Οταν ένας πολίτης εισβάλλει μαινόμενος σε δύο κτίρια του Δημοσίου και πυροβολεί αδιακρίτως, η σωστή ερώτηση δεν είναι «γιατί;», αλλά «πώς;». Πώς δεν συνάντησε καμία αντίσταση, πώς είναι δυνατόν τα κτίρια να μην προστατεύονται, πώς μετέβη από το ένα σημείο στο άλλο ανενόχλητος, πώς μπορεί ένα άτομο να κυκλοφορεί παράνομα οπλισμένο στο κέντρο της πρωτεύουσας, να τραυματίζει συμπολίτες του, κι έπειτα να εγκαταλείπει χωρίς βιασύνη την πόλη, με την Αστυνομία να αποτυγχάνει όχι μόνο να το εμποδίσει αλλά και να το εντοπίσει προτού αυτό διαφύγει. Στις δικαιολογίες είμαστε πάντα πολύ επινοητικοί («πού να μαντέψει η Αστυνομία πως ένας ηλικιωμένος θα πάρει τους δρόμους μια μέρα με την καραμπίνα του;»), όμως εν προκειμένω έχουμε πολλά στάδια επιχειρησιακής αμέλειας για να τα αποδώσουμε όλα στο απρόσμενο και δικαιολογήσιμο: από τον ΕΦΚΑ του Κεραμεικού μέχρι τη Λουκάρεως, και από εκεί μέχρι την Πάτρα μεσολάβησαν πολλές ευκαιρίες να πιαστεί ο δράστης. Το κράτος υπήρξε αναποτελεσματικό όχι μία φορά, αλλά ξανά και ξανά.
Η ασφάλεια ως φαντασίωση
Κωμικοτραγικά περιστατικά σαν αυτό με τον 89χρονο πιστολέρο ενίοτε πυροδοτούν έναν πανικό που αναζητεί θεραπεία στο δόγμα της απόλυτης ασφάλειας. Οταν αποδεικνύεται, δηλαδή, με πόση ευκολία μπορεί ένας άνθρωπος να θέσει σε κίνδυνο τη ζωή μερικών τυχαίων υπαλλήλων που δεν του έφταιξαν σε τίποτα, κάποιοι σπεύδουν να οραματιστούν και να αξιώσουν μια κοινωνία μηδενικής διακινδύνευσης, αναθεματίζοντας το κράτος που δεν τους την παρέχει. Τέτοια κοινωνία, όμως, απλώς δεν υπάρχει. Δεν νοείται κρατική ή άλλη δύναμη με την ικανότητα να οσφραίνεται αν, ποιος και πότε θα αρπάξει το όπλο της επιλογής του για να σκορπίσει τον τρόμο και να εκτονώσει τις προσωπικές πίκρες του. Δεν είναι το κράτος που μας εμποδίζει να βγούμε όλοι αύριο από το σπίτι μας με δολοφονικές διαθέσεις· είναι ότι εμείς επιλέγουμε να μην το κάνουμε. Η νομιμότητα επικρατεί κυρίως επειδή εμείς συναινούμε στο να την τηρήσουμε.
Ερασιτεχνισμός
Δεν ζητάμε, όμως, από το κράτος να ανασχέσει κάποια μαζική παράνοια· τα μεμονωμένα περιστατικά βίας τού ζητάμε να ελέγξει, κι αυτό δεν μπορεί να είναι πια τόσο δύσκολο. Ο αντίλογος είναι προβλέψιμος: δεν είναι πρακτικά εφικτό να χορηγηθεί αστυνομική προστασία σε κάθε υποκατάστημα ΕΦΚΑ· δεν γίνεται να μετατραπεί σε φρούριο κάθε δημόσια υπηρεσία που εξυπηρετεί κοινό προκειμένου να αποτραπεί ένα ενδεχόμενο χαμηλών πιθανοτήτων. Κατανοητά τα παραπάνω. Είναι, όμως, υπερβολική η απαίτηση άμεσου εντοπισμού ενός ηλικιωμένου, όχι πριν, αλλά τουλάχιστον αφού ανοίξει πυρ σε δημόσιο χώρο στο κέντρο της Αθήνας; Θα ήταν πια τόσο παράλογη η αστυνομική παρουσία στον χώρο του Πρωτοδικείου, ώστε να αποτραπεί η είσοδος ενός οπλοφορούντος καταζητουμένου; Ακόμη πάντως κι αν συγχωρεθεί στις Αρχές η εισβολή του 89χρονου στο υποκατάστημα του ΕΦΚΑ και στο Πρωτοδικείο, σε καμία περίπτωση δεν συγχωρείται ότι τον έχασαν μέσα από τα χέρια τους μετά. Για τα ερασιτεχνικά αντανακλαστικά της Αστυνομίας φταίει η Αστυνομία, δεν φταίνε οι περιστάσεις.
