Διανύουμε μια περίοδο κατά την οποία η ογκολογία βρίσκεται σε φάση ουσιαστικού και δομικού μετασχηματισμού. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο η βελτίωση των διαθέσιμων θεραπειών, αλλά η οργάνωση ενός συστήματος φροντίδας συνεκτικού, διασυνδεδεμένου και ισότιμου για όλους τους ασθενείς.
Η επιστημονική πρόοδος είναι εντυπωσιακή: βαθύτερη κατανόηση της βιολογίας του καρκίνου, πρωιμότερη και ακριβέστερη διάγνωση, ανάπτυξη καινοτόμων φαρμάκων και σημαντική εξέλιξη στη χειρουργική και στην ακτινοθεραπεία. Τα δεδομένα δείχνουν ότι αυτές οι εξελίξεις έχουν συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της επιβίωσης από καρκίνο τις τελευταίες δεκαετίες.
Ωστόσο, το όφελος αυτό δεν κατανέμεται ισότιμα. Οι ανισότητες ξεκινούν από την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου και επεκτείνονται στην πρόσβαση σε πρόληψη, διάγνωση, βιοδείκτες, καινοτόμες θεραπείες, κλινικές μελέτες και υπηρεσίες υποστηρικτικής φροντίδας. Οι αιτίες είναι πολυπαραγοντικές – οικονομικές, κοινωνικές και γεωγραφικές. Η ισότιμη πρόσβαση δεν εξασφαλίζεται μόνο μέσω ενός δημόσιου συστήματος υγείας, αλλά απαιτεί και διασφάλιση υψηλής ποιότητας υπηρεσιών.
Η Ε.E. απαντά σε αυτή την πρόκληση με σαφή στρατηγικό σχεδιασμό, βασισμένο στην ανάπτυξη Ολοκληρωμένων Κέντρων για τον Καρκίνο (Comprehensive Cancer Centers – CCCs) και Ολοκληρωμένων Δικτύων Παροχής Ογκολογικής Φροντίδας (Comprehensive Cancer Care Networks – CCCNs). Τα δύο αυτά μοντέλα είναι συμπληρωματικά: τα Κέντρα αποτελούν μονάδες υψηλής εξειδίκευσης με αυστηρά κριτήρια ποιότητας, ενώ τα Δίκτυα επεκτείνουν τη φροντίδα σε πολλαπλές δομές, καλύπτοντας το σύνολο της διαδρομής του ασθενούς – από την πρόληψη έως την ανακουφιστική φροντίδα.
Κεντρικό στοιχείο των Δικτύων είναι τα μονοπάτια ασθενών. Πρόκειται για επιχειρησιακά εργαλεία που καθορίζουν με σαφήνεια ρόλους, χρονικά ορόσημα και δείκτες ποιότητας. Μέσω αυτών επιτυγχάνεται όχι μόνο βελτίωση των κλινικών αποτελεσμάτων, αλλά και συγκρισιμότητα μεταξύ διαφορετικών κέντρων, διασφαλίζοντας πραγματική ισότητα στην παροχή φροντίδας.
Η μετάβαση αυτή υποστηρίζεται από ευρωπαϊκά προγράμματα χρηματοδότησης, με στόχο έως το 2030 το 90% των ασθενών να αντιμετωπίζεται εντός τέτοιων δομών. Τα προγράμματα JANE, CRANE και EUnetCCC αποτελούν διαδοχικά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή: από τον σχεδιασμό δικτύων εξειδίκευσης έως την επιχειρησιακή εφαρμογή και την ενοποίηση των πολιτικών υγείας.
Το Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα» συμμετέχει ενεργά μέσω της Θεραπευτικής Κλινικής της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ στο πρόγραμμα EUnetCCC. Συμβάλλει στην ανάπτυξη Δικτύου για τις γυναικολογικές κακοήθειες και αποτελεί ένα από τα πρώτα κέντρα που προχωρούν προς πιστοποίηση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με στόχο την ολοκλήρωση της διαδικασίας έως το 2027.
