Ισως να μην είναι τυχαίο ότι το πρώτο μεγάλο ελληνικό ποίημα, το ιδρυτικό έργο του έπους, ξεκινά με τη λέξη «μήνιν» – οργή. Ισως να μην είναι τυχαίο ότι ενώ στην αρχαία ελληνική η λέξη «θυμός», εκτός των άλλων, σήμαινε και την ψυχή, σήμερα σημαίνει την οργή. Ο Ελληνας ήρωας είναι οργισμένος και αν έχεις ψυχή οφείλεις να είσαι θυμωμένος. Μια συνοπτική εισαγωγή για την προσπάθεια να εξηγηθεί όχι η ύπαρξη ή η έξαρση της βίας στην κοινωνία μας –φαινόμενο που δεν αφορά μόνον εμάς–, αλλά για τον τρόπο με τον οποίο την προσλαμβάνουμε και την αξία που της δίνουμε. Αμήχανοι απέναντι στις δικές μας συμπεριφορές, χρησιμοποιούμε διάφορες ερμηνευτικές συνταγές οι οποίες υποτίθεται ότι αν εφαρμοστούν θα τις αντιμετωπίσουν. Η πρώτη είναι η ατιμωρησία. Σε τι οφείλεται η ατιμωρησία, η επιείκεια με την οποία αντιμετωπίζουν οι θεσμοί τη βίαιη συμπεριφορά; Στις ενοχές που τους εμπνέουν οι δικές τους αδυναμίες; Ή μήπως στην παραδοχή ότι ο μέσος Ελληνας είναι έτοιμος να εκραγεί με την πρώτη ευκαιρία, με αποτέλεσμα οι θεσμοί, αντί να τιμωρούν, να αμύνονται για να μην προκαλέσουν; Στις ερμηνευτικές συνταγές ακολουθούν δόσεις από παιδεία, η οικογενειακή ατμόσφαιρα, οι κακοτεχνίες του κράτους, ακόμη και οι τιμές των ζυμαρικών στο σούπερ μάρκετ. Και εννοείται το άλας της ηθικολογίας. Ολ’ αυτά δεν είναι δικό μας αποκλειστικό προνόμιο. Είναι δημοκρατικά μοιρασμένα σε όλες τις δυτικές κοινωνίες μαζί με την έξαρση της βίας. Υπάρχει ένα στοιχείο το οποίο χαρακτηρίζει την κοινωνική μας ζωή. Και δεν εννοώ τη συλλογική μας ψυχασθένεια. Εννοώ την υπαρξιακή αξία που δίνουμε στην οργή. Το γεγονός ότι τη θεωρούμε φυσιολογικό, αν όχι απαραίτητο στοιχείο μιας φυσιολογικής συμπεριφοράς.
Αυτός που έστειλε στο νοσοκομείο την κοπέλα με σπασμένο πόδι είναι πενήντα ετών. Κοινώς είναι στην ηλικία της ωριμότητας, η οποία, αν μη τι άλλο, σημαίνει ότι έχεις αποδεχθεί ορισμένους κανόνες συμπεριφοράς. Είναι προφανές ότι στο μυαλό του μέσα σ’ αυτούς τους κανόνες είναι και η υποχρέωση να σπάσεις στο ξύλο όποιον σε εμποδίζει να βγεις από το πάρκινγκ σου. Είσαι οργισμένος. Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο. Και μπορεί στο δικαστήριο να δηλώσει μετανοημένος όπως θα τον συμβουλεύσει ο δικηγόρος του, όμως κατ’ ιδίαν θα εξηγεί γιατί τον έπνιξε το δίκιο και, ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο, πώς δεν μπορούσε να συγκρατήσει τον θυμό του. Το πιθανότερο είναι ότι οι φίλοι του θα δείξουν κατανόηση. Ο καθένας τους θα έχει να διηγηθεί ένα αντίστοιχο περιστατικό που τον έβγαλε απ’ τα ρούχα του και κρατήθηκε την τελευταία στιγμή. Με δυο λόγια, το πρόβλημά μας δεν είναι μόνον η χαλαρότητα της νομοθεσίας και των αρχών που την εφαρμόζουν. Είναι ότι έχουμε εσωτερικεύσει τη βία της οργής και την αποδεχόμεθα ως φυσιολογική, αν όχι επιθυμητή, συμπεριφορά. Από την πολιτική και τον δημόσιο λόγο ώς τις διαβάσεις των πεζών και τις θέσεις πάρκινγκ. Ο θυμός είναι υπαρξιακή μας ανάγκη.
