Στις 9 Ιουνίου 2018, μιλώντας σε συγκέντρωση οπαδών του στο Βουκουρέστι, ο αρχηγός του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Ρουμανίας Λίβιου Ντράγκνεα, καταδικασθείς για εκλογική απάτη και κατάχρηση δημόσιου αξιώματος, κατακεραύνωσε την επικεφαλής της Διεύθυνσης κατά της διαφθοράς της χώρας του, κ. Λάουρα Κοβέσι, ότι έχει δημιουργήσει ένα «παράλληλο κράτος» στη Ρουμανία. Η κ. Κοβέσι όχι μόνο τρομοκρατεί τους πολιτικούς αξιωματούχους, είπε, αλλά «ο καθένας, σήμερα, μπορεί να στοχοποιηθεί με μια κατηγορία, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε σύλληψη ή καταδίκη». Ο καθένας!
Η οργή του κ. Ντράγκνεα ήταν ευεξήγητη. Η κ. Κοβέσι, αφότου ανέλαβε επικεφαλής της υπηρεσίας κατά της διαφθοράς (2013), απήγγειλε κατηγορίες σε 1.200 άτομα, από τα οποία 14 είχαν διατελέσει υπουργοί, 39 υφυπουργοί, 14 γερουσιαστές και ένας ευρωβουλευτής. Από αυτούς, οι 27 καταδικάστηκαν. Για τους άλλους, οι υποθέσεις ήταν, τότε, υπό εκδίκαση. Συνολικά, επί της θητείας της, καταδικάστηκαν 1.000 άτομα για διαφθορά (βλ. ΝΥΤ, 17/6/2018).
Υποθέτω ότι ο υπουργός Αδωνις Γεωργιάδης αγνοούσε τις δηλώσεις Ντράγκνεα όταν είπε ότι η δημοκρατία στην Ελλάδα κινδυνεύει από τη νυν επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, κ. Κοβέσι. Ο στόχος, όμως, και των δύο ήταν ταυτόσημος: να απονομιμοποιηθεί η εισαγγελέας. Με οργουελικής εμπνεύσεως διαστροφή, ο μεν Ρουμάνος πολιτικός κατασκεύασε την εικόνα εισαγγελέως-θηρευτή που κυνηγά αυθαίρετα τους πάντες, ο δε Ελληνας υπουργός εμφανίζει την κ. Κοβέσι να έχει πολιτικά κίνητρα στις έρευνές της για τον ΟΠΕΚΕΠΕ (ο κ. Βορίδης τη χαρακτήρισε «ακτιβίστρια»!). Εν ολίγοις, για όλους αυτούς, η κ. Κοβέσι είναι επικίνδυνη. Μεταξύ άλλων, «δεν ξέρει τι θα πει διάκριση εξουσιών», ανέφερε η βαθιά γνώστρια του Μοντεσκιέ βουλευτής κ. Βούλτεψη. «Και στη χώρα της το έκανε». Ελπίζω ο κ. Ντράγκνεα να είχε την πολιτική αβρότητα να ευχαριστήσει την κ. Βούλτεψη.
Είναι αντιληπτό τι παιχνίδι παίζεται. Οι ελεγχόμενοι πολιτικοί προβάλλουν τα αντι-αφηγήματα που τους συμφέρουν. Η αυτοεξυπηρετική εκδοχή τους εισέρχεται στον στίβο του επιχειρηματολογικού ανταγωνισμού, διεκδικώντας ανεξακρίβωτη ερμηνευτική εγκυρότητα. Μετέρχονται, συχνά, ad hominem επιχειρήματα για να απαξιώσουν τους ελέγχους. Ο πολίτης, κατακλυζόμενος από αφηγήματα, δυσκολεύεται να τα αξιολογήσει ενδελεχώς. Του μπαίνει, όμως, στο μυαλό η διαβρωτική αμφιβολία. «Και αν…;». Ολα είναι εξίσου πιθανά, συνεπώς τίποτα δεν είναι βέβαιο. Αμφιβάλλω, άρα δεν πιστεύω τίποτε. Το σύστημα εξουσίας κερδίζει.