Εχουν ήδη υλοποιηθεί κρίσιμα προπαρασκευαστικά βήματα: καθορισμός όλων των συμμετεχόντων φορέων, αξιολόγηση κριτηρίων ποιότητας και ανάπτυξη μονοπατιών ασθενών. Η προσέγγιση είναι σαφώς διεπιστημονική και περιλαμβάνει, πέρα από ιατρικές ειδικότητες, γενετιστές, ψυχολόγους, διατροφολόγους, φυσικοθεραπευτές, φαρμακοποιούς και ειδικούς ανακουφιστικής φροντίδας, καθώς και οργανώσεις ασθενών.
Η ισχυρή βάση του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» ενισχύει αυτή την προσπάθεια. Η Μονάδα Γυναικολογικής Ογκολογίας της Α΄ Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής είναι πιστοποιημένη ως εξειδικευμένο κέντρο, ενώ η Ογκολογική Μονάδα της Θεραπευτικής Κλινικής αποτελεί σημαντικό πυλώνα κλινικών μελετών στη χώρα, εξασφαλίζοντας πρόσβαση σε καινοτόμες θεραπείες και παραγωγή επιστημονικής γνώσης. Παράλληλα, το Ογκολογικό Συμβούλιο του νοσοκομείου διαχειρίζεται μεγάλο όγκο περιστατικών, συμπεριλαμβανομένων σπάνιων νεοπλασιών.
Το Δίκτυο, ωστόσο, λειτουργεί ως οικοσύστημα. Απαιτεί συντονισμό μεταξύ διοίκησης και επιστημονικού προσωπικού. Η διοίκηση καλείται να διασφαλίσει πόρους και πλαίσιο λειτουργίας, ενώ οι επαγγελματίες υγείας να υιοθετήσουν νέα πρότυπα συνεργασίας και να ενσωματώσουν την έρευνα στην κλινική πράξη.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διεύρυνση της φροντίδας πέρα από την καθαρά ιατρική διάσταση. Η ψυχολογική υποστήριξη, η διατροφική παρέμβαση, η διαχείριση πόνου και η ανακουφιστική φροντίδα ενσωματώνονται οργανωμένα στα μονοπάτια των ασθενών και αποτελούν έναν συνολικό ανασχεδιασμό της φροντίδας με επίκεντρο τον ασθενή. Για την Ελλάδα, η υιοθέτηση αυτού του μοντέλου δημιουργεί σημαντικές προοπτικές: καλύτερη αξιοποίηση πόρων, ενίσχυση της έρευνας και δυνατότητα ανάδειξης της χώρας σε περιφερειακό κόμβο ογκολογικής φροντίδας. Η πρόκληση που έχουμε μπροστά μας είναι σαφής: να μετατρέψουμε τη γνώση σε οργανωμένη φροντίδα και την καινοτομία σε ισότιμη πρόσβαση. Το μοντέλο των CCCNs αποτελεί το εργαλείο για να το επιτύχουμε.
Η ενεργός συμμετοχή του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» στο EUnetCCC, η εμπλοκή του σε πολλαπλά Πακέτα Εργασίας, η πορεία του προς την πιστοποίηση ως Ολοκληρωμένου Δικτύου Ογκολογικής Φροντίδας αλλά και ως Ολοκληρωμένου Κέντρου για τον Καρκίνο και η ενσωμάτωση μιας πραγματικά διεπιστημονικής προσέγγισης αποδεικνύουν ότι η μετάβαση αυτή δεν είναι θεωρητική, αλλά ήδη σε εξέλιξη.
*Ο κ. Θάνος Δημόπουλος είναι διευθυντής Θεραπευτικής Κλινικής – Νοσοκομείο «Αλεξάνδρα», τ. πρύτανης του ΕΚΠΑ.
