Διατρέχοντας αυτές τις ημέρες το βιβλίο του Ουρουγουανού συγγραφέα Εδουάρδο Γκαλεάνο (1940-2015) «Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως» (μτφρ. – επίμετρο: Κώστας Αθανασίου, εκδ. Μεταίχμιο), καθώς έρχεται και καλοκαίρι με Μουντιάλ, σταθήκαμε στην ιστορία της ίδιας της μπάλας ως αντικειμένου, πώς άλλαξε και διαμορφώθηκε, αλλά και στην προϊστορία του ποδοσφαίρου ως αθλήματος.
Ξεκινήσαμε από την αρχαία Κίνα και τους Ρωμαίους λεγεωνάριους, οι οποίοι έφεραν πρώτοι μια κάποια μορφή ποδοσφαίρου στη Γηραιά Αλβιώνα, αφού την κατέλαβαν. Μάλιστα, όπως λέγαμε χθες, στους κατοπινούς αιώνες, Αγγλοι βασιλείς είχαν αρχικά αντιδράσει απέναντι στο άθλημα ως κάτι μάλλον βάρβαρο.
Η αντίδραση έφερε μάλλον αντίδραση· το ποδόσφαιρο στέριωσε στην Αγγλία. Οπως γράφει ο Γκαλεάνο, «η σημερινή μορφή του ποδοσφαίρου είναι αποτέλεσμα μιας συμφωνίας που υπέγραψαν δώδεκα κύριοι, εκπρόσωποι αγγλικών ομάδων, το φθινόπωρο του 1863 σε μια ταβέρνα του Λονδίνου. Οι ομάδες ενστερνίστηκαν τους κανόνες που είχε καθιερώσει το 1846 το Πανεπιστήμιο του Κέμπριτζ. Στο Κέμπριτζ το ποδόσφαιρο είχε πάρει διαζύγιο από το ράγκμπι: απαγορευόταν να παίζεις την μπάλα με το χέρι, αλλά επιτρεπόταν να την πιάσεις, και απαγορεύονταν οι κλωτσιές στους αντιπάλους».
Σε εκείνη την αγγλική ταβέρνα (μάλλον παμπ πρέπει να ήταν…) δεν καθορίστηκαν, ωστόσο, βασικά ζητήματα: Πόσοι θα ήταν οι παίκτες; Ποιες θα ήταν οι διαστάσεις του γηπέδου; Ποιο το ύψος του τέρματος; Πόση η διάρκεια του αγώνα;
Τα παιχνίδια διαρκούσαν δύο και τρεις ώρες(!) και όταν η μπάλα τύχαινε να βρίσκεται στην άλλη πλευρά του γηπέδου, οι παίκτες έπιαναν ψιλή κουβέντα και άναβαν και κάνα τσιγαράκι (έτσι εξηγείται η αλλόκοτα μεγάλη διάρκεια του αγώνα…).
Παραδόξως, το οφσάιντ υπήρχε από τότε(!). Το οφσάιντ, από τους πιο σημαντικούς, αλλά και δύσκολους να κατανοηθεί από τους αμύητους, κανονισμούς, δεν υπάρχει μόνο στην αλάνα και στο 5×5.
Λογικό: χρειάζονται και διαιτητής και επόπτες γραμμών («βοηθοί διαιτητές» πλέον σήμερα) για να εντοπιστεί η παράβαση. Συχνότατα ούτε αυτοί αρκούν. Πλέον, η τεχνολογία σώζει την κατάσταση με το ημι-αυτόματο οφσάιντ. Στο οφσάιντ υποτίθεται ότι, αν ο επιτιθέμενος βρεθεί πιο μπροστά από τους αμυντικούς και δεν έχει ακόμα φτάσει η μπάλα στα πόδια του, έχει παραβιάσει τον κανόνα – εκτός κι αν η μπάλα τού έρθει από λάθος αμυντικού της αντίπαλης ομάδας.
Θυμάμαι, μου πήρε πολύ καιρό όταν ήμουν μικρός για να καταλάβω (οριακά…) τη φύση της παράβασης. Σήμερα επικρατεί ο εξής παραλογισμός: ακόμα και ο ώμος ή η… μύτη του επιτιθέμενου να εξέχει προτού φτάσει η μπάλα στα πόδια του, αν στη συνέχεια βάλει γκολ θα ακυρωθεί.
Θα πούμε περισσότερα αύριο για τη σταδιακή διαμόρφωση του ποδοσφαίρου. Να κλείσουμε εδώ μονάχα επισημαίνοντας ότι το 1871 οφσάιντ υπήρχε, αλλά δεν υπήρχε… τερματοφύλακας. Εκείνη τη χρονιά έσπασε ένα ταμπού: ο τερματοφύλακας θα ήταν πλέον εκείνος που θα μπορούσε «να υπερασπιστεί το τέρμα με όλο του το σώμα»…
