Μισώ όλα τα δημοσιογραφικά κλισέ, γιατί φανερώνουν την τεμπελιά και τη βλακεία του χρήστη τους, αλλά νομίζω το «έχασε τη μάχη με τον καρκίνο/τα ναρκωτικά/την κατάθλιψη» είναι από τα χειρότερα. Υπάρχει κάτι ιδιαίτερα γλισχρό στο να βάζεις φωτογραφίες ασθενών και πεθαμένων στο Διαδίκτυο προκειμένου να διεκδικήσεις την προσοχή του κοινού. Σ’ αυτό το επίπεδο, όμως, βρισκόμαστε τώρα. Σαν να μην έφτανε αυτό, τις φωτογραφίες πλαισιώνουν μελοδραματικά εφέ: «Συγκλονίζει με την τελευταία του ανάρτηση». Υπάρχει κάτι απάνθωπο εδώ που δεν πρέπει να περάσει έτσι.
Το συναισθηματικά εκβιαστικό κλικμπέιτ (είδηση έτσι πλαισιωμένη ώστε να παίρνει πολλά κλικ) ασκεί εξουσία σε όποιον έρχεται σε επαφή μαζί του. Δεν σου επιτρέπει να σκεφτείς. Με φωτογραφίες, τρόμο και αισθητική κλειδαρότρυπας σου ρουφάει το μυαλό. Λυπήσου, ρε, τι σου ζητάνε! Λυπήσου και δώσε κλικ! Η αγορά θα λάβει το μήνυμα και θα τροφοδοτήσει τις ιστοσελίδες με ακόμη περισσότερες επιφανειακές, λυπητερές ειδήσεις. Μαγεία. Το πρόβλημα δεν σταματά εκεί όμως.
Η ιδέα πως πρέπει κανείς να κουβαλάει τη δυσκολία με γενναιότητα (ιδέα με βαθιές ρίζες στη φιλοσοφία και στις θρησκείες) υποχωρεί. Οι δημοσιοποιημένες δυσκολίες, πένθη, εθισμοί γίνονται δραματικοί τίτλοι ή μελοδραματικές αναρτήσεις. Κάνουν τον πόνο, την ασθένεια, την ψυχική νόσο να φαντάζουν μοναδικές στιγμές, εξαιρέσεις και δραματικές κορυφώσεις σε μια ζωή που κατά τ’ άλλα κυλάει ανέφελη. Ποιος άνθρωπος, όμως, δεν βρίσκεται σε καθημερινή μάχη με τα στοιχεία της φύσης, τη φθορά και τη δυσκολία;
Το «έχασε τη μάχη» υποτιμά όλες τις μάχες που έχει κερδίσει ο άνθρωπος μέχρι εκείνη την ώρα. Τον τρόπο που άντεξε ώσπου να μην αντέχει πια. Υποτιμά τις στιγμές ευτυχίας που έζησε ο ασθενής, ο εθισμένος, η ψυχικώς πάσχουσα – γιατί υπάρχουν κι αυτές κι είναι αμέτρητες, αλλά δεν δημιουργούν γλιτσερές αναρτήσεις. Υποτιμά όλα τα πρωινά που ο ασθενής είπε «δόξα τω Θεώ» και «τι όμορφη μέρα!». Υποτιμά την ικανότητα των ανθρώπων να στέκονται με γενναιότητα και ήσυχο, καθημερινό μεγαλείο μπροστά στη δυσκολία τους. Ομως, οι όντως άνθρωποι είναι μαγικοί, αν τους παρατηρήσεις. Σκεφτείτε όταν παίρνετε το μετρό πόσοι συνεπιβάτες σας ξεπέρασαν ένα βουνό δυσκολιών απλώς για να βρεθούν στη στάση.
Ολοι ξέρουμε την έκβαση των ανθρωπίνων και υπό αυτήν την έννοια κανένας θάνατος δεν είναι είδηση. Σημασία έχει το ενδιάμεσο – μ’ αυτό τι κάνεις; Το κλισέ «έχασε τη μάχη» δεν λέει τίποτα για το ενδιάμεσο. Δεν λέει πόσο όμορφο είναι παρά τη δυσκολία. Δεν αναγνωρίζει την κοινοτοπία της δυσκολίας που είναι σύμφυτη με την ανθρώπινη συνθήκη.
Οταν λέμε «έχασε τη μάχη με τον καρκίνο» παραβλέπουμε το πλήθος των ανθρώπων που εργάζονται προκειμένου να ζουν κάθε μέρα εκατομμύρια ασθενείς σ’ όλον τον κόσμο. Εάν υπάρχει μάχη, αυτή δεν δίνεται κατά μόνας. Αμέτρητοι άνθρωποι δουλεύουν ώστε να βελτιώνονται τα φάρμακα και οι θεραπείες. Ποτέ η «μάχη» απέναντι στις αρρώστιες δεν ήταν ζήτημα ενός μόνον προσώπου.
Ολοι γνωρίζουμε, λοιπόν, πως το κλισέ λέει ψέματα. Η σωματική δυσκολία είναι ζήτημα άρρηκτα συνδεδεμένο με τις συλλογικές μας προσπάθειες να βρούμε εργαλεία, τεχνολογίες και αφηγήσεις που κάνουν τη ζωή υποφερτή. Υπάρχει, όμως, και κάτι άλλο, βαθύτατα ανησυχητικό, στον πυρήνα της οικονομίας της προσοχής: η απώλεια της εσωτερικότητας. Ούτε στον πιο μεγάλο πόνο δεν συνταγογραφεί το ελληνόφωνο Διαδίκτυο ησυχία, περισυλλογή και απόσυρση.
