Για πολλά χρόνια, η Ελλάδα αντιμετώπισε τη βιομηχανία περίπου ως ένα αναγκαίο, αλλά όχι ιδιαίτερα «ελκυστικό» κομμάτι της οικονομίας της.
Η δημόσια συζήτηση περιστρεφόταν σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τον τουρισμό, τις υπηρεσίες και την κατανάλωση, την ώρα που η παραγωγή, η μεταποίηση, η έρευνα και η τεχνολογική καινοτομία και κατάρτιση παρέμεναν στο περιθώριο ενός αναπτυξιακού παραγωγικού μοντέλου, που αποδείχθηκε από ευάλωτο έως ανύπαρκτο στις εκάστοτε κρίσεις.
Σήμερα όμως βρισκόμαστε μπροστά σε μια ιστορική ευκαιρία επαναπροσδιορισμού. Η Ευρώπη αναζητά στρατηγική αυτονομία. Οι διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού επανασχεδιάζονται. Η τεχνολογία αλλάζει ριζικά την παραγωγή. Και η Ελλάδα έχει πλέον την ευκαιρία να ξαναχτίσει έναν σύγχρονο βιομηχανικό ιστό, περισσότερο αυτάρκη, περισσότερο εξωστρεφή, περισσότερο καινοτόμο και πολύ πιο ανθεκτικό.
Η βιομηχανία δεν είναι μόνο εργοστάσια και επενδύσεις. Είναι κουλτούρα. Είναι τρόπος σκέψης.
Το πραγματικό ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πώς θα δημιουργήσουμε νέες παραγωγικές μονάδες. Είναι πώς θα οικοδομήσουμε ξανά μια αναγκαία βιομηχανική συνείδηση.
Γιατί η βιομηχανία δεν είναι μόνο εργοστάσια και επενδύσεις. Είναι κουλτούρα. Είναι τρόπος σκέψης. Είναι πίστη και δέσμευση στη γνώση, στην εξειδίκευση, στη συνέπεια, στην παραγωγικότητα και στην αξία του να παράγεις κάτι ανταγωνιστικό που μπορεί να σταθεί και να διακριθεί στο διεθνές ανταγωνιστικό περιβάλλον.
Για δεκαετίες, η ελληνική κοινωνία μεγάλωσε με την αντίληψη ότι η επαγγελματική επιτυχία βρίσκεται κυρίως στο Δημόσιο, στις υπηρεσίες ή στη μικρή ατομική επιχειρηματικότητα. Η τεχνική εκπαίδευση υποτιμήθηκε. Η βιομηχανική εργασία ταυτίστηκε λανθασμένα με κάτι «παλιό» ή μια απασχόληση περιορισμένων προοπτικών και προσωπικής ανέλιξης. Και τελικά η χώρα έχασε όχι μόνο παραγωγικές δυνατότητες αλλά και ανθρώπινο άυλο κεφάλαιο υψηλής αξίας.
Αν θέλουμε πραγματικά η Ελλάδα να γίνει ξανά μια παραγωγική χώρα, αυτό πρέπει να αλλάξει από τη βάση του. Από τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, τα προγράμματα κατάρτισης, αλλά και από το ίδιο το αφήγημα που διαμορφώνουμε ως κοινωνία για τη γνώση, την εργασία και την ανάπτυξη.
Η νέα ελληνική βιομηχανία δεν μπορεί να είναι βιομηχανία χαμηλού κόστους. Δεν μπορούμε –ούτε χρειάζεται– να ανταγωνιστούμε οικονομίες που βασίζονται σε φθηνή εργασία. Η μόνη βιώσιμη επιλογή είναι η βιομηχανία υψηλής προστιθέμενης αξίας: φαρμακοβιομηχανία, βιοτεχνολογία, πράσινη ενέργεια, τρόφιμα υψηλής ποιότητας, προηγμένα υλικά, αμυντική τεχνολογία, data και εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Εκεί όπου η γνώση γίνεται προϊόν. Εκεί όπου η έρευνα συνδέεται με την παραγωγή.
Εκεί όπου ο εργαζόμενος και τα νέα ταλέντα δεν είναι αναλώσιμοι, αλλά κρίσιμοι συντελεστές ανταγωνιστικότητας και ουσιαστικής ανάπτυξης.
