«Σε μια δημοκρατία, το υψηλότερο αξίωμα είναι αυτό του πολίτη», είχε πει ο ανώτατος δικαστής των ΗΠΑ Φέλιξ Φρανκφέρτερ. Στην κοινοβουλευτική δημοκρατία, το δεύτερο υψηλότερο αξίωμα είναι του βουλευτή.
«Ολες οι εξουσίες πηγάζουν από τον Λαό», λέει το πρώτο άρθρο του Συντάγματος κι εμείς, οι κατέχοντες «το υψηλότερο αξίωμα», ψηφίζουμε βουλευτές για να μας εκπροσωπούν. Οι βουλευτές με τη σειρά τους εκλέγουν τον πρωθυπουργό. Αυτοί θεσπίζουν τους κανόνες της κοινής μας συμβίωσης, ψηφίζουν ή απορρίπτουν τους νόμους. Η εκτελεστική εξουσία μπορεί μόνο να προτείνει νομοσχέδια. Στους βουλευτές επίσης αναθέτουμε το βαρύ έργο ελέγχου της εκτελεστικής εξουσίας.
Στην Ελλάδα, όλα αυτά ισχύουν θεωρητικώς. Εχουμε φτιάξει ένα σύστημα με τον εκάστοτε πρωθυπουργό ως «Μέγα Πατερούλη», ο οποίος όλα τα σφάζει και όλα τα μαχαιρώνει. Η Βουλή είναι κάτι σαν το Ανώτατο Σοβιέτ, με μόνη διαφορά ότι έχει και άλλα κόμματα. Τυπικώς, και το σύνταγμα της ΕΣΣΔ ενεχείριζε όλη την εξουσία στο (ας πούμε) Κοινοβούλιο –ψηφιζόταν από τον λαό–, εξ ου και το οργουελιανό επίθετο «Ανώτατο». Αλλά τις αποφάσεις ελάμβανε το Πολιτμπιρό και το Ανώτατο Σοβιέτ απλώς επικύρωνε. Ολοι ξέρουμε πώς κατέληξε αυτό το πείραμα συγκεντρωτισμού. Αντιστοίχως, εδώ η καρδιά του πολιτικού μας συστήματος, η Βουλή, δεν λειτουργεί σωστά, με αποτέλεσμα τίποτε να μην πάει καλά και είδαμε τα αποτελέσματα το 2009.
Η Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία ήθελε εκ γενετής συγκεντρωτικό σύστημα εκτελεστικής εξουσίας. Οφειλόταν στις ανάγκες της εποχής; Στην παράδοση του μετεμφυλιακού κράτους; Ηταν η ιδιοσυγκρασία του Κωνσταντίνου Καραμανλή; Μεγάλη ιστορία, που δεν έχει φωτιστεί επαρκώς. Το μόνο ουσιαστικό αντίβαρο στις υπερεξουσίες του πρωθυπουργού ήταν οι υπερεξουσίες του Προέδρου της Δημοκρατίας.
Με αναθεώρηση του 1986 ορθώς καταργήθηκαν οι υπερεξουσίες του Προέδρου, αλλά ήταν μία από τις μισές δουλειές του ΠΑΣΟΚ. Οπως με τον νόμο-πλαίσιο για τα ΑΕΙ, ορθώς κατήργησε την έδρα, αλλά δεν έφτιαξε άλλο σύστημα ιεραρχιών, με αποτέλεσμα το μπάχαλο στην ανώτατη παιδεία, έτσι και η αναθεώρηση του ’86 αντί να ισχυροποιήσει τη Βουλή έκανε το πρωθυπουργοκεντρικό σύστημα ισχυρότερο. Και μετά ήρθε το «επιτελικό κράτος».
Το κείμενο των πέντε βουλευτών «Για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης της χώρας» (Αθανάσιος Ζεμπίλης, Ανδρέας Κατσανιώτης, Ξενοφών Μπαραλιάκος, Γιάννης Οικονόμου, Ιωάννης Παππάς, «Τα Νέα», 28.4.2026) είναι πολύ σημαντικό διότι λέει τα αυτονόητα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Το μόνο περίεργο είναι ότι αυτό το κείμενο μας φαίνεται παράξενο.
