόση ήταν, φυσικά, ζήτημα τιμής και υπόληψης, ζήτημα θεσμικής μεταχείρισης σε μια στιγμή τεράστιας ευαλωτότητας! Το έγκλημα για όλους τους εμπλεκομένους είναι μια οριακή κατάσταση (εκτός εάν μιλάμε για επαγγελματίες, μαφία και εγκληματικές οργανώσεις). Θα μπορούσαν να λείπουν, λοιπόν, οι συναισθηματισμοί, τα βαρύγδουπα και πρόωρα συμπεράσματα, οι υπερβολικά πολλές φωτογραφίες προσώπων/τόπων εγκλήματος (που, όμως, φέρνουν κλικ) και η τηλε-«δικαιοσύνη» με αέρα κοπανιστό στη θέση των στοιχείων. Τι να πει, όμως, κανείς και για τη δημοσιογραφική κάλυψη της αιματηρής επίθεσης σε Αιγυπτίους στην Καλλιθέα;
Κάποιος επιτέθηκε με ρόπαλο σε δύο νεαρά αγόρια και τους άνοιξε το κεφάλι. Πριν καν διερευνηθεί η πράξη, δημιουργήθηκε κλίμα γύρω από τους Αιγυπτίους – πως τάχα πήγαν να κλέψουν. Εκλήθησαν άτομα χωρίς υπόβαθρο, με βασικά τους διαπιστευτήρια την ακροδεξιά ιδεολογία, για να πουν «καλά τους έκανε», βαθαίνοντας το κακό.
Εν τω μεταξύ, οι Αιγύπτιοι κρατούνται. Η υπεράσπιση του ενός καταγγέλλει πως τον έβαλαν σε δωμάτιο χωρίς στρώμα (οι φυλακές μας είναι τόσο απάνθρωπες που καταδικαζόμαστε με συχνότητα από τα αρμόδια ευρωπαϊκά όργανα) και χωρίς ιατροφαρμακευτική κάλυψη (το πλέον λογικό μετά από ένα αιματηρό χτύπημα στο κεφάλι). Αυτό το «μετά», πάντως, είναι αδιάφορο στα κανάλια, αφού η «κάλυψη» του «αστυνομικού ρεπορτάζ» ακολουθεί κανόνες Χόλιγουντ: μόλις πιάσουν τους κακούς της αρεσκείας τους, η εκπομπή αλλάζει θέμα.