Στον πυρήνα τους, τίποτε από αυτά δεν είναι πρωτότυπο. Στη δεκαετία του 1990, στην επιχείρηση «Καθαρά χέρια», στην Ιταλία, ο εισαγγελέας Αντόνιο ντι Πιέτρο είχε κατηγορηθεί από τον εκ των πρωταγωνιστών της διαφθοράς Σίλβιο Μπερλουσκόνι για «πολιτικά υποκινούμενη έρευνα» και «δικαστικό πραξικόπημα». Παρομοίως, πέρυσι στη Βραζιλία, ο ανώτατος δικαστής Αλεξάντρ ντε Μοράες κατηγορήθηκε από την Ακροδεξιά για «κατάχρηση εξουσίας» και «δικαστικό αυταρχισμό», όταν έλαβε δραστικά μέτρα κατά της διαδικτυακής παραπληροφόρησης και των προσπαθειών υπονόμευσης των εκλογών από τον ακροδεξιό πρώην πρόεδρο Μπολσονάρο.
Είναι δύσκολο για έναν ακέραιο και θαρραλέο δικαστικό λειτουργό να κάνει τη δουλειά του καλά. Χρειάζεται σπονδυλική στήλη. Η κ. Κοβέσι ενσαρκώνει το πρότυπο του δημόσιου αξιωματούχου που όχι μόνο τιμάει την αποστολή του, αλλά τολμάει να μιλάει με παρρησία.
Οι ανεπιθύμητοι εισαγγελείς και δικαστές υφίστανται προσωπικά τις συνέπειες του θάρρους τους: ο κ. Ντι Πιέτρο συκοφαντήθηκε, διώχθηκε (και αθωώθηκε) και ωθήθηκε σε παραίτηση (1994), η κ. Κοβέσι απολύθηκε από τον υπουργό Δικαιοσύνης της Ρουμανίας (2018) και η κυβέρνηση Τραμπ επέβαλε κυρώσεις στον κ. Ντε Μοράες και στους συγγενείς του (2025). Είναι –πάντοτε ήταν– δύσκολο για έναν ακέραιο και θαρραλέο δικαστικό λειτουργό να κάνει τη δουλειά του καλά. Χρειάζεται σπονδυλική στήλη. Είναι βολικότερο να κλείνει τα μάτια, π.χ. θέτοντας μείζονες υποθέσεις πολιτικού ενδιαφέροντος στο αρχείο. Γι’ αυτό, στατιστικά μιλώντας, σπανίζουν οι Κοβέσι, οι Ντι Πιέτρο και οι Ντε Μοράες.
Σε πρόσφατη συνέντευξή της στον Παύλο Τσίμα, στο 11ο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, η κ. Κοβέσι εντυπωσίασε με την ευθύτητά της. Ηταν εμφανές ότι ενσαρκώνει το πρότυπο του δημόσιου αξιωματούχου που όχι μόνο τιμάει την αποστολή του, αλλά τολμάει να μιλάει με παρρησία. Ο τόνος της φωνής της και η εκφραστική του σώματός της ήταν πιο αποκαλυπτικά ακόμη και από το τολμηρό περιεχόμενο της συνέντευξής της.
Η κ. Κοβέσι εξέφρασε με παραστατικότητα την έκπληξή της για την κουλτούρα ατιμωρησίας που χαρακτηρίζει το πελατειακό πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα και επέκρινε τη σιωπηρή παραδοχή ότι η διαμεσολαβητική σχέση του βουλευτή με τη δημόσια διοίκηση αναμένεται να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, «αθέμιτη επιρροή» για λογαριασμό ψηφοφόρων. «Κανείς στον κόσμο δεν θα με πείσει», είπε με αυθόρμητη εκφραστικότητα, «ότι αυτά αποτελούν μέρος της δουλειάς των πολιτικών στην Ελλάδα ή στην Ευρώπη». Η δήλωση αυτή λιγότερο δηλώνει συμπέρασμα και περισσότερο πείσμα – το πείσμα του αξιωματούχου να μη δεχθεί αυτοεξυπηρετικές, λογικοφανείς δικαιολογίες ως επιχειρήματα.
Στην ερώτηση του κ. Τσίμα εάν «υπερτονίζοντας την έκταση της διαφθοράς υπονομεύει την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς», η επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας απάντησε με ένα αντ-ερώτημα: «Αν λες ψέματα, είσαι αξιόπιστος;». Αν γνώριζε την ελληνική γραμματεία, θα μπορούσε να είχε επικαλεσθεί τον Διονύσιο Σολωμό: «Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό ό,τι είναι αληθές». Τα έθνη που αρνούνται να αντικρίσουν την αλήθεια, όσο δυσάρεστη κι αν είναι, δεν έχουν μέλλον – ούτε καν παρόν, μόνο αυτοδοξαστικό, παραμυθητικό παρελθόν.
*Ο κ. Χαρίδημος Κ. Τσούκας (www.htsoukas.com) είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και ερευνητής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Warwick.
