Τσέρνομπιλ, Τσερνόμπιλ ή Τσερνομπίλ. Οπου και αν βάλεις τον τόνο, ξέρεις τι θέλεις να πεις. Δεν είναι ένα απλό τοπωνύμιο που μπήκε στον χάρτη. Είναι το όνομα ενός γεγονότος που σημάδεψε τον τρόπο με τον οποίο βλέπει η ανθρωπότητα τον εαυτό της. Είναι επίσης και η πρώτη μεγάλη ήττα μιας υπερδύναμης, η οποία μέχρι τότε υποστήριζε τη φήμη της με την προηγμένη τεχνολογία. Οχι και τόσο προηγμένη, όπως είχε περιγράψει ο Καστοριάδης στο βιβλίο του «Μπροστά στον πόλεμο», δύο-τρία χρόνια πριν από το δυστύχημα. Οπως έγραφε τότε, για να πετύχουν με ακρίβεια τον στόχο τους οι Σοβιετικοί χρειάζονται τέσσερις κεφαλές, ενώ οι Αμερικανοί μία. Ε, ναι, θα μπορούσε να πει κανείς ότι το δυστύχημα του Τσερνόμπιλ ήταν ο προάγγελος της κατάρρευσης της σοβιετικής αυτοκρατορίας. Η σταθερότητα του οικοδομήματος έπασχε και μάλιστα έπασχε στη βάση του, στη χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Εως τότε η δύναμή της ήταν συνδυασμένη με την πολεμική της χρήση. Μετά το Τσερνόμπιλ συνειδητοποιήσαμε ότι η καταστροφική της ενέργεια μπορεί να απελευθερωθεί και σε καιρούς ειρήνης. Ατύχημα; Ή τεχνολογική αστοχία; Ακόμη και σήμερα, τα όρια παραμένουν συγκεχυμένα, παράδειγμα αυτά τα περίφημα 400 κιλά ουρανίου στο Ιράν. Το βέβαιο είναι ότι το Τσερνόμπιλ άλλαξε τον τρόπο που έβλεπε η Ευρώπη ολόκληρη τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Αντιμετωπίσθηκε ως απρόβλεπτο και ύποπτο εργαλείο, με αποτέλεσμα να εξορισθεί ακόμη και η ειρηνική χρήση του. Η Γερμανία, εγκαταλείποντάς την, παραδόθηκε στην ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία. Πρώτης τάξεως ιδέα για μια θεωρία συνωμοσίας που οδηγεί στη σημερινή σχέση της Ευρώπης με τη Ρωσία. Μήπως το Τσερνόμπιλ ήταν πολεμική ενέργεια; Δεν το λέω σοβαρά εννοείται.
Τότε πέρασαν τέσσερις ημέρες για να παραδεχθεί η σοβιετική μυστικοπαθής ηγεσία πως κάτι συνέβη στο Τσερνόμπιλ. «Κάτι» το οποίο είχε ήδη απλωθεί σε ένα μεγάλο μέρος της Ευρώπης. Μάθαμε και καινούργιες λέξεις, όπως η «σχάση» και τα «μπεκερέλ», ενώ οι μικροπωλητές της σοβιετικής προπαγάνδας μασούλαγαν μαρούλια για να μας πείσουν ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος. Κανονικά το Τσερνόμπιλ θα έπρεπε να προστεθεί στη συλλογή των καταστροφών που προκάλεσε η ΕΣΣΔ στην Ουκρανία μαζί με τον μεγάλο λιμό. Και βέβαια, δεν έχουν μετρηθεί έως σήμερα οι συνέπειες της ραδιενέργειας που απελευθέρωσε ο αντιδραστήρας. Πόσοι καρκίνοι, πόσες δυσπλασίες, εκτός από τα άμεσα θύματα του δυστυχήματος. Σαράντα χρόνια μετά, πάντως, η Ευρώπη έχει αποδαιμονοποιήσει την ειρηνική χρήση της πυρηνικής ενέργειας. Αντιλαμβάνεται, επιτέλους, ότι της είναι απαραίτητη για την ενεργειακή ανεξαρτησία της. Παράδειγμα η Ιαπωνία, η οποία υπέστη με τον πιο τραγικό τρόπο την καταστροφική δύναμη της πυρηνικής ενέργειας, δεν δίστασε όμως να τη χρησιμοποιήσει για την ανάπτυξή της.
