Oτι ο Ευάγγελος Παπανούτσος υπήρξε κορυφαίος παιδαγωγός και δοκιμιογράφος του 20ού αιώνα, με κομβικό μεταρρυθμιστικό έργο, σημείο αναφοράς για το εκπαιδευτικό σύστημα, δεν επιδέχεται καμία αμφισβήτηση. Ισως είναι από τα λίγα για τα οποία δεν θα διαφωνούσαμε(;) σε αυτήν τη χώρα. Γενιές μεγάλωσαν (μεγαλώσαμε) θεωρώντας τον τρόπο με τον οποίο έγραφε πεμπτουσία για ένα επιτυχημένο γραπτό στην έκθεση, γενικώς και για τις εισαγωγικές εξετάσεις στο πανεπιστήμιο, ειδικότερα. Σε βάθος χρόνου, όμως, αυτή η πολύτιμη πτυχή της συνεισφοράς του εργαλειοποιήθηκε ως η εύκολη λύση. «Σιγουράκι», όπως θα λέγαμε.
Χθες, λοιπόν, πρώτη ημέρα των Πανελλαδικών, στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας, το δεύτερο κείμενο για τα «νιάτα και τα γεράματα» ήταν απόσπασμα από δοκίμιο του Παπανούτσου. Ο συγγραφέας και φιλόσοφος υποστηρίζει, εν προκειμένω, ότι και τα δύο «στρατόπεδα» «είναι απαραίτητα για την υγεία του κοινωνικού σώματος». «Αλίμονο στις κοινωνίες που αποτελούνται μόνο από “νέους” (στα νεύρα και στις ιδέες) ανθρώπους που διαρκώς καλπάζουν ορμητικά προς τα εμπρός. Και αλίμονο πάλι στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από “γέροντες” (στα μυαλά και στα χέρια) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται». Και καταλήγει λέγοντας ότι «η ιστορία χρειάζεται και τα δύο ρεύματα».
«Χάρακας» η σκέψη του. Ομως, πώς κινητοποιεί έναν σημερινό 17χρονο; Τι του «λέει» αυτή η στρογγυλοποιημένη εκδοχή της πραγματικότητας; Οταν ό,τι βιώνει γύρω του και μέσα του είναι ορμητικά μεταβαλλόμενο; Ας φανταστούμε, όμως, πως επιλεγόταν ένας άλλος συγγραφέας, σύγχρονος (άρα αυτομάτως αμφιλεγόμενος), που δεν περιλαμβανόταν στη «διδακτέα» και «φροντιστηριακή» ύλη. Τότε: οι γονείς θα απασφάλιζαν, τα φροντιστήρια θα τρελαίνονταν, οι ίδιοι οι υποψήφιοι θα έβλεπαν να διαλύεται το κουκούλι της παπαγαλίας, τα κόμματα θα εξέδιδαν ανακοινώσεις, διάφορες «αρμόδιες» εταιρείες και ενώσεις θα έμπαιναν στον χορό με λυμένα τα ζωνάρια. Μεγάλη ταραχή. Ποιος τη θέλει; Γι’ αυτό Παπανούτσος και ξερό ψωμί, να είμαστε όλοι ήσυχοι και τακτοποιημένοι. Ενδεχομένως και ο ίδιος ο πρωτοπόρος Παπανούτσος να δυσφορούσε με την επιλογή του. Το γράφει, εξάλλου: «Αλίμονο στις κοινωνίες που είναι καμωμένες μόνο από “γέροντες” (…) που τρέμουν κάθε μεταβολή και την καταριώνται». Κάπως έτσι, άτολμοι και φοβισμένοι, προετοιμάζουμε τους νεογέροντες του μέλλοντός μας.
