Κλείναμε χθες τη στήλη με την περίπτωση του Γιούρι, μακρινού θείου του Εμανουέλ Καρέρ, την ιστορία του οποίου αφηγείται στο τελευταίο του βιβλίο, «Κολχόζ» (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, μτφρ. Γιώργου Καράμπελα).
Να θυμίσουμε εδώ ότι Γιούρι ήταν ένας περιπετειώδης αξιωματικός που δεν άφηνε πολεμικό μέτωπο να του ξεφύγει. Ο τελευταίος πόλεμος στον οποίο έλαβε μέρος ήταν στον ρωσικό εμφύλιο, που ξέσπασε ανάμεσα στους Κόκκινους και στους Λευκούς στη νότια Ρωσία.
Τα τελευταία νέα του Γιούρι που είχαν στην οικογένεια ήταν μια καρτ ποστάλ: «Γίνεται πόλεμος, θα πάω να δω. Κρίμα να τον χάσω!».
Γράφει ο Καρέρ: «Εξυπακούεται ότι ο Γιούρι πήγε με τους Λευκούς. Εν προκειμένω όμως, είναι δύσκολο να πούμε ποιο στρατόπεδο ήταν οι καλοί, κατ’ αρχάς, επειδή η βία κι η βαναυσότητα ήταν αχαλίνωτες ένθεν κακείθεν, κι έπειτα, επειδή μόνο η ιδεολογική στράτευση επιτρέπει να πει κανείς τι ήταν χειρότερο, οι δυνάμεις της αντίδρασης –εξόχως αντιδραστικές και ήκιστα ελπιδοφόρες πολιτικά– ή ο μπολσεβικισμός, του οποίου τις βλέψεις συνόψισε ο Οργουελ ως εξής: “Ο Λένιν δεν εγκαθίδρυσε δικτατορία για να σώσει την επανάσταση, έκανε την Επανάσταση για να εγκαθιδρύσει δικτατορία”».
Ο θείος Γιούρι πολέμησε στον ρωσικό εμφύλιο στην πρώτη γραμμή της Αγριας Μεραρχίας, στρατιωτικού σώματος διαβόητου για την αγριότητά του, αποτελούμενου από μουσουλμάνους του Καυκάσου που πολεμούσαν τους Μπολσεβίκους για λογαριασμό της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Προσέξτε μπέρδεμα: Πριν από την Επανάσταση, οι άνθρωποι αυτοί ήταν οι θανάσιμοι εχθροί του Γιούρι.
Ο Γιούρι δεν είχε καλό τέλος. Οι Κόκκινοι τον αιχμαλώτισαν και λένε ότι τον έριξαν ζωντανό μέσα σε ένα πηγάδι.
Υπάρχουν όμως και άλλες εκδοχές. Μπορεί να τον υπέβαλαν στο μαρτύριο του γαντιού, το οποίο τελειοποίησε ο αρχηγός της Τσεκά Χαρκόβου: βύθιζες τα χέρια του κρατουμένου σε βραστό νερό μέχρι να σχηματιστούν φουσκάλες που σου επέτρεπαν να τα ξεφλουδίσεις τελείως.
Το «Κολχόζ» είναι ένα πληθωρικό βιβλίο· ένα παλίμψηστο αφηγήσεων και ιστοριών μέσα σε ιστορίες. Μακάρι να μπορούσαμε να το διατρέξαμε όλο μέσα από τούτη την ταπεινή, μικρή στήλη. Θα το αποχαιρετήσουμε όμως σήμερα με ένα σχόλιο του Καρέρ για την κατάσταση των Ρώσων εμιγκρέδων.
Ο Καρέρ είναι σαφής: ήταν όλοι στον κόσμο τους. Τους ήταν αδύνατον να αντιληφθούν «προς τι η ανατροπή ενός καθεστώτος όπου όλοι ζούσαν τόσο καλά. (…) Δεν είδαν να έρχεται τίποτα, δεν κατάλαβαν τίποτα από ό,τι τους συνέβαινε. Το μόνο τους πρόγραμμα ήταν μέχρι κεραίας παλινόρθωση μιας κοινωνίας την οποία, εκτός από τους ίδιους, κανείς δεν ήθελε πια».
Αυτή η άρνηση πραγματικότητας είναι διαχρονική. Τη συναντάμε και σήμερα σε διάφορες κοινωνικές ομάδες παντού στον κόσμο.
Τι να γίνει: ο άνθρωπος πάντοτε θα ψάχνει για το comfort zone του· κι ας είναι αυτό η κόλαση κάποιου άλλου.