Σκυλί που γαβγίζει
Αν παρατηρήσει, όμως, κανείς σχόλια και αντιδράσεις της κοινής γνώμης μετά τους πυροβολισμούς, θα βγάλει μερικά χρήσιμα συμπεράσματα για τις ρίζες της αστυνομικής αδράνειας. Ο 89χρονος δεν προκάλεσε σε όλους τρόμο. Αντιθέτως, πολλοί είδαν με συμπάθεια το αιματηρό ξέσπασμά του για τη μη εκδοθείσα σύνταξή του. «Ποιος ξέρει πόσο τον ταλαιπώρησαν οι δημόσιες υπηρεσίες!», διερωτήθηκαν συμπονετικά κάποιοι, ενώ άλλοι τον επαίνεσαν κιόλας, ενθαρρύνοντας γενικώς την ένοπλη «εξέγερση» κατά του (ανάλγητου/διεφθαρμένου/εγκληματικού) κράτους. Σε μια χώρα όπου η αστυνομική δράση αποτελεί διαχρονικά συνάρτηση του κοινωνικού ενδιαφέροντος για το αντικείμενο της δράσης, δεν εκπλήσσει η ανοργανωσιά των Αρχών. Παρότι ο 89χρονος ήταν γνωστός στις δημόσιες υπηρεσίες (ενοχλούσε τους υπαλλήλους επανειλημμένως, ενώ είχε απειλήσει και εισαγγελέα αφήνοντας σφαίρες στο γραφείο της), δεν είχε «τυποποιηθεί» ως επικίνδυνος, δεν λογίστηκε ποτέ ως αξιοσημείωτη απειλή. Ο εμμονικός τραμπουκισμός στην Ελλάδα δεν εμπνέει την ανησυχία που θα έπρεπε· θεωρείται φυσιολογικός και άκακος. Να που μερικές φορές πυροβολεί, όμως.
Περί ψυχής
Η υπόθεση του 89χρονου περιέχει και μια ακόμη φορτισμένη παράμετρο: εκείνη της ψυχικής υγείας, την όποια τείνουμε είτε να αγνοούμε παντελώς ως κάτι πλασματικό είτε να χρησιμοποιούμε εργαλειακά για να «αποδράσουμε» από ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα («ο άνθρωπος έχει ψυχιατρικά προβλήματα, τι να κάνουμε!»). Ο 89χρονος φαίνεται πως είχε νοσηλευθεί στο παρελθόν σε ψυχιατρική κλινική κατόπιν εισαγγελικής εντολής, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν ανίκανος να ζει δίπλα σε άλλους ανθρώπους αρμονικά ή ότι η ψυχική του υγεία επηρέαζε καταλυτικά την πνευματική του διαύγεια. Η θεώρηση του νοσούντος ως καμένου χαρτιού είναι φαινόμενο στιγματισμού, αλλά και μια πολύ βολική διέξοδος για τον 89χρονο που, παρά την όποια διάγνωσή του, οργάνωσε και εν μέρει εξετέλεσε ένα αξιοζήλευτο κακουργηματικό σχέδιο κάτω από τη μύτη της Αστυνομίας. Κράτος και κοινωνία μπορεί να μη βρουν ποτέ τον ιδανικό τρόπο μεταχείρισης αθώων και ενόχων πολιτών. Ενα, όμως, είναι σίγουρο: δεν πρέπει να τους υποτιμούν.
