Οι δημοσιογράφοι και το πολιτικό προσωπικό της χώρας εδώ και τρεις μήνες ασχολούνται με το ποιος έδωσε το πράσινο φως για τον διορισμό μιας παρεκτροπής στο ανώτατο διπλωματικό αξίωμα του πρέσβη του Ηνωμένου Βασιλείου στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο λόγος για τον Πίτερ Μάντελσον ή αλλιώς τον «ύπουλο Πιτ», τον «σκοτεινό λόρδο», τον «μάστερ των σκοτεινών τεχνών». Παρότι τα παρατσούκλια υποδεικνύουν την προσωπικότητα, ο ελεγκτικός μηχανισμός κινήθηκε και αποκάλυψε ότι ισχύουν.
Κι έτσι όλοι –λίγοι δηλαδή, η αντιπολίτευση και οι δημοσιογράφοι που κάνουν φασαρία– ερευνούν πότε προωθήθηκε, πώς παρεισέφρησε, ποιος έκρινε ότι ο Πίτερ Μάντελσον ήταν ο ιδανικός υποψήφιος για να χειρίζεται τις απόρρητες πληροφορίες τής τόσο ευαίσθητης για την εθνική ασφάλεια διπλωματικής θέσης. Ο υποψήφιος εξακολουθούσε να έχει επαφές (χωρίς ποτέ να τις κρύψει) με τον πιο παραγωγικό κακοποιητή όλων των εποχών –ακόμα κι όταν εκείνος βρισκόταν στη φυλακή– και διασυνδέσεις με γεωπολιτικούς εχθρούς –τη Ρωσία και την Κίνα– της χώρας. Ενας υποψήφιος, λοιπόν, με τόσες κόκκινες σημαίες όσες το Πεκίνο την πιο πατριωτική του μέρα.
Ενα μπαλάκι πετιέται από τον πρωθυπουργό στους επιτελάρχες, από τα ανώτατα στελέχη του υπουργείου Εξωτερικών πίσω στον πρωθυπουργό, από την Υπηρεσία Ελέγχου Ασφαλείας του Ηνωμένου Βασιλείου στην Ντάουνινγκ Στριτ. Αλλοι απολύονται, άλλοι καθαιρούνται, άλλοι παύονται. Eπειδή δεν εμπόδισαν τον Πίτερ Μάντελσον να γίνει ο εντεταλμένος του Ηνωμένου Βασιλείου στην Αμερική παρότι ο ελεγκτικός μηχανισμός λειτούργησε όπως έπρεπε, χωρίς να διαγνωσθεί κάποια παράλειψη στην κρατική διαδικασία.
Ο πρωθυπουργός είναι «προσβεβλημένος». Δεν είχε ιδέα, δεν γνώριζε ότι το πρόσωπο αυτό αποτελούσε ρίσκο για την ασφάλεια της χώρας, δεν ενημερώθηκε, και αυτό είναι «ασυγχώρητο». Μα από την αρχή, λέει, ορίστε η ατράνταχτη απόδειξη, εκείνος δεν τον ήθελε. Ενα ηρωικό επιχείρημα και ένας άθλος πώς το νούμερο 10 κατέληξε στον άνθρωπό τους, τον Μάντελσον, παρότι ο πρωθυπουργός δεν τον ήθελε και η κυβέρνηση είναι τόσο δυσλειτουργική που σημαντικές πληροφορίες για θέματα εθνικής ασφάλειας δεν φτάνουν καν μέχρι το πρωθυπουργικό γραφείο.
Δεν ξέρω πώς να περιγράψω έναν πρωθυπουργό που αποποιείται τις ευθύνες του και μοιάζει συνένοχος σε μια θολή κατάσταση που δεν ήταν καν δική του επιθυμία. Εάν έχετε δει το άγαλμα που φύτεψε πρόσφατα ο καλλιτέχνης Banksy στην επίσημη, τη θεσμικότερη περιοχή της πρωτεύουσας, το St James, θα καταλάβετε τι θα ήθελα να σας πω. Ενας κοστουμαρισμένος, ευθυτενής, σε βάθρο, ανοίγει το βήμα του προς το κενό. Κρατάει το κοντάρι μιας σημαίας που του καλύπτει το πρόσωπο και τον εμποδίζει να δει.
