O Ουρουγουανός συγγραφέας Εδουάρδο Γκαλεάνο (1940-2015) στο βιβλίο του «Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως» (μτφρ. – επίμετρο: Κώστας Αθανασίου, εκδ. Μεταίχμιο) επικεντρώνεται στη Λατινική Αμερική σε μεγάλο βαθμό. Αλλά η ιστορία του ποδοσφαίρου εκτείνεται πολύ πέρα από μια περιοχή ή χώρα.
Χθες τα λέγαμε από εδώ για το πώς άλλαξε η ίδια η μπάλα, ως αντικείμενο, από τις αρχές του ποδοσφαίρου. Το ίδιο το άθλημα όμως; Πού ακριβώς έχει τις ρίζες του;
Ο Γκαλεάνο μάς ταξιδεύει στην Κίνα. «Πριν από πέντε χιλιάδες χρόνια», γράφει, «οι Κινέζοι ακροβάτες χόρευαν την μπάλα με τα πόδια τους, και στην Κίνα οργανώθηκαν αργότερα οι πρώτοι αγώνες».
Οταν ο Γκαλεάνο γράφει για τους «πρώτους αγώνες» είμαι βέβαιος πως μιλάει για κάτι που μάλλον θυμίζει αμυδρά το ποδόσφαιρο που μάθαμε μέσα στον εικοστό αιώνα.
Πάμε παραπέρα. «Γνωρίζουμε ότι οι Αιγύπτιοι και οι Ιάπωνες των αρχαίων χρόνων διασκέδαζαν κλωτσώντας μια μπάλα. Σε μια ελληνική επιτύμβια στήλη του 5ου αιώνα π.Χ. εμφανίζεται ένας άντρας να χτυπάει την μπάλα με το γόνατο».
Κάτι σαν ποδόσφαιρο φαίνεται πως έπαιζε και ο Ιούλιος Καίσαρας. Ο Γκαλεάνο λέει ότι ήταν και πολύ καλός με τα δύο πόδια, «και ότι ο Νέρων δεν άξιζε τίποτα. Πάντως, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι την εποχή που ο Ιησούς και οι Απόστολοί του πέθαιναν στον σταυρό, οι Ρωμαίοι έπαιζαν ένα παιχνίδι που έμοιαζε αρκετά με το ποδόσφαιρο».
Και εδώ, τώρα, ερχόμαστε σε μια στιγμή-κλειδί: «Τα πόδια των Ρωμαίων λεγεωνάριων έφεραν τη νέα μόδα και στα βρετανικά νησιά».
Δεν είναι ωραίο αυτό; Το ότι η Πρέμιερ Λιγκ, το κορυφαίο πρωτάθλημα ποδοσφαίρου στο κόσμο, συνδέεται με την Pax Romana; Παρότι αργότερα, οι Αγγλοι βασιλείς προσπάθησαν να απαγορεύσουν το «βάρβαρο» αυτό παιχνίδι. «Το 1592, στην “Κωμωδία των παρεξηγήσεων”, ο Σαίξπηρ ανατρέχει στο ποδόσφαιρο για να εκφράσει το παράπονο ενός προσώπου του έργου: “Κυλιέμαι για χάρη σας σαν μπάλα ποδοσφαίρου”».
Το άθλημα, στην όποια του μορφή, βρήκε θιασώτες και στην Ιταλία. Ο Γκαλεάνο μας λέει πως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι «ήταν ένθερμος οπαδός, και ο Μακιαβέλι συστηματικός παίκτης. Συμμετείχαν 27 άντρες χωρισμένοι σε τρεις σειρές και μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν χέρια και πόδια για να χτυπήσουν την μπάλα και να ξεκοιλιάσουν αντιπάλους»…
Επειδή όμως ο Γκαλεάνο είναι Λατινοαμερικανός, σύντομα επιστρέφει στα μέρη του. Και δικαίως. Διότι κάποιες παραλλαγές ποδοσφαίρου έπαιζαν και οι Αζτέκοι (οι πρόγονοι του αγαπημένου μας στην ΑΕΚ Πινέδα).
Λέμε συχνά ότι το ποδόσφαιρο συνδέεται με τη βία (και δυστυχώς είναι αλήθεια). Δεν συγκρίνεται όμως με τη βία των Αζτέκων: «Σύμφωνα με κάποιους ειδήμονες, οι Αζτέκοι είχαν τη συνήθεια να θυσιάζουν τους νικητές. Πριν τους αποκεφαλίσουν, τους ζωγράφιζαν κόκκινες λωρίδες στο σώμα. Οι εκλεκτοί των θεών πρόσφεραν το αίμα τους έτσι ώστε η γη να καρποφορήσει και ο ουρανός να είναι γενναιόδωρος»…
