Ασφαλώς, αυτό δεν είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο κόσμος μας σήμερα. Δεν είναι ούτε καν στο Τοπ-10. Είναι σωστό να συμμετέχει ακόμα το Ισραήλ στο διεθνή διαγωνισμό τραγουδιού που διεξάγεται σήμερα το βράδυ στη Βιέννη; Είναι σωστό καλλιτέχνες από αυτή τη χώρα να συμμετάσχουν κανονικά στη Μπιενάλε της Βενετίας ή αθλητές του στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2028; Την ώρα που διεθνείς αθλητικές ή καλλιτεχνικές εκδηλώσεις θέτουν περιορισμούς ή απαγορεύσεις σε εκροσώπους της Ρωσίας, γιατί δεν τίθενται περιορισμοί και σε εκπροσώπους ενός κράτους που, σύμφωνα με τη γνώμη πολλών και έγκυρων, είναι υπεύθυνο για γενοκτονία στη Γάζα; Αλλά το θέμα αυτό ξεπερνά μια εκδήλωση ή ένα αθλητικό γεγονός, και επεκτείνεται γενικότερα στο πως η διεθνής κοινότητα αντιμετωπίζει τα μέλη της που συμπεριφέρονται εκτός ορίων. Και είναι μια συζήτηση δύσκολη εξ ορισμού, καθότι καμία από αυτές τις λέξεις δεν έχει ευρέως αποδεκτό ορισμό. Τι είναι η «διεθνής κοινότητα»; Πώς αποφασίζει, ή ποιος αποφασίζει για λογαριασμό της; Ποια είναι τα όρια «καλής συμπεριφοράς»; Ποιος τα θέτει, και ποιος αξιολογεί το πότε ξεπερνιούνται; Σχεδόν όλη η Ευρώπη συμφωνεί ότι η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία είναι μια παράνομη και αποκρουστική επίθεση αλλά το κυρίαρχο κράτος της Λευκορωσίας, ας πούμε, διαφωνεί. Η Ουγγαρία διαφωνούσε επίσης, μέχρι πρότινος, αλλά τώρα συμφωνεί, επειδή άλλαξε η κυβέρνηση. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι οι αποφάσεις κυβερνήσεων στο γεωπολιτικό επίπεδο είναι πράγμα εντελώς ξεχωριστό από δραστηριότητες ειρηνικές, που υποτίθεται ότι φέρνουν τους λαούς πιο κοντά, όπως καλλιτεχνικές ή αθλητικές εκδηλώσεις.
Πρόσφατα η κριτική επιτροπή της Μπιενάλε της Βενετίας προσπάθησε να αντιμετωπίσει αυτό το δίλημμα σκαρώνοντας ένα εντελώς αυτοσχέδιο κριτήριο: δεν θα λάβουν υπόψιν τα έργα καλλιτεχνών, λέει, από χώρες των οποίων, προσέξτε, «οι ηγέτες καταζητούνται από το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης». Οι οποίοι είναι τρεις: ο δικτάτορας της Μιανμάρ Μιν Χουνγκ Χλάινγκ και, κυρίως, ο δικτάτορας της Ρωσίας Βλάντιμιρ Πούτιν και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου. Ορίστε, το λύσαμε, θα σκέφτηκαν τα μέλη της επιτροπής. Ούτε Ισραηλινοί, ούτε Ρώσοι (ούτε Βιρμανοί) καλλιτέχνες και ξεμπερδέψαμε από διαμαρτυρίες, ταλαιπωρίες και αντιδράσεις. Βεβαίως, έκαναν λάθος. Αντιδράσεις υπήρξαν και μάλιστα πολλές, καθότι το κριτήριο ήταν εντελώς αυθαίρετο και εξαιρετικά επικίνδυνο ως προηγούμενο. Τι φταίνε οι καλλιτέχνες αν ο δικτάτορας της χώρας τους είναι εγκληματίας; Και μάλιστα, υπόδικος εγκληματίας, όχι καταδικασμένος; Αν οι καλλιτέχνες είναι αντιστασιακοί; Αν το καθεστώς του δικτάτορα τους κυνηγάει; Αν ζουν εκτός χώρας και έχουν τις «σωστές» απόψεις; Δεν τους θέλουμε ούτε τότε; Κι αν βάλουμε αστερίσκους και επιλέγουμε ποιους θέλουμε ανάλογα με το αν έχουν τις «σωστές» απόψεις, ποιος ορίζει ποιες είναι οι «σωστές» απόψεις; Η επιτροπή; Οπότε ξαναγυρνάμε στο μπάχαλο. Φυσικά και υπήρξαν αντιδράσεις. Ολόκληρη η κριτική επιτροπή της Μπιενάλε παραιτήθηκε τρεις ημέρες μετά από την ανακοίνωση της ιδέας τους.
