Θα είναι πολύ χρήσιμο εάν στην κυοφορούμενη ένταση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν κάνει το σύνηθες λάθος: να καθυστερήσει να εμπλακεί, και όταν επιτέλους κινηθεί, να δράσει με τρόπο που διαιωνίζει το πρόβλημα αντί να το λύνει. Γνωρίζουμε ότι ζητάμε οι χώρες-μέλη και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί να ανατρέψουν τη βαθιά ριζωμένη πρακτική τους – να αφήνουν προβλήματα να κακοφορμίζουν έως ότου βρεθούν μπροστά σε κρίση, οπότε αναγκάζονται και να κάνουν περισσότερα απ’ όσα προσπαθούσαν να αποφύγουν. Είδαμε τα αποτελέσματα αυτής της νοοτροπίας στην αδικαιολόγητη χρονοτριβή και στις σοφιστείες που επιδείνωσαν την ελληνική κρίση, στην εθελοτυφλία μπροστά στην επιθετικότητα του Βλαντιμίρ Πούτιν, στη μακάρια ολιγωρία μπροστά στη δεύτερη θητεία Τραμπ. Πέρα απ’ όλα αυτά που κόστισαν –και κοστίζουν– ακριβά στην Ενωση, οι οιωνοί είναι κακοί για άλλον έναν λόγο: οι χώρες-μέλη και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν έχουν ξεκάθαρες θέσεις για την Τουρκία, η οποία αφενός είναι μέρος της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας εδώ και σχεδόν οκτώ δεκαετίες, αφετέρου προκαλεί ευθέως τις ευρωπαϊκές αξίες με τις συμπεριφορές της.
Είναι επιτακτική ανάγκη αυτή τη φορά η Ε.Ε. να δείξει σαφώς ότι δεν σηκώνει καμία αμφισβήτηση «των δικών της» συνόρων και δικαιωμάτων.
Η κατάσταση περιπλέκεται από τη δυσκολία με την οποία η Ενωση υιοθετεί τα ελληνικά συμφέροντα ως δικά της, κυρίως όσον αφορά την τουρκική αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας. Πέρα από την κρίση στον Εβρο το 2020, όταν η Ενωση φοβήθηκε ότι η ενδεχόμενη παραβίαση των ελληνικών συνόρων θα οδηγούσε σε νέο κύμα μετανάστευσης προς την υπόλοιπη Ευρώπη, οι περισσότερες χώρες και οι θεσμοί δεν απαντούν αποφασιστικά στις τουρκικές διεκδικήσεις και εξωπραγματικές απαιτήσεις, επιτρέποντάς τους να παγιωθούν και να προκαλούν νέα προβλήματα. Αυτό συμβαίνει είτε επειδή πολλές χώρες-μέλη αποσκοπούν σε κέρδη από διμερή συνεργασία με την Τουρκία, είτε επειδή δεν αισθάνονται ότι τα σύνορα και τα δικαιώματα της Ελλάδας είναι και δικά τους. Γι’ αυτό είναι επιτακτική ανάγκη αυτή τη φορά η Ενωση να δείξει σαφώς ότι δεν σηκώνει καμία αμφισβήτηση «των δικών της» συνόρων και δικαιωμάτων. Πρέπει να μεταδοθεί και από την Ενωση αυτό που δήλωσε ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν όταν βρισκόταν στην Αθήνα, ότι εάν η κυριαρχία μας απειληθεί, «να γνωρίζετε ότι θα είμαστε εδώ».
Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι η επιθετικότητα της Αγκυρας είναι απάντηση στις στενές σχέσεις που η Αθήνα και η Λευκωσία αναπτύσσουν με το Ισραήλ. Ομως, η αμφισβήτηση ελληνικών δικαιωμάτων και η επιθετικότητα άρχισαν πριν από δεκαετίες και κλιμακώνονται για χρόνια τώρα. Μεταξύ αυτών είναι το casus belli το 1995, το παράλογο τουρκολιβυκό μνημόνιο το 2019 και το «δόγμα» της λεγόμενης «Γαλάζιας Πατρίδας». Στην τελευταία περίπτωση, μάλιστα, οι φαντασιώσεις κάποιων εθνικιστών απόστρατων αξιωματικών εξελίχθηκαν από ακραίες τηλεοπτικές αγορεύσεις σε κρατική πολιτική ακριβώς επειδή η Ευρώπη, το ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ δεν τις απέκλεισαν με ξεκάθαρες θέσεις και πράξεις. Εάν η Τουρκία εντάξει σε νόμο αυτές και άλλες απαιτήσεις, η Ελλάδα θα αντιμετωπίζει νέα τετελεσμένα. Τετελεσμένα που θα διδάσκονται στα τουρκικά σχολεία και που θα μπορούσαν να οδηγήσουν, αργά ή γρήγορα, σε σύρραξη. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες οφείλουν να καθίσουν μπροστά από έναν χάρτη και να δουν πού βρίσκονται τα σύνορα της Ενωσης σήμερα, πού βρίσκονταν πριν από 50 και 100 χρόνια, και πώς οι τουρκικές αξιώσεις αποσκοπούν στην ουσιαστική απόσπαση ελληνικού και ευρωπαϊκού εδάφους. Εδώ φαίνεται ξεκάθαρα η συγγένεια μεταξύ Πούτιν και Ερντογάν. Εδώ θα φανεί εάν η Ευρώπη μπορεί να εξελιχθεί σε δύναμη ή εάν θα είναι απλώς μια σημαία ασύνδετων χωρών και συμφερόντων, χωρίς ουσία.
