Τους τελευταίους μήνες ο πρωθυπουργός το επαναλαμβάνει ξανά και ξανά: η Ελλάδα πρέπει να διερευνήσει σοβαρά το ενδεχόμενο της επένδυσης στην πυρηνική ενέργεια. Το είπε το Μάρτιο στη Σύνοδο για την Πυρηνική Ενέργεια, το ανάφερε την προηγούμενη εβδομάδα στη συνομιλία του με τον Αντόνιο Κόστα στους Δελφούς, το πέταξε και στην συνομιλία του με τον Εμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα. Τα δύο σχόλια μου γι’ αυτό είναι: αφενός, αυτό που λένε και στην Κρήτη, «ίντα το λες και δεν το κάμεις». Αφετέρου ότι η εισαγωγή του θέματος στο δημόσιο διάλογο με αυτό τον τρόπο, από τον ίδιο τον πρωθυπουργό, είναι θετική και γόνιμη. Μολονότι μάλλον η Ελλάδα δεν θα χτίσει ποτέ πυρηνικό εργοστάσιο.
Αλλά ας τα πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.
Η Ελλάδα δεν έχει πυρηνικά εργοστάσια. Αν και στο παρελθόν έγιναν σοβαρές προσπάθειες για να αναπτύξει τεχνολογική επάρκεια με ανθρώπους και υποδομές και, αν και είχαμε έναν μικρό αντιδραστήρα στο Δημόκριτο κυρίως για ερευνητικούς σκοπούς, τελικά δεν φτάσαμε ποτέ κοντά στην κατασκευή ενός τέτοιου εργοστασίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Οι λόγοι είναι πολλοί, και η ιστορία είναι συναρπαστική (ο Αχιλλέας Χεκίμογλου έχει γράψει ένα ωραίο σχετικό βιβλίο –«Ατομική Εποχή», Εκδ. Παπαδόπουλος, 2023), αλλά το ότι ποτέ δεν επενδύσαμε σε αυτή τη μορφή ενέργειας δεν είναι ούτε περίεργο, ούτε σπάνιο. Από όλες τις χώρες του κόσμου, μόνο 31 έχουν κατασκευάσει πυρηνικά εργοστάσια. Από τα σχεδόν 30.000 εν ενεργεία εργοστάσια παραγωγής ενέργειας στον κόσμο, μόνο 408 είναι πυρηνικά. Ο βασικός λόγος είναι ότι η κατασκευή τέτοιων εργοστασίων είναι εξαιρετικά δύσκολο, πολύ χρονοβόρο και αδιανόητα κοστοβόρο πράγμα. Είναι από τα πιο περίπλοκα και τεχνικά δύσκολα έργα υποδομών που κατασκευάζονται στον κόσμο μας, με πολλά διαφορετικά στάδια, τρομακτικές απαιτήσεις σε πρώτες ύλες, εργατικά χέρια, τεχνολογική γνώση και γη. Ακριβώς γι’ αυτό το λόγο 3 στα 4 πυρηνικά εργοστάσια που κατασκευάζονται και καθυστερούν από το αρχικό χρονοδιάγραμμα και ξεφεύγουν από το αρχικό μπάτζετ. Δύο ενδεικτικά παραδείγματα: το 2005 η Φινλανδία άρχισε να κατασκευάζει έναν μεγάλο πυρηνικό αντιδραστήρα για να καλύψει μεγάλο μέρος των αναγκών της. Ξέρετε πότε μπήκε σε λειτουργία; Το 2023. Με κόστος 11 δισ. ευρώ. Τη δεκαετία του 1980 το Ηνωμένο Βασίλειο άρχισε το σχεδιασμό του Hinkley Point C, ενός μεγάλου εργοστασίου στο Σόμερσετ. Ο σχεδιασμός, η χρηματοδότηση, η εύρεση χώρου, η αδειοδότηση και όλες οι άλλες διαδικασίες χρειάστηκαν κυριολεκτικά δεκαετίες. Η κατασκευή του εργοστασίου άρχισε το 2017, με στόχο να ολοκληρωθεί το 2025 και προϋπολογισμό περίπου 18 δισ. λίρες. Τις προάλλες ανακοινώθηκε ότι πλέον ο στόχος είναι το πρώτο μέρος του έργου να μπει σε λειτουργία το 2030, ενώ το κόστος έχει εκτοξευτεί στα 35 δισ.
Δεν είναι απλό πράγμα, το να φτιάξει κανείς ένα πυρηνικό εργοστάσιο.
Και, βέβαια, αυτές οι επενδύσεις έχουν και πολλά άλλα προβλήματα. Τα πυρηνικά εργοστάσια παράγουν ραδιενεργά απόβλητα, που η ανθρωπότητα δεν έχει βρει καλό τρόπο να διαχειρίζεται ακόμα. Η ενέργεια που παράγουν δεν είναι φτηνή. Χρειάζονται πολύ χώρο, μεγάλες εκτάσεις γης -κατά κανόνα μακριά από κατοικημένες περιοχές. Αποτελούν μεγάλο και επικίνδυνο στόχο σε πιθανές συρράξεις ή πολέμους. Και, βεβαίως, υπάρχει και το σπάνιο αλλά τρομακτικό ενδεχόμενο ατυχημάτων, που προκαλούν εύλογα αντανακλαστικά στο δημόσιο αίσθημα.
