«Εσύ τι θες να γίνεις;» Στα δεκαοκτώ μάς το ρωτάνε αυτό, τότε που δεν ξέρεις πού πατάς και πού βρίσκεσαι. Ούτε στα τριάντα ξέρεις. Ούτε μετά. Ελλείψει φιλοσοφικής και λογοτεχνικής παιδείας, νομίζουμε πως ο άνθρωπος μένει ίδιος και απαράλλαχτος και πως μάλιστα στα δεκαοκτώ θα διαλέξει έναν εαυτό σαν ρούχο.
Στη Νομική Αθήνας γνώρισα αμέτρητους δυστυχισμένους φοιτητές που δεν ήθελαν να βρίσκονται εκεί. Τα μαθήματα τούς φαίνονταν μίζερα. Και πού να δεις τη δουλειά του δικηγόρου μετά! Αρκετοί από δαύτους δεν είχαν καμία όρεξη να κάνουν μια τέτοια δουλειά. Ολοι, όμως, υποτίθεται πως έπρεπε να κάνουν αυτή τη δουλειά. Οι Πανελλήνιες μεταφράζουν την οικονομική αναγκαιότητα σε «επιλογή», το ελληνικό πανεπιστήμιο –με την απίστευτη ρηχότητά του και τη γραφειοκρατική λογική– κάνει τη δουλειά ταυτότητα.
Το πιο σπαστικό είναι που οι Πανελλαδικές ενσταλάζουν κάτι το ψεύτικα τελεσίδικο στην επιλογή, ενώ διδάσκουν τους ανθρώπους να βλέπουν τους εαυτούς τους σαν μονίμως μονοδιάστατα όντα που θα βρεθούν απολογούμενα εάν έχουν πλήθος στοχεύσεων και ενδιαφερόντων. Πρέπει να δηλώσεις τι είσαι, μετά να είσαι αυτό. Μόνο αυτό.
Υπονοείται, έτσι, πως η ζωή είναι στατική κι οι άνθρωποι δεν αλλάζουν, δεν «γίνονται». Οι άνθρωποι, όμως, είναι ρήματα, όχι ουσιαστικά. Σήμερα κάνουν το ένα, αύριο το άλλο. Ετσι πάει. Δεν χρειάζεται να πλάσουμε κάποια μελοδραματική ιστορία με στιγμές αποκάλυψης, για να εξηγήσουμε γιατί η αληθινή ζωή δεν μοιάζει με εταιρικό περιβάλλον, λογαριασμό στο linkedin ή τάφο.
Η αληθινή ζωή δεν έχει τίποτε στατικό, όλα ρέουν κι αλλάζουν από λεπτό σε λεπτό – αυτό, όμως, χρειάζεσαι εμπειρίες, φιλοσοφία και τέχνες για να το καταλάβεις, είναι, δηλαδή, εκτός ύλης. Η κάθε επιλογή έχει μέσα πληροφορία κι οι άνθρωποι οδηγούνται, βήμα βήμα, από το λάθος στο σωστό και πάλι πίσω πλέοντας μέσα στον χρόνο.
Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα σε διδάσκει να αγνοείς το στοιχείο του χρόνου. Γι’ αυτό «κάνεις» μία «επιλογή» κι ύστερα βρίσκεσαι να την υπερασπίζεσαι σαν να υπερασπίζεσαι εσένα τον ίδιο/εσένα την ίδια. Ξέρω αμέτρητους δυστυχισμένους δικηγόρους που θα προτιμούσαν να είναι οτιδήποτε άλλο. Η επιλογή, όμως, έκλεισε μια πόρτα πίσω τους. Εξω απ’ την πόρτα κλείστηκαν, τάχα, ο χρόνος και οι αμέτρητες δυνατότητες.
Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα υποτιμά τον χρόνο μουδιάζοντας τους ανθρώπους. Το μυαλό μουδιάζει με κακογραμμένα σχολικά και πανεπιστημιακά συγγράμματα, με το μίσος για τα βιβλία, το θέατρο, τη δημιουργικότητα, την Ιστορία. Το σώμα μουδιάζει με την πειθάρχηση σε ακινησία. Πηγαίνουμε σε σχολεία που μας μαθαίνουν να φερόμαστε σαν δημόσιοι υπάλληλοι.
Οι ώρες, τα χρόνια περνάνε και κανείς δεν έρχεται να μας ταρακουνήσει, να μας πει «πάρε το πρέπει από το γιώτα και σκίσ’ το ίσα με το πι». Μαθαίνουμε να βαριόμαστε. Τηρούμε στάση αναμονής και περιμένουμε ένα μέλλον που κάποιος άλλος θα χτίσει για εμάς, αρκεί εμείς να πιστέψουμε σε μυστικοποιημένες διαδικασίες όπως η εξασφάλιση βαθμών.
Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι η μαθητεία των πολιτών στις χαμηλές προσδοκίες. Το κτίριο θα γκρεμίζεται, η καθηγήτρια θα «διδάσκει» σαν να ’χει μασήσει μανιτάρια, αλλά εγώ κάτι πρέπει να «πάρω» απ’ όλο «αυτό». Μπορεί μ’ αυτόν τον τρόπο να παραδώσεις την ευθύνη της ζωής σου σ’ ένα σύστημα που θα σε κάνει κάτι, όμως όχι οπωσδήποτε αυτό που είσαι ή θα ήθελες να είσαι. Κι από την άλλη: μπορεί να μάθεις να βρίσκεις το λουλούδι μέσα στις λάσπες – και ποιος θα σε σταματήσει μετά;