Η συμμετοχή του Ισραήλ στη Eurovision, που είναι και το θέμα της επικαιρότητας, εξάλλου, είναι θέμα που περιέχει και μια άλλη πτυχή, η οποία λείπει από τον έντονο δημόσιο διάλογο. Φέτος χώρες με μεγάλη ιστορία στο διαγωνισμό, όπως η Ιρλανδία ή η Ισπανία, απέχουν διαμαρτυρόμενες γι’ αυτό το λόγο. Πρόσφατο δημοσίευμα των New York Times, εξάλλου, αποκάλυψε τη μεθοδευμένη στρατηγική της Ισραηλινής κυβέρνησης για να επηρεάσει τα αποτελέσματα της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας του κοινού στον περυσινό διαγωνισμό. Παρά όλες τις αντιδράσεις και την συζήτηση των τελευταίων δύο χρόνων, ωστόσο, η διοργανώτρια αρχή του διαγωνισμού δεν έλαβε κανένα μέτρο.
Εδώ αξίζει να θυμίσουμε ότι διοργανώτρια αρχή της Eurovision είναι η European Broadcasting Union (EBU) μια ανεξάρτητη ένωση κρατικών ραδιοτηλεοπτικών οργανισμών από όλο τον κόσμο (από 56 χώρες -όχι μόνο από την Ευρώπη). Είναι, ουσιαστικά, οι ΕΡΤ του κόσμου, που μοιράζονται τεχνογνωσία και περιεχόμενο, διαπραγματεύονται από κοινού τηλεοπτικά δικαιώματα, συμμετέχουν σε εκδηλώσεις και κοινές δράσεις και, βεβαίως, συνδιοργανώνουν το διάσημο μουσικό διαγωνισμό. Το 2022, όταν η Ρωσία εισέβαλε σε μια άλλη χώρα-μέλος της EBU, η αντίδραση ήταν γρήγορη. Η συμμετοχή της χώρας στη Eurovision του Τορίνου ακυρώθηκε και, δύο μήνες μετά, τα δύο ρωσικά κανάλια που ήταν μέλη της EBU εκδιώχθηκαν από την ένωση. To 2024 και, κυρίως, το 2025, όταν το μέγεθος της καταστροφής στη Γάζα είχε γίνει διεθνώς γνωστό, οι φωνές για μια παρόμοια παρέμβαση της EBU και για τον αποκλεισμό του Ισραήλ από τη Eurovision έγιναν εξίσου έντονες. Γιατί δεν έκανε τίποτε; Μπορεί επειδή κάποιες χώρες-μέλη αξιολογούν διαφορετικά ανθρωπιστικές καταστροφές. Αλλά ένα μέρος της εξήγησης είναι κάτι εντελώς διαφορετικό. Για κάποιους, το να επιτρέπεται στο Ισραήλ να συμμετέχει στο διαγωνισμό είναι πράξη αντίστασης, όχι συνενοχής.
