Διατρέχουμε αυτή την εβδομάδα το χορταστικό, συναρπαστικό βιβλίο του Γάλλου Εμανουέλ Καρέρ, «Κολχόζ» (Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, μτφρ.: Γιώργου Καράμπελα). Οικογενειακό έπος, όπως το θέλει το κλισέ, που αγκαλιάζει την Ευρώπη του 20ού αιώνα, αλλά επικεντρώνεται στη Γαλλία και τη Ρωσία (και στη Γεωργία, απ’ όπου καταγόταν η μητέρα του Καρέρ, η Ελέν Καρέρ ντ’ Ανκόν, φημισμένη ιστορικός).
Τα ονόματα που παραθέτει ο Καρέρ είναι πολλά. Χάνεσαι αν δεν προσέξεις. Ομως, αυτό είναι το τίμημα μιας τοιχογραφίας μεγάλης. Ο προπάππος του Καρέρ, ο Ιβάν Ιβανόβιτς Ζουραμπισβίλι, γνωστός ως Βάνο, έχει τους μεγαλύτερους γιους του στρατευμένους στο μέτωπο του Α΄ Παγκοσμίου, όταν η Γεωργία πολεμάει στο πλευρό του τσάρου, μολονότι ως αποικία της Ρωσικής Αυτοκρατορίας ποθεί την ανεξαρτησία της.
Γράφει ο Καρέρ: «Στα δεκαοκτώ του, ο Ζορζ, ο παππούς μου, φυλακίστηκε από τους Τούρκους στους ρυπαρούς βάλτους της Κολχίδας και πέρασε μερικούς μήνες στην Τραπεζούντα, στη Μαύρη Θάλασσα, βορά πυρετών, των οποίων τα παρεπόμενα θα τον ταλαιπωρούσαν σε όλη του τη ζωή. Οταν επέστρεψε από την αιχμαλωσία, η χλαίνη του ήταν κοκαλωμένη απ’ τη λίγδα και τα σκουλήκια που είχε γεμίσει».
Τις προηγούμενες ημέρες είδαμε πώς με την Οκτωβριανή Επανάσταση οι Γεωργιανοί ήλπισαν ότι θα αποκτούσαν επιτέλους την ανεξαρτησία τους, πράγμα που συνέβη το 1921, αλλά μόλις για ένα μήνα. Αμέσως μετά τη στρατιωτική εισβολή της Σοβιετικής Ενωσης, ο Ιβάν και η Νίνο, οι προπαππούδες του Καρέρ, επιβιβάζονται μαζί με τους γιους τους στο πλοίο «Ανατολία» που θα τους πάει από το Βατούμι, το μεγάλο λιμάνι της χώρας στη Μαύρη Θάλασσα, στην Κωνσταντινούπολη.
«Αφήνουν πίσω τους τα πάντα», γράφει ο Καρέρ, «εκτός από όσα χωρούν σε μια μεγάλη καφέ βαλίτσα που θα τους συνοδεύσει σε όλες τους τις περιπέτειες. Θέλουν να πιστεύουν πως θα ξαναγυρίσουν. Κανείς τους δεν ξαναγύρισε. Η πρώτη που θα ξαναπατήσει το πόδι της στη χώρα των προγόνων της, ογδόντα χρόνια αργότερα, είναι η Σαλομέ, η εγγονή του Βάνο και της Νίνο. Η κόρη του Λεβάν, πρώτα ως πρέσβειρα της Γαλλίας, μετά ως υπουργός Εξωτερικών και τελικά ως πρόεδρος της Δημοκρατίας της Γεωργίας».
Ο Καρέρ, μετά τον θάνατο της μητέρας του το 2023, ρίχνεται με το πάθος του ερευνητή, του ρεπόρτερ και του συγγραφέα, στην ανάγνωση των επιστολών της οικογένειας από την Κωνσταντινούπολη. «Πόσο τραγική είναι η κατάληξη του υπέροχου ονείρου της κρατικής μας υπόστασης και της ανεξαρτησίας μας», γράφει η Νίνο, η προγιαγιά του Καρέρ. «Ο έφηβος Λεβάν», σχολιάζει ο Καρέρ για έναν από τους γιους της προγιαγιάς του, «με θαυμαστή διορατικότητα» απαντάει στη μητέρα του: «Και όλα αυτά επειδή οι μπολσεβίκοι βαρέθηκαν να καταστρέφουν τη χώρα τους και είπαν να πιάσουν και μια άλλη…».
Η οικογένεια βρίσκεται χωρίς περιουσία στην Κωνσταντινούπολη. Η Νίνο σκέφτεται ακόμη και να πέσει να πνιγεί στον Βόσπορο. Η συνέχεια αύριο.
