Ο Ομηρος ήταν αρκετά καλός ποιητής ώστε να ξέρει πως το απόλυτο κάλλος δεν μπορείς να το περιγράψεις. Μπορείς να το υπαινιχθείς. Και να αφήσεις τη φαντασία του ακροατή σου, ή του αναγνώστη σου, να το πλάσει. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν γνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά του προσώπου της μοιραίας Ελένης, ούτε του Αχιλλέα, ούτε του Εκτορα, ούτε του Πάρη. Δεν ξέρουμε καν το ύψος τους. Κρίνοντας από τα αρχαιολογικά ευρήματα, τους θώρακες για παράδειγμα, όλοι αυτοί οι ήρωες θα μας φαίνονταν απογοητευτικά κοντοί αν τους συγκρίναμε με τους δικούς μας, τον Τζον Γουέιν για παράδειγμα. Ομως το θέμα δεν είναι εκεί. Το θέμα είναι ότι οι Ελληνες ποιητές έπλασαν έναν κόσμο ο οποίος ανέδειξε τις αξίες τους. Ο μύθος του Τρωικού Πολέμου, ας πούμε, μας λέει, εκτός των άλλων, ότι η ομορφιά μιας γυναίκας είναι τόσο δυνατή ώστε να αξίζει να θυσιαστούν γι’ αυτήν τόσοι ήρωες. Οι μύθοι είχαν θρησκευτική αξία για τους Ελληνες. Χωρίς ιερατείο, χωρίς ιερό βιβλίο, τους μύθους τούς οργάνωναν οι ποιητές και οι προφορικές παραδόσεις. Εξ ου και η ελευθερία στις ερμηνείες τους στην οποία χρωστάμε τον τεράστιο πλούτο της ελληνικής γραμματείας. Ο Οδυσσέας της «Οδύσσειας» δεν έχει καμία σχέση ως χαρακτήρας με τον Οδυσσέα στις «Τρωάδες» του Ευριπίδη. Η Ελένη της «Ιλιάδας» είναι τελείως διαφορετική από την Ελένη του Ευριπίδη, ή του Γοργία, που την αθωώνουν αποδίδοντας τα όσα προκάλεσε σε θεϊκή θέληση. Ναι, έχουμε να κάνουμε με μύθους. Δεν έχουμε να κάνουμε με Ιστορία, όπως τουλάχιστον την έψαχνε ο Σλίμαν.
Το θέμα με τη «μαύρη Ελένη» του Νόλαν έχει να κάνει με τη λειτουργία του μύθου στον κόσμο μας, κυρίως δε με την ιδεολογική αντιμετώπισή του και τα όρια της ερμηνευτικής του ελευθερίας. Φαντασθείτε τη Μαντάμ Μποβαρί μαύρη. Ή τη Χιονάτη μαύρη. Δύσκολο, στα όρια του γελοίου, εκεί που μας οδηγεί ο ναρκισσισμός της φαντασίας μας, ο οποίος μας κάνει να πιστεύουμε ότι είναι ισχυρότερη από το οικοδόμημα του κόσμου μας – και μέσα σ’ αυτό το οικοδόμημα περίοπτη θέση κατέχουν οι μεγάλοι μύθοι που οργάνωσαν τη φαντασία μας. Η Ελένη ήταν λευκή, μάλλον ξανθιά και ήταν γυναίκα. Τελεία και παύλα. Αν δεν τη βλέπεις έτσι, τότε δεν βλέπεις την Ελένη, αλλά ένα δικό σου πλάσμα που καλείσαι, αν μπορείς, να του δώσεις τη δύναμη που έχει η Ελένη. Νομίζω ότι δεν αξίζει καν να σχολιάσουμε το θέμα της ενοχής της λευκής φυλής και του πολιτισμού της που υποτίθεται ότι αποκλείει τη μαύρη φυλή από τα επιτεύγματά της. Από τη «Μαύρη Αθηνά» του Μπερνάλ, στον μαύρο Αχιλλέα και στη μαύρη Ελένη. Μια ιδεολογική διαστροφή που αναδεικνύει το βαθύ πρόβλημα των καιρών μας με την καλλιτεχνική δημιουργία. Ας ξεχάσουμε τη λευκή φυλή, ας τη σβήσουμε από τον χάρτη κι ας παραδεχθούμε επιτέλους πως όλοι εμείς είμαστε δημιουργήματα εξωγήινων που μας έστειλαν εδώ κάτω για να καταπιέσουμε όσους δεν είναι σαν και εμάς.
