Η κρίση στη Μ. Ανατολή και κυρίως ο πόλεμος στην Ουκρανία οδηγούν εκ των πραγμάτων σε αναθεώρηση της αμυντικής και εξωτερικής πολιτικής των περισσοτέρων κρατών. Είναι αξιοσημείωτο ότι ακόμη και η μεγαλύτερη στρατιωτική μηχανή στον πλανήτη, οι ΗΠΑ, δεν έχουν καταφέρει να ενσωματώσουν με τον δέοντα τρόπο την ΑΙ στα αμυντικά τους προγράμματα. Είναι επίσης αποκαλυπτικό της σχετικά παρωχημένης αμερικανικής στρατιωτικής βιομηχανίας το γεγονός ότι ακόμη και αν έγινε κατάχρηση εξοπλισμού στις 37 ημέρες των επιχειρήσεων εις βάρος του Ιράν, προέκυψε αρκετά γρήγορα πρόβλημα αποθεμάτων τόσο σε ακριβούς πυραύλους, σε αναχαιτιστικά αεράμυνας, όσο και σε πυρομαχικά, με την ανασύσταση όσων έχουν καταναλωθεί να εκτιμάται ότι θα διαρκέσει χρόνια.
Ο Μαρκ Φ. Κάνσιαν, ανώτερος σύμβουλος στο CSIS, τόνισε πρόσφατα πως «οι ΗΠΑ διαθέτουν πολλά πυρομαχικά με επαρκή αποθέματα, αλλά ορισμένα κρίσιμα πυρομαχικά για επιθέσεις εδάφους και αντιπυραυλική άμυνα ήταν σε έλλειψη πριν από τον πόλεμο και η έλλειψή τους είναι ακόμη μεγαλύτερη τώρα». Ασκείται, μάλιστα, κριτική στις αμερικανικές κυβερνήσεις ότι η αμυντική βιομηχανία της χώρας δεν είναι σε θέση να αναπτύξει φθηνότερα όπλα, όπως επιθετικά drones, χάνοντας την ευκαιρία να λάβει την ανάλογη τεχνογνωσία από τους Ουκρανούς. Χαρακτηριστική είναι η αδυναμία επίτευξης του στόχου παραγωγής 2.000 Patriot ετησίως (παράγονται 600), η σχετική δυστοκία στην εξασφάλιση συνεργασιών με τρίτες χώρες, όπως και το γεγονός ότι εδώ και μία δεκαετία κατασκευάζονται 1,2 πυρηνικά υποβρύχια τον χρόνο αντί για 2 που έχουν προϋπολογιστεί.
Οταν, λοιπόν, ακόμη και οι ΗΠΑ ή και το Ισραήλ δεν έχουν την κατάλληλη βιομηχανική βάση ώστε να συντηρούν την αυτονομία τους όταν προκύπτει μεγάλη κατανάλωση και φθορά των οπλικών συστημάτων, γίνεται κατανοητό ότι η προσπάθεια αναγέννησης της στρατιωτικής ισχύος που χρησιμοποιείται σε συνθήκες πολέμου καθίσταται τεράστια πρόκληση. Απαιτείται ένας συνδυασμός συμβατικών και λιγότερο συμβατικών όπλων, γιατί η συνιστώσα της ασυμμετρίας είναι πολύ πιο έντονη σε σχέση με τα περασμένα χρόνια, από τη στιγμή που με φθηνό και γρήγορο τρόπο παράγονται και χρησιμοποιούνται αποτελεσματικά ασύμμετρα μέσα/εργαλεία, των οποίων η αντιμετώπιση είναι κοστοβόρος και όχι πάντα αποδοτική. Κάποιες εκ των χωρών του Κόλπου υποχρεώθηκαν να συνάψουν συμφωνίες προμήθειας ουκρανικών συστημάτων μη επανδρωμένων αεροσκαφών για να αντιμετωπίσουν τις επιθέσεις από πλευράς Ιράν.
Το περιβάλλον στον τομέα της άμυνας γίνεται ακόμη πιο απαιτητικό για την Ελλάδα, από τη στιγμή που η Ουάσιγκτον αναμένεται να προβεί σε αναδιάταξη των δυνάμεών της στη Γηραιά Ηπειρο, με προγραμματισμένη απόσυρση μέρους αυτών και την ανάθεση στους ανέτοιμους Ευρωπαίους της ευθύνης της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Ενώ στην εθνική άμυνα εντάσσονται πλέον όλο και επιτακτικότερα η προστασία κρίσιμων υποδομών, μεταφορικών δικτύων και τηλεπικοινωνιών, όλες οι εκφάνσεις του ηλεκτρονικού πολέμου, ακόμη και η διεξαγωγή των εκλογών με αδιάβλητο τρόπο. Αλλωστε, οι περισσότεροι εκ των πολέμων πλέον δεν κρίνονται στο πεδίο της μάχης, αλλά στη φθορά του αντιπάλου.
Ιστορικά, οι ένοπλες συγκρούσεις εξελίσσονται μαζί με την τεχνολογία και ο πόλεμος είναι ο μεγαλύτερος επιταχυντής. Ρεαλιστικά, η Ελλάδα είναι σε θέση να κινηθεί στο πεδίο των νέων τεχνολογιών, με έμφαση στον ηλεκτρονικό πόλεμο και στην ανάπτυξη συγκεκριμένης τεχνογνωσίας, επί παραδείγματι στην κυβερνοάμυνα, στη χρήση ΑΙ, σε δορυφόρους και στις επικοινωνίες. Υπάρχουν σήμερα ελληνικές αμυντικές βιομηχανίες αλλά και startup εταιρείες Ελλήνων, οι οποίοι μπορούν να μεταφέρουν την εμπειρία τους από το εξωτερικό και στις οποίες πρέπει να δείξουμε εμπιστοσύνη. Η εγχώρια βιομηχανία πρέπει να στηριχθεί μεταξύ άλλων για να μπορούμε στο μέλλον να αντιμετωπίσουμε και το πρόβλημα της τεχνικής υποστήριξης σε κάποια τουλάχιστον αμυντικά συστήματα, τα οποία είναι κρίσιμο να αναπαράγουμε με ίδια μέσα, χωρίς να εξαρτώμεθα από τους προμηθευτές μας. Για να εισέλθουμε στην αλυσίδα παραγωγής χρειάζεται να καταστούμε περισσότερο ανταγωνιστικοί, να βελτιώσουμε τις οικονομίες κλίμακος ώστε να αποκτήσουν νόημα οι σχετικές επενδύσεις και, μέσω συμπράξεων και του αντίστροφου μηχανικού σχεδιασμού, να κατανοήσουμε την τεχνολογία υψηλού επιπέδου συστημάτων που χρησιμοποιούν οι ένοπλες δυνάμεις με στόχο την ανάπτυξη υλικού προς εξαγωγή. Η δε επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί αναγκαία συνθήκη για να αποκτήσουμε μια λειτουργική βιομηχανική βάση.
*O κ. Κωνσταντίνος Φίλης είναι διευθυντής του Ινστιτούτου Διεθνών Υποθέσεων (IGA), καθηγητής του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος. Από τις εκδ. Παπαδόπουλος κυκλοφορεί το βιβλίο του (με τον Κωνσταντίνο Αρβανιτόπουλο) «Η Νέα Παγκόσμια Τάξη. Το Δίκαιο της Ισχύος».
