Κάνουν ό,τι περνάει από το χέρι τους για να τους δώσουν την εντύπωση πως θα βρεθούν μπροστά σε μια κρίσιμη καμπή της ζωής τους. Μια στροφή από την οποία θα εξαρτηθεί η αξιοπρέπειά τους, η κοινωνική τους θέση, ακόμη και –γιατί όχι;– τα γεράματά τους. Ολοι γύρω τους εκπέμπουν αγχωτικά σωματίδια που κατακλύζουν τα αισθήματά τους, τις προσδοκίες τους, τις αδυναμίες τους. Οι γονείς, οι οποίοι συμπεριφέρονται σαν να κρίνονται οι ίδιοι για την επάρκειά τους, οι καθηγητές, οι οποίοι αρνούνται να κριθούν οι ίδιοι, όμως είναι πρόθυμοι να τους κρίνουν, να τους επιβραβεύσουν ή να τους απορρίψουν. «Ετσι όπως πας, παιδί μου, δεν περνάς με τίποτε και πουθενά». Βέβαια, πάντα υπάρχει ένα καταφύγιο για να σε υποδεχθεί. Λέμε ότι αυτή η κατάσταση διαρκεί 15 ημέρες πάνω – κάτω. Οσο κρατούν οι Πανελλαδικές ή Πανελλήνιες Εξετάσεις. Τι υπέροχος τίτλος κι αυτός. Λες και εξετάζεται το έθνος ολόκληρο με την Ιστορία του μαζί. Ιστορία είπατε; Εχεις αποστηθίσει, παιδί μου, τον Πελοποννησιακό Πόλεμο από τη σελίδα 125 έως την 150; Ή μήπως νυστάζεις και θέλεις να σου φτιάξω ένα ζεστό. Αχ, η Ελληνίδα μάνα. Αντί να πλέκει κάλτσες για τα παιδιά στο μέτωπο, χώνει το κεφαλάκι της στη μισάνοιχτη πόρτα για να βεβαιωθεί ότι ο μικρός δεν χαζεύει στο κινητό του. Δεκαπέντε ημέρες είναι, θα περάσουν. Λάθος. Δεν είναι μόνον 15 ημέρες. Είναι δύο ολόκληρα χρόνια από τη ζωή του που ο έφηβος και η έφηβος τα περνούν παλεύοντας να διαχειρισθούν το άγχος των «Πανελλαδικών». Μέσα σε δύο χρόνια σ’ αυτή την ηλικία διαμορφώνονται χαρακτήρες, στραβώνουν συμπεριφορές.
Το πιο ωραίο είναι ότι, ως συνήθως, αφού κάνουμε ό,τι μπορούμε για να προκαλέσουμε τις συνθήκες άγχους, μετά απορούμε και ψάχνουμε τρόπους για να τις αντιμετωπίσουμε. Δίνουμε ψυχολογική υποστήριξη στα παιδιά για ένα πρόβλημα που εμείς δημιουργήσαμε. Γιατί εμείς, γενιές τώρα, παρότι έχουμε περάσει από τη δοκιμασία, την έχουμε μυθοποιήσει και αναγορεύσει σε κριτή της ζωής μας και του μέλλοντός μας. Αλήθεια, σε τι εξετάζονται οι υποψήφιοι; Στο μορφωτικό τους επίπεδο; Στις γνώσεις τους; Στην ευφυΐα τους; Στην ικανότητά τους να συνεισφέρουν στην ανάπτυξη του τόπου; Ελάτε τώρα. Εξετάζονται στη δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κράτους που δεν περιμένει από τους πολίτες του ούτε επινοητικότητα ούτε πρωτοβουλίες. Περιμένει απλώς δυνατότητα προσαρμογής σε μια φορμαλιστική υποταγή σε κανόνες. Δεν είναι τυχαίο ότι όσοι καταφέρνουν να απομυθοποιήσουν αυτή τη διαδικασία μπορούν να γίνουν εξαιρετικοί γιατροί ή αρχιτέκτονες. Οι υπόλοιποι συμμετέχουν απλώς στην τυραννία της μετριότητας που μας ταλανίζει.
