Η ανησυχία που προκάλεσε πριν από λίγους μήνες η συζήτηση για την απαξίωση των διδασκόντων της μέσης εκπαίδευσης, με αφορμή τον θάνατο μιας καθηγήτριας που φέρεται να λύγισε κάτω από την επιθετική συμπεριφορά μαθητών, εντείνεται από τη μείωση του αριθμού πτυχιούχων ΑΕΙ που επιθυμούν να διοριστούν σε δημόσια σχολεία. Μάλιστα, το υπουργείο Παιδείας έφθασε στο σημείο να προσλαμβάνει συνταξιούχους δασκάλους για να καλύψει κενά σε κάποιες περιοχές. Προφανώς, τα περισσότερα δημοτικά, γυμνάσια και λύκεια λειτουργούν. Ομως, τα σημάδια δεν είναι θετικά. Λιγότεροι νέοι επιλέγουν να αφοσιωθούν στην εκπαίδευση, οι διδάσκοντες αισθάνονται ότι η προσφορά τους και η προσωπικότητά τους απαξιώνονται, οι μαθητές γίνονται ολοένα πιο δύσκολοι, γονείς αδιαφορούν για την εκπαίδευση των παιδιών τους και την ίδια ώρα δίνουν το κακό παράδειγμα με δικές τους επιθετικές συμπεριφορές. Οι μισθοί είναι χαμηλοί, ενώ σε περιοχές όπου νέοι εκπαιδευτικοί πιθανώς να διοριστούν, τα ενοίκια είναι απαγορευτικά.
Οι άνθρωποι που σκέφτονται να αφιερώσουν τη ζωή τους στην εκπαίδευση πρέπει να αισθάνονται ότι η κοινωνία αναγνωρίζει ότι της προσφέρουν ένα από τα μεγαλύτερα αγαθά.
Τα προβλήματα είναι γνωστά. Και η λύση τους δεν θα είναι εύκολη, καθώς οι δυσκολίες που εμφανίζονται σε όλους τους βαθμούς της εκπαίδευσης δεν αφορούν μόνο την εκπαίδευση, αλλά όλη την κοινωνία. Ομως, στην εκπαίδευση προκαλείται η ζημία που θα δυσκολέψει τη λύση αυτών των προβλημάτων. Είναι κοινωνικό πρόβλημα ότι οι εκπαιδευτικοί δεν χαίρουν της εκτίμησης που ταιριάζει με το έργο που έχουν αναλάβει, όπως και ότι πολλά παιδιά αρνούνται να συμμορφωθούν με κανόνες συνύπαρξης στην τάξη και στους ευρύτερους χώρους του σχολείου. Αυτά δεν μας εκπλήσσουν, βλέποντας πώς οι γονείς και άλλοι ενήλικοι συμπεριφέρονται, από τον δρόμο όπου οδηγούν έως τις συναντήσεις με εκπαιδευτικούς που ίσως επιχείρησαν να θέσουν όρια στα παιδιά τους. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, έμπειροι καθηγητές και δάσκαλοι παραιτούνται ή επισπεύδουν τη συνταξιοδότησή τους. Επιπλέον, όπως δείχνουν τα στοιχεία (ρεπορτάζ του Απόστολου Λακασά, «Κ», 5.6.26), λιγότεροι επιλέγουν να διοριστούν σε δημόσια σχολεία. Ενας βασικός λόγος είναι ότι ο εισαγωγικός μισθός είναι χαμηλός, γύρω στα 800-900 ευρώ. Ομως, αυτό το πρόβλημα αφορά πολλούς τομείς, ενώ ο διορισμός σε δημόσιο σχολείο προσφέρει μια επαγγελματική ασφάλεια σε σχέση με εργασία στον ιδιωτικό τομέα (είτε σε σχολείο είτε αλλού). Οπότε το ζητούμενο δεν είναι μόνο καλύτεροι μισθοί και άλλα κίνητρα: οι άνθρωποι που σκέφτονται να αφιερώσουν τη ζωή τους στην εκπαίδευση πρέπει να αισθάνονται ότι αξίζει τον κόπο και από πλευράς ικανοποίησης, να γνωρίζουν ότι προσφέρουν ένα από τα μεγαλύτερα αγαθά στην κοινωνία και ότι η κοινωνία το αναγνωρίζει. Αυτό δεν είναι εφικτό όταν οι δομές της σχολικής κοινότητας, και οι συμπεριφορές μεγάλου αριθμού μαθητών και γονιών, όχι μόνο δεν εξασφαλίζουν μια αξιοπρεπή ζωή για τους εκπαιδευτικούς, αλλά τους εκθέτουν σε κινδύνους (ενίοτε σωματικούς ή νομικούς). Το αποτέλεσμα είναι απογοήτευση, δυστυχία και απομάκρυνση παλαιών και επίδοξων λειτουργών της παιδείας.
Οι εκπαιδευτικοί αντιμετωπίζουν τα δεινά που γεννά μια κοινωνία όπου σπανίζει η προσωπική αυτοπειθαρχία, όπου πολλοί δηλώνουν αδικημένοι, όπου είναι εύκολη η διαμαρτυρία, ενώ λίγοι αναλαμβάνουν την ευθύνη να επιδιώξουν το καλύτερο αποτέλεσμα για την εκπαίδευση των παιδιών. Επειδή η παιδεία απαιτεί όχι μόνο διάβασμα και χρόνο, αλλά και πειθαρχία, όσοι θέλουν να προσφέρουν συγκρούονται με την πραγματικότητα, είναι εκτεθειμένοι και απροστάτευτοι. Ή «καίγονται» ή κάνουν πίσω. Ετσι, δεν δημιουργείται περιβάλλον που να ελκύει νέους. Αντιθέτως, αναζητώντας (όπως όλοι, άλλωστε) αξιοπρέπεια και προοπτικές, δεν θέλουν να ζήσουν κι αυτοί όσα είδαν τους δικούς τους καθηγητές να υπομένουν. Για να αντιστραφεί αυτή η πορεία, απαιτείται άμεση συνεργασία μεταξύ κυβέρνησης, εκπαιδευτικής κοινότητας, γονιών και μέσων ενημέρωσης.