Η ορατότητα ανακόπτεται από το ύφασμα της σημαίας. Μπορεί το ύφασμα να ανακόπτει και την ακοή, ποιος ξέρει. Ο Κιρ Στάρμερ δεν άκουσε, δεν είδε, δεν ξέρει ποιος και πώς διορίστηκε ο Μάντελσον. Εκείνος ήθελε τον Τζορτζ Οζμπορν, ο Τραμπ θα ήταν ευχαριστημένος και με έναν διπλωμάτη καριέρας. Κανείς δεν ξέρει ποιος τοποθέτησε τον Μάντελσον. Ποιος; Είναι απλό. Ο Μάντελσον αυτοτοποθετήθηκε. Γιατί ήξερε ότι κανείς δεν θα αντιδρούσε.
Οι άνθρωποι κύρους επιλέγουν τους Μάντελσον για τα σκοτεινά τους διαπιστευτήρια – και όχι παρά αυτά τα διαπιστευτήρια. Το ανησυχητικό είναι ότι το πολιτικό σύστημα όλων των κρατών τούς έχει ανάγκη.
Μας καθησυχάζει να σκεφτόμαστε ότι ο Μάντελσον είναι η εξαίρεση, μια προσωπικότητα που αποτελεί παρέκκλιση στους θεσμικούς κύκλους. Αλλά οι Μάντελσον είναι πολλοί. Στην πολιτική ζωή των σύγχρονων κρατών (όπως γινόταν παλιότερα στις αυλές και στις αυτοκρατορίες) βρίσκεται τουλάχιστον ένας. Είναι ένας τύπος ανθρώπου που επανέρχεται, τον συναντούμε συχνά.
Βρίσκεται τριγύρω. Είναι ο λομπίστας συνεργάτης, ο μεσάζων συγγενής, ο εξοικειωμένος θιασώτης. Δεν είναι απαραιτήτως εγκληματίας, αν και είναι συχνά ανέντιμος, οπορτουνιστής ή θηρευτής. Ο τύπος που χτίζει την καριέρα του στην ψευδαίσθηση ότι εκείνος γνωρίζει «πώς λειτουργούν τα πράγματα». Γίνεται απαραίτητος γιατί έχει «πρόσβαση».
Συχνά επαινούν τις μοναδικές τους ικανότητες γιατί καλύπτουν ανάγκες που άλλοι δεν μπορούν να καλύψουν. Οι Μάντελσον είναι χρήσιμοι γιατί προσφέρουν λύσεις που κανείς άλλος δεν θα μπορούσε να βρει ή να τολμήσει να εισηγηθεί. Η αξία τους δεν μπορεί να αποτιμηθεί με ακρίβεια γιατί κινούνται λίγο στην επίσημη οδό και κυρίως στα ανεπίσημα πλάγια στενά. Αυτοί οι ελαστικοί ελιγμοί στους παραδρόμους της ηθικής τούς κάνει τόσο πολύτιμους.
Κάνει τη ζωή εύκολη στους ανθρώπους κύρους η παρουσία των Μάντελσον. Τους επιλέγουν για τα σκοτεινά τους διαπιστευτήρια – και όχι παρά αυτά τα διαπιστευτήρια. Ερχονται με ρίσκο, αλλά τα οφέλη και η επιβράβευση μπορεί να είναι εξίσου υψηλά. Η συνεργασία μαζί τους απαιτεί αλληλοπροστασία, κατανόηση, συμβιβασμό. Φυσικά προϋποθέτει μυστικότητα, διαβουλεύσεις και την πεποίθηση ότι θα κερδίσουν πολλά.
Οταν αποκαλύπτονται, δεν μοιράζονται, δυστυχώς, οι υποχρεώσεις. Οι Μάντελσον θριαμβεύουν με την καταλληλότητά τους, αλλά κάνουν ότι δεν τους ξέρουν όταν μετατρέπονται σε ευθύνη. Το ανησυχητικό δεν είναι ποιος διόρισε τον Πίτερ Μάντελσον, ούτε η ψυχοπαθολογία αυτής της προσωπικότητας, αλλά ότι το πολιτικό σύστημα όλων των κρατών τούς έχει ανάγκη. Υπάρχει η ανάγκη για αυτή τη διαχρονι-κά χρήσιμη, ύπουλη φιγούρα.
*Η κ. Ελεάννα Βλαστού είναι συγγραφέας και ζει στο Λονδίνο.
