Η Πολωνή συγγραφέας Όλγκα Τοκάρτσουκ, βραβευμένη με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2018, σε πρόσφατη συνέντευξη της παραδέχτηκε ότι το επόμενο μυθιστόρημα της το γράφει με τη βοήθεια ΑΙ. Το παραδέχτηκε, μάλιστα, όχι ενοχικά, αλλά με κάμποσο καμάρι. Έδωσε και συγκεκριμένα παραδείγματα. Στο βιβλίο, είπε, οι πρωταγωνιστές βρίσκονται σε ένα πάρτυ, οπότε ρώτησε την ΑΙ να της πει τι τραγούδια θα άκουγαν εκείνη την εποχή στα πάρτυ. Που είναι, βεβαίως, μια δόκιμη μορφή έρευνας για κάποιον που βαριέται να ρωτήσει ανθρώπους ή να ψάξει απευθείας σε πηγές. Αλλά η Τοκάρτσουκ δεν σταμάτησε, κι εδώ είναι που το πράγμα άρχισε να στραβώνει. «Συχνά ρωτάω το μηχάνημα», είπε η Τοκάρτσουκ «‘αγάπη, πώς να το αναπτύξουμε αυτό όμορφα;’». Παραδέχτηκε, δηλαδή, ότι χρησιμοποίησε το μηχάνημα, (το οποίο αποκαλεί «αγάπη»), για να πάρει ιδέες για την πλοκή και την ανάπτυξη της ιστορίας ή κάποιου χαρακτήρα. «Αν και γνωρίζω για τις παραισθήσεις και τα πολλά λάθη στους αλγόριθμους στα οικονομικά και τα «σκληρά» δεδομένα», συνέχισε, «πρέπει να προσθέσω ότι για τη λογοτεχνία αυτή η τεχνολογία είναι ένα πλεονέκτημα απίστευτης κλίμακας».
Όπως καταλαβαίνετε, οι αντιδράσεις ήταν έντονες. Είναι δυνατόν, μια βραβευμένη και σπουδαία συγγραφέας να παραδέχεται με τέτοια ελαφρότητα ότι χρησιμοποιεί ΑΙ όχι μόνο για έρευνα, αλλά και για την αρχιτεκτονική της πλοκής, για δομικά στοιχεία του έργου της; Είναι δυνατόν, την ώρα που όλοι αναρωτιούνται πώς θα προστατευτεί η τέχνη από το ανακυκλωμένο τσουνάμι του ΑΙ slop, μια τέτοιου βεληνεκούς καλλιτέχνιδα να δηλώνει ανέμελα ότι χρησιμοποιεί την επεξεργασία κλεμμένης παγκόσμιας πνευματικής ιδιοκτησίας από ένα μηχάνημα στο έργο της; Αν είναι να χρησιμοποιεί η νομπελίστρια ΑΙ για τα βιβλία της, τι να πεις στη φοιτήτρια που βάζει το ChatGPT να της γράψει τη διπλωματική;
Η Όλγκα Τοκάρτσουκ έπεσε στα μάτια πολλών θαυμαστριών και θαυμαστών της, εξάλλου, όχι μόνο εξαιτίας της συνέντευξης αυτής, αλλά και επειδή την επόμενη ημέρα αποφάσισε να απαντήσει στις αντιδράσεις και μάλιστα με τον τρόπο που ζητούν συγγνώμη τηλεπερσόνες και πολιτικοί στην Ελλάδα: ισχυριζόμενη ότι δεν καταλάβαμε τι εννοούσε. Το νέο της βιβλίο δεν γράφτηκε με ΑΙ, εξήγησε, αλλά χρησιμοποίησε ΑΙ μόνο για έρευνα. Και μάλιστα, διπλοτσεκάροντας τα αποτελέσματα της έρευνας. Και κατέληξε, ειρωνευόμενη όσους την πολεμάνε, ότι επίσης εμπνέεται και από τα όνειρα της. Δεν εξήγησε όσα η ίδια έλεγε για το ότι χρησιμοποιεί τα εργαλεία για να τη βοηθήσουν στην πλοκή, πάντως. Ή για το ότι τα θεωρεί «ένα πλεονέκτημα απίστευτης κλίμακας» για τη λογοτεχνία. Ή για το ότι τα αποκαλεί «αγάπη».