Για να συμβεί αυτό, όμως, χρειάζεται και μια πιο ειλικρινής συζήτηση για το πώς λειτουργεί συνολικά η θεσμική εκπροσώπηση της επιχειρηματικότητας στη χώρα.
Η ελληνική βιομηχανία δεν έχει ανάγκη μόνο από δημόσιες πολιτικές. Εχει ανάγκη και από σύγχρονους θεσμούς εκπροσώπησης που να αφουγκράζονται πραγματικά το σύνολο της παραγωγικής οικονομίας και όχι μόνο συγκεκριμένα επιχειρηματικά οικοσυστήματα ή ισορροπίες.
Τα τελευταία χρόνια ακούσαμε εξαγγελίες από τον ΣΕΒ για ένα νέο παραγωγικό μοντέλο, για στήριξη της μεταποίησης, για ενίσχυση της εξωστρέφειας, για σύνδεση έρευνας και βιομηχανίας. Ωστόσο, σε κρίσιμες στιγμές οι ελληνικές βιομηχανίες –και ειδικά οι επιχειρήσεις που επενδύουν πραγματικά στην παραγωγή, στην καινοτομία και στις θέσεις εργασίας υψηλής εξειδίκευσης– δεν ένιωσαν ότι εκπροσωπούνται με την ίδια ένταση ή με την ίδια προτεραιοποίηση.
Υπήρξαν δεσμεύσεις που έμειναν περισσότερο σε επίπεδο συνεδρίων και δημοσίων τοποθετήσεων, παρά σε επίπεδο ουσιαστικής χάραξης συγκεκριμένων δράσεων. Υπήρξαν στιγμές όπου η φωνή της παραγωγής έμοιαζε να χάνεται μέσα σε έναν πιο γενικό, επικοινωνιακό λόγο περί επιχειρηματικότητας.
Και ίσως αυτό είναι ένα από τα βασικά ζητήματα της επόμενης ημέρας: αν θέλουμε πραγματικά να μιλάμε για παραγωγική ανασυγκρότηση, τότε η βιομηχανία πρέπει να βρίσκεται στο κέντρο της εθνικής στρατηγικής – όχι ως αναφορά και ακόμη ένα χαλαρό αφήγημα, αλλά ως μια πραγματική προτεραιότητα και πολιτική επιχειρηματικής αιχμής.
Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα εξαιρετικό επιστημονικό δυναμικό. Διαθέτει επιχειρήσεις που επενδύουν διεθνώς. Διαθέτει νέους ανθρώπους με υψηλή κατάρτιση και διεθνείς εμπειρίες. Αυτό που λείπει πολλές φορές είναι η αίσθηση ενός εθνικού σχεδίου και η θεσμική συνέχεια και συνέπεια.
Δεν μπορούμε να μιλάμε για brain gain χωρίς ισχυρή παραγωγική βάση. Δεν μπορούμε να μιλάμε για ανθεκτική οικονομία χωρίς μεταποίηση. Δεν μπορούμε να μιλάμε για γεωπολιτική ισχύ χωρίς οικονομική αυτάρκεια σε κρίσιμους τομείς.
Το «Greece is Back» δεν αρκεί να είναι απλώς ένα επικοινωνιακό σύνθημα ή ένας θετικός τίτλος για τις διεθνείς αγορές. Πρέπει να γίνει μια πραγματική αλλαγή νοοτροπίας.
Να πιστέψουμε ξανά στην αξία του να παράγουμε.
Να ενισχύσουμε ουσιαστικά την αγροτική παραγωγή και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Να ξαναδώσουμε κύρος στη γνώση, στη διά βίου εκπαίδευση, στην τεχνική εξειδίκευση και στη βιομηχανική δημιουργία. Να οικοδομήσουμε μια νέα συμμαχία ανάμεσα στην επιχειρηματικότητα, την κοινωνία, την εκπαίδευση και την πολιτεία.
Γιατί τελικά οι χώρες που αντέχουν στον χρόνο δεν είναι εκείνες που απλώς καταναλώνουν ή διαχειρίζονται και πουλούν υπηρεσίες. Είναι εκείνες που παράγουν, στηρίζοντας μαζί με την οικονομία και τον κοινωνικό ιστό.
*Η κ. Ιουλία Τσέτη είναι πρόεδρος και CEO του Ομίλου Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Τσέτη, φαρμακοποιός MSc, επίτιμη δρ Φαρμακευτικής του ΕΚΠΑ και του Πανεπιστημίου Πατρών.