Αλλά από την άλλη, η παραγωγή ηλεκτρισμού με πυρηνική ενέργεια έχει κάποια αδιαμφισβήτητα οφέλη. Από τη στιγμή που κατασκευαστεί, ένα πυρηνικό εργοστάσιο μπορεί να παράγει ενέργεια 24 ώρες το 24ωρο, επτά ημέρες την εβδομάδα, χωρίς να εκπέμπει καθόλου αέρια του θερμοκηπίου στην ατμόσφαιρα. Η ενέργεια που παράγει είναι ακριβή, αλλά είναι σταθερή, και έτσι μπορεί να καλύπτει τα κενά των ΑΠΕ. Το ουράνιο που χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη είναι άφθονο στη φύση και χρειάζεται σε πολύ μικρές ποσότητες -ένα γραμμάριο ουρανίου παράγει όση ενέργεια παράγουν 8 κιλά ορυκτών καυσίμων. Τέτοιες μεγάλες επενδύσεις δημιουργούν χιλιάδες καλές θέσεις εργασίας και αναπτύσσουν τεχνογνωσία με πολλαπλασιαστικά οφέλη για την οικονομία. Και, μολονότι τα μεγάλα πυρηνικά εργοστάσια είναι δύσκολα, προβληματικά τεχνικά έργα, υπάρχει πλέον η θεωρητική εναλλακτική των μικρών, αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR) που θεωρητικά μπορεί να κατασκευάζονται πιο γρήγορα, με θεωρητικά χαμηλότερο κόστος, με λιγότερους πόρους και σχετικά πιο εύκολες διαδικασίες. Θεωρητικά.
Δεδομένου ότι στη χώρα μας εξαρτιόμαστε ακόμα από τα ορυκτά καύσιμα για να καλύπτουμε μεγάλο μέρος από τις ενεργειακές μας ανάγκες, δεν θα ήταν καλή ιδέα να ανοίξουμε τη συζήτηση στο ενδεχόμενο αξιοποίησης αυτής της τεχνολογίας μηδενικών εκπομπών; Φυσικά, ναι, είναι η απάντηση. Ο πρωθυπουργός θέτει το θέμα σε ομιλίες και συνέδρια -το δίχως άλλο θα μας πει κι άλλα στο επερχόμενο Energy Transition Summit που διοργανώνει η «Καθημερινή» με τους Financial Times– ενώ άλλοι σπεύδουν να συμπληρώσουν με τεκμηρίωση, έρευνα και στοιχεία -το think tank Deon Policy Institute έφτιαξε ένα πολύ ωραίο paper που αναλύει όλα τα θετικά μιας «πυρηνικής αναγέννησης» του ελληνικού ενεργειακού μίγματος. Η συζήτηση αυτή είναι καλή και γόνιμη, κυρίως επειδή μας υπενθυμίζει έμμεσα το μεγάλο ζητούμενο της εποχής μας: την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Δεν γίνεται να καίμε λιγνίτες, πετρέλαια ή μεθάνια πια για να παράγουμε την απαραίτητη ενέργεια για τα σπίτια, τις βιομηχανίες και τα αυτοκίνητα μας. Πρέπει να τα αντικαταστήσουμε όπου είναι εφικτό (δεν είναι παντού εφικτό), όσο πιο γρήγορα είναι δυνατό, όχι μόνο για να μειώσουμε τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου και να μετριάσουμε την κλιματική αλλαγή που καλπάζει, αλλά και για να απεξαρτηθούμε από μια ακριβή και βρώμικη πηγή ενέργειας που παράγεται σχεδόν αποκλειστικά στα πιο προβληματικά μέρη του κόσμου. Δεν γίνεται να εξαρτόμαστε από την κάθε Ρωσία, το κάθε Ιράν, τις κάθε ΗΠΑ και τον όποιο παλαβό τις κυβερνά, επειδή έτυχε να λιώσουν αρχαία φυτά στο υπέδαφός εκείνων των γεωγραφικών περιοχών εκατομμύρια χρόνια πριν. Και είναι ομολογουμένως πολύ καλύτερο να ακούμε τον πρωθυπουργό να συζητάει για πιθανές πυρηνικές επενδύσεις, παρά για εξορύξεις στις θάλασσες μας για καύσιμα που, αν όλα πάνε καλά, σε λίγες δεκαετίες ελάχιστοι στον κόσμο θα χρειάζονται.
Παρόλα αυτά, ρεαλιστικά μιλώντας, η πιθανότητα να χτιστεί στα αλήθεια πυρηνικό εργοστάσιο στην Ελλάδα αγγίζει, κατά τη γνώμη μου, το μηδέν. Το γιατί θα το κουβεντιάσουμε το επόμενο Σάββατο.