Τα μέλη της EBU είναι, όπως είπαμε, κυρίως τα δημόσια, κρατικά κανάλια των χωρών, και οι αξίες που μοιράζονται είναι της ανεξαρτησίας και της αντικειμενικής ενημέρωσης των πολιτών τους. Το πως τις υπηρετούν είναι άλλο θέμα, ασφαλώς, αλλά η EBU αυτές τις αξίες πρεσβεύει. Το κανάλι του Ισραήλ λέγεται ΚΑΝ και, μολονότι υποφέρει κι αυτό από τις παθογένειες και τα προβλήματα πολλών κρατικών καναλιών ανά τον κόσμο, ωστόσο έχει καταφέρει να εξασφαλίσει ένα βαθμό ανεξαρτησίας από την κυβέρνηση. Κάτι που δεν αρέσει καθόλου στην κυβέρνηση. Εδώ και πολλά χρόνια ο πρωθυπουργός Νετανιάχου, ο οποίος είναι και υπόδικος για σοβαρές υποθέσεις διαφθοράς στη χώρα του (πέραν όλων των άλλων), έχει ως στόχο τον έλεγχο ή και την ιδιωτικοποίηση του ΚΑΝ. Έχει προσπαθήσει τα πάντα, έχει περάσει νόμους, έχει κόψει χρηματοδότηση, έχει απειλήσει ή αντικαταστήσει διευθυντικά στελέχη για να πετύχει αυτό το στόχο, αλλά δεν τα έχει καταφέρει, αφενός επειδή η αντίδραση από την αντιπολίτευση είναι έντονη, αλλά και για έναν άλλο λόγο: η EBU έχει δηλώσει με σαφήνεια ότι, αν το ΚΑΝ -ολόκληρο, ή και μόνο το ειδησεογραφικό του σκέλος- ιδιωτικοποιηθεί, θα πάψει να είναι μέλος της. Αυτό σημαίνει Eurovision τέλος. Στο Ισραήλ ο διαγωνισμός τραγουδιού είναι εξαιρετικά δημοφιλής. Ακριβώς αυτή η δημοφιλία εν μέρει προστατεύει ένα από τα ελάχιστα κάπως ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης στο Ισραήλ του Νετανιάχου και των ακροδεξιών που τον στηρίζουν. Κι αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος που η EBU και πολλοί οργανισμοί από άλλα κράτη-μέλη διστάζουν να διώξουν το Ισραήλ από τη Eurovision. To 2022 ρωσικά τα κρατικά κανάλια που διώχθηκαν από την ένωση ήταν ήδη όργανα του καθεστώτος Πούτιν. Η παραμονή τους στην EBU δεν θα είχε καμία θετική συνέπεια σε κανένα επίπεδο, οπότε η αποπομπή τους, μετά από την πίεση πολλών μελών, ήταν σχετικά εύκολη απόφαση. Στην περίπτωση του Ισραήλ, τα πράγματα είναι αλλιώς. Το να διωχθεί το ΚΑΝ και να αποκλειστεί η χώρα από τη Eurovision θα ήταν μια κίνηση που θα ικανοποιούσε το περί δικαίου αίσθημα πολλών μελών, αλλά θα ήταν ένα δώρο στην κυβέρνηση Νετανιάχου και των θυτών της γενοκτονίας. Είναι σωστή αυτή η προσέγγιση της EBU; Είναι σωστό αυτό το κριτήριο, αν όντως έχει παίξει ρόλο στο πώς η ένωση αντιμετωπίζει το μέλος της από το Ισραήλ; Ή είναι, πάλι, μια αυθαίρετη αξιολόγηση «σωστών» και «λάθος» απόψεων από φορείς που δεν θα έπρεπε να είναι αρμόδιοι για τέτοια πράγματα; Εγώ έχω, φυσικά, άποψη. Κι εσείς θα έχετε, είμαι σίγουρος. Αλλά όποια κριτήρια κι αν χρησιμοποιεί κανείς για να αποφασίζει γι’ αυτά τα θέματα, έρχεται η πραγματικότητα και μας θυμίζει ότι τα πράγματα είναι πάντα πιο περίπλοκα και θολά από ό,τι θα βόλευε το αφήγημα που έχουμε προεγκατεστημένο στο κεφάλι.
Κι όλα αυτά, βεβαίως, είναι ένα επιπλέον βάρος που πρέπει να κουβαλάμε στο μυαλό και τη συνείδηση μας, ακόμα και την ώρα που το μόνο που θέλουμε είναι κάτσουμε μπροστά στην τηλεόραση για να ακούσουμε ανώδυνα τραγουδάκια και μια πολύχρωμη οπτικοακουστική κιτς πανδαισία, ενώ ο κόσμος χάνεται.