Μέχρι τώρα νόμιζα ότι το σημαντικότερο πρόβλημα που φέρνει η ΑΙ στη λογοτεχνία και στο γράψιμο εν γένει δεν τοποθετείται τόσο στην πλευρά των συγγραφέων, αλλά στην πλευρά των αναγνωστών και αναγνωστριών. Τις προάλλες ένα διήγημα του συγγραφέα Τζαμίρ Ναζίρ από το Τρινιντάντ και Τομπάγκο κέρδισε σε μεγάλο λογοτεχνικό διαγωνισμό και δημοσιεύτηκε στο διάσημο περιοδικό Granta. Σύμφωνα όμως με τη γνώμη διαφόρων ειδικών και κριτικών που εξέτασαν το κείμενο εκ των υστέρων, υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να γράφτηκε με τη βοήθεια (ή και εξολοκλήρου από) ΑΙ. Και το πρόβλημα δεν ήταν αυτό. Το πρόβλημα είναι ότι η κριτική επιτροπή, που το επέλεξε ως το καλύτερο και το βράβευσε, δήλωσε ότι δεν ξέρει τι να κάνει επειδή δεν μπορεί να αποδείξει κανείς πέραν αμφιβολίας ότι το διήγημα γράφτηκε όντως από ΑΙ. Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι μια ΑΙ μπορεί όντως να έγραψε το καλύτερο διήγημα, αυτό που άξιζε να βραβευτεί περισσότερο από τα διηγήματα που έγραψαν οι άνθρωποι.
Αυτό νόμιζα ως τώρα ότι είναι το βασικό μας πρόβλημα. Ότι η παραγωγή λογοτεχνικών ή άλλων κειμένων από ΑΙ μπορεί να συνυπάρχει με την παραγωγή κειμένων από ανθρώπους, χωρίς οι αναγνώστριες και οι αναγνώστες να καταλαβαίνουν πάντα τη διαφορά. Η συνέντευξη της Τοκάρτσουκ χτυπάει καμπανάκια, όμως. Να που φαίνεται ότι υπάρχει κι άλλος κίνδυνος. Η παραγωγή λογοτεχνίας ή άλλων κειμένων από ανθρώπους σταδιακά να πάψει εντελώς. Να αρχίσουν όλες και όλοι, ακόμα και οι νομπελίστες, να βαριούνται την τριβή και τη βάσανο της συγγραφής και να χρησιμοποιούν «αγάπες» για να τους παίρνουν ιδέες. Και μετά για να τους γράφουν αποσπάσματα. Και μετά, καθότι κανένας δεν θα καταλαβαίνει και τη διαφορά, για να τους τα γράφουν ολόκληρα.
Το γιατί η Όλγκα Τοκάρτσουκ που έγραψε τους «Πλάνητες» (Καστανιώτης, 2020) και άλλα αριστουργήματα χωρίς καθόλου ΑΙ, τώρα καταφεύγει στη χρήση αυτών των εργαλείων ίσως να το αποκάλυψε αθέλητα μέσα στην επίμαχη συνέντευξη. Σταματάει, λέει. Το ερχόμενο, επίμαχο μυθιστόρημα της θα είναι το τελευταίο της, επειδή κατά τη γνώμη της «ο κόσμος δε θέλει να διαβάζει πια δύσκολη λογοτεχνία». Έτσι είπε. Οπότε είτε βαρέθηκε τη διαδικασία και την τριβή, είτε είδε νωρίς κάτι που οι υπόλοιποι σιγά σιγά θα διαπιστώνουμε.
