Μία ακόμη γυναίκα, ούτε σαράντα, βρέθηκε νεκρή στο «σπίτι της». Στο ίδιο «σπίτι» μένουν δύο παιδιά με σημαδεμένο ψυχισμό. Οι γείτονες «συγκλονισμένοι». Οι δομές έγκαιρης προστασίας και ενδυνάμωσης θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας ακόμη άφαντες. Τι να κάνουμε;
Να εκλεπτύνουμε τη σκέψη και την αντίληψή μας γύρω από τον μισογυνισμό και ν’ απαιτήσουμε όλα τα μέτρα που συμβάλλουν στον ξεριζωμό του. Υπάρχουν σχετικά βιβλία. Η υπουργός θα έπρεπε να τα θέσει ως ύλη στα σχολεία. Ξεχωρίζω το «Τι είναι ο μισογυνισμός» (Gutenberg) του ιστορικού Maurice Daumas.
Ας αρχίσουμε από τα βασικά: μια γυναίκα είναι πιθανότερο να σκοτωθεί μέσα στο σπίτι της κι όχι στον δρόμο από αγνώστους. Κατά κανόνα, εκτίθεται σε λεκτική ή σωματική βία κατόπιν προσχεδιασμένης συνάντησης (φιλική, επαγγελματική ή στο πλαίσιο της οικειότητας του ζευγαριού). Αυτό το δεδομένο δεν σοκάρει πια. «Οι γυναικοκτονίες παρουσιάζονται σαν ενδημικό κακό πάνω στο οποίο δεν έχουμε καμία δύναμη, το οποίο μας ταράζει βέβαια αλλά δεν μας αναστατώνει και πέρα από κάθε μέτρο», γράφει ο Daumas.
Ή, όπως επισημαίνει η μεταφράστρια του βιβλίου (Κατερίνα Γούλα) στον πρόλογό της, «αφ’ ης στιγμής οι γυναικοκτονίες ονοματίστηκαν, αναγνωρίστηκαν ως τέτοιες και αναδείχθηκαν από τα φώτα της δημοσιότητας […] έχασαν κάτι από τον αποτροπιασμό που θα έπρεπε κανονικά να ξυπνούν μέσα μας». Δεν αρκεί να μετράμε τις δολοφονημένες ενώ συντηρούμε τις συνθήκες που θα παραγάγουν κι άλλες!
Η βία δεν θα σταματήσει έτσι απλά. Αρκεί να συνομιλήσει κανείς δημόσια για μισογυνισμό με άνδρες που υποτίθεται πως έχουν αντιληφθεί το θέμα, για να καταλάβει πόσος δρόμος πρέπει να διανυθεί! Και μόνον τα σχόλια για τις νεκρές ή η εστίαση των δημοσιογράφων στο γεγονός πως ήταν μητέρες (λες και τούτο μόνον τους χορηγεί κάποια αξία) φέρνουν ανατριχίλες. Για να μη σχολιάσω τη δημοσίευση φωτογραφιών σκοτωμένων κοριτσιών, που είναι βδελυρή πράξη.
Είναι τόσο παλιός και βαθιά ραμμένος στο συλλογικό υφάδι μας ο μισογυνισμός, που δύσκολα ξεχωρίζει και ξεριζώνεται. Το βιβλίο του Daumas διαφοροποιείται από άλλα παρόμοια ακριβώς διότι ξεσκεπάζει την παλαιότητα του μισογυνισμού, εκκινώντας από τον 16ο αιώνα! Ελπίζω να γραφτούν σχετικά δοκίμια στην ελληνική γλώσσα ειδικά εστιασμένα στην απροκάλυπτα εχθρική προς τις γυναίκες ελληνική κοινωνία, όμως, για την ώρα, η Ιστορία του μισογυνισμού που αφηγείται ο Daumas είναι αληθινά σπαρταριστή.
Ενδεικτικά: τον 16ο αιώνα, κάποιες γυναίκες προωθούνται στα ευρωπαϊκά γράμματα. «Στο τολμηρό εγχείρημα της δημοσίευσης ενός έργου, το οποίο βιωνόταν σαν παραβίαση κανόνα, η μικρή ελίτ των γυναικών συγγραφέων που προέρχονταν από την αριστοκρατία και την αστική τάξη διακινδύνευαν την τιμή και την υπόληψή τους. […] Μέχρι τον Διαφωτισμό, μια γυναίκα έπρεπε να είναι χήρα, γεροντοκόρη ή παντρεμένη με έναν φιλελεύθερο σύζυγο για να αποτολμήσει να θέσει σε κίνδυνο την υπόληψή της παίρνοντας μέρος σε αυτήν την περιπέτεια. Στα τέλη του 16ου αιώνα, η πρόοδος των γυναικών παύει να κρύβεται. Οι κύκλοι της Marguerite de Valois, της Madame de Villeroy, της στρατάρχισσας του Ρετζ […] αναγγέλλουν τα πρώτα γυναικεία σαλόνια του 17ου αιώνα».
Η αντίδραση σ’ αυτό; Μια έξαρση μισογυνισμού! Σκωπτικά σχόλια και υποτίμηση – συμπεριφορές που ακόμη περνάνε για αιχμηρή εξυπνάδα στις παρέες μίζερων κακομοίρηδων που δημόσια και ιδιωτικά υποτιμούν τις γυναίκες που γράφουν. Το 1617 κυκλοφορεί στα γαλλικά φυλλάδιο με τίτλο «Αλφαβητάρι της ατέλειας και της δολιότητας των γυναικών, αφιερωμένο στη χειρίστη του κόσμου», τίτλος που, αντικειμενικά, αγγίζει την τελειότητα.
Το 1640 η αντιδραστική σκέψη μηχανεύεται τον όρο «λόγια κοκέτα». «Οι πνευματικές ανησυχίες της δεν είναι άλλο από αβάσιμες επηρμένες αξιώσεις», γράφει αρσενική φαρμακόγλωσσα της εποχής στο έργο της «L’ Honneste fille». Αυτά και άλλα διασκεδαστικά βρίσκει να πει ο Daumas, ώσπου να φτάσει στο ζευγάρι, όπου φωλιάζει ο μισογυνισμός κάτω από πέπλα οικειότητας. Κορύφωσή του, η φυσική εξόντωση της γυναίκας. Θα επανέλθω.
