Φέτος, πρώτη φορά μετά το 2006, στο πλαίσιο της ετήσιας έκθεσής του για την Ελλάδα, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προχώρησε και σε αξιολόγηση του χρηματοπιστωτικού τομέα. Το Ταμείο αναλύει τρεις σοβαρές αδυναμίες στο σύστημα: στην ποιότητα των κεφαλαίων του, στην ποιότητα της πιστωτικής επέκτασής του και στο θέμα (που, πλέον, έχει καταστεί πολύ μεγάλο λαϊκό πρόβλημα…) της διαχείρισης του ιδιωτικού χρέους.
Στο τελευταίο, το ΔΝΤ υπενθυμίζει κάτι που καθ’ ημάς υπάρχει ροπή να λησμονείται: ότι μπορεί οι ισολογισμοί των τραπεζών να απαλλάχθηκαν από τα κόκκινα δάνεια, αλλά δεν απαλλάχθηκε από αυτά η οικονομία μας. Τη βαραίνει ένα βουνό από 2,9 εκατ. δάνεια, αρχικής αξίας 72,6 δισ. ευρώ, που κρατούν σε καθεστώς ιδιότυπης ομηρίας 2,4 εκατ. δανειολήπτες. Ενώ οι ξένοι επενδυτές που ελέγχουν τους servicers, αφού έβγαλαν δισ. κέρδη στο εξωτερικό αφορολόγητα (λόγω προνομιακού μνημονιακού καθεστώτος), υποεπενδύουν σε ανθρώπους και συστήματα, με συνέπεια να επιτείνουν τη διαιώνιση του προβλήματος και, μαζί, των δημοσιονομικών κινδύνων που ελλοχεύουν.
Οσον αφορά την πιστωτική επέκταση, το Ταμείο επισημαίνει ότι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες έχουν μεγάλη έκθεση δανεισμού στους ίδιους πελάτες. Τα δέκα μεγαλύτερα κοινά ανοίγματά τους σε επιχειρήσεις αντιστοιχούν στο 81% των Tier I κεφαλαίων τους. Αυτό, εκτός του ότι παραπέμπει στο μεταξύ σοβαρού και αστείου λεγόμενο πως το σύστημα δανείζει όσους δεν έχουν ανάγκη και αποκλείει όλους τους άλλους, κρύβει και κινδύνους: Αν ένας ή περισσότεροι μεγάλοι όμιλοι αντιμετωπίσουν πρόβλημα, ο κίνδυνος θα μεταδοθεί ακαριαία σε όλο το τραπεζικό σύστημα.
Η τρίτη αδυναμία που επισημαίνει το ΔΝΤ είναι η ποιότητα των εποπτικών κεφαλαίων, διότι σημαντικό μέρος τους δεν είναι παρά ο αναβαλλόμενος φόρος. Προφανώς δεν υπάρχει άμεσο ρίσκο. Αλλά σε περίπτωση μιας σοβαρής (π.χ. από κάποια εξωτερική αιτία) κρίσης, οι αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις καθώς και οι κρατικές εγγυήσεις του συστήματος «Ηρακλής» θα μπορούσαν να αναβιώσουν τον φαύλο κύκλο σύνδεσης κράτους – τραπεζών.
Ποιες αδυναμίες λέει το ΔΝΤ να προσέξουμε στο χρηματοπιστωτικό μας σύστημα.
Φέτος οι τράπεζες είχαν μια μεγάλη ευκαιρία να το κάνουν, αξιοποιώντας τα υψηλά κέρδη τους. Προτίμησαν να μοιράσουν το 50%-55% των κερδών τους σε μερίσματα (που, μάλιστα, ο όγκος τους φεύγει από την Ελλάδα και πάει στους ξένους μεγαλομετόχους τους), ενώ ειδικά η Εθνική (πάλαι ποτέ η πιο συνετή και φιλική στο δημόσιο συμφέρον) έσπασε κάθε ρεκόρ, μοιράζοντας το 80% των καθαρών προ φόρων κερδών της – λες και δεν υπάρχει αύριο…
Με τη διανομή υψηλού μερίσματος –μας λένε οι τράπεζες– γίνονται ελκυστικές στους επενδυτές, πολλώ δε μάλλον που επί χρόνια δεν διένεμαν μέρισμα ολωσδιόλου.
Υπάρχει ένα βάσιμο και, κατά τη γνώμη μας, ορθό αντεπιχείρημα: ότι οι ελληνικές τράπεζες καθίστανται ελκυστικές όταν μεριμνούν να γίνουν πιο ισχυρές και βάσιμα δημιουργούν μεγάλες προσδοκίες. Αυτό θα απαιτούσε να μοιράσουν λιγότερα κέρδη ως μέρισμα φέτος (ίσως 30%) και με τα υπόλοιπα να απομειώσουν δραστικά τον αναβαλλόμενο φόρο. Φαίνεται, όμως, ότι ο κυρίαρχος βραχυπροθεσμισμός δεν αφήνει ούτε αυτές ανεπηρέαστες.
