Ακόμη κι όταν το περιεχόμενό της δεν αντιβαίνει ευθέως προς τις αξίες αυτού που βλέπει τη διαφήμιση (σεξισμός, υπερκαταναλωτισμός κλπ.), αυτή είναι, συνήθως, αντιαισθητική. Τα μη επιμελημένα ψηφιακά περιβάλλοντα γίνονται ψυχεδελικοί εφιάλτες με «κείμενα» για σκύλους που τρώνε γατοτροφή, ψάρια που συμπεριφέρονται αλλοπρόσαλλα και… διαφημίσεις. Τεράστιο μέρος του Διαδικτύου είναι άμεση ή έμμεση διαφήμιση. Οι χρήστες μπορούν, φυσικά, να εξέλθουν!
Μάλιστα, η φυσική μου αισιοδοξία με κάνει να πιστεύω πως θα το κάνουν, θα βγουν. Ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι αγανακτούν με τις εφαρμογές που κουρελιάζουν την αυτονομία τους τρίβοντάς τους στο πρόσωπο τον πιο χαοτικό χυλό από πληροφορίες και προωθητικά μηνύματα. Δεν είναι τυχαίο που ανακαλύπτουμε ξανά τη σαγήνη του χαρτιού, του τυπωμένου: το τυπωμένο λέει ένα πράγμα, δεν σου επιτίθεται με στρεσογόνα αμφίσημα «μηνύματα», δεν χαζολογεί.
Οι διαφημίσεις, πάντως, δεν είναι απλώς βαρετές. Είναι και καταπιεστικές. Δεν τις διαλέγουμε. Μπαίνουν στο μάτι ή το μυαλό χωρίς τη συναίνεσή μας. Αφότου τις δεις δεν μπορείς να τις ξεδείς. Αν υποθέσουμε πως μπορεί να εγκαταλείψει κανείς τα ψηφιακά περιβάλλοντα και να απαλλαγεί απ’ τις προστακτικές «επιλέξτε», «αγοράστε» κ.λπ., τι γίνεται με τον φυσικό χώρο;
Το αστικό τοπίο της κεντρικής Αθήνας κυριαρχείται από τη διαφήμιση. Δεν είναι μόνον οι σημαίες από τις καφετέριες που καταλαμβάνουν χώρο από το πεζοδρόμιο και τον ουρανό. Οι πινακίδες που σε ρουφάνε με πληροφόρηση για «προσφορές». Τώρα είναι και οι υπερθερμασμένες στάσεις-οθόνες, που καταναλώνουν ενέργεια όσο 14 νοικοκυριά! Θα περίμενε κανείς η στάση να είναι φτιαγμένη για τους ηλικιωμένους, τα άτομα με αναπηρία, τους ασθενείς που θέλουν να βγουν βόλτα. Ομως, όχι. Οι στάσεις είναι φτιαγμένες για τους φιτ που μπορούν να σταθούν όρθιοι στο καυτό πεζοδρόμιο.
Περπατώντας πριν από λίγες μέρες στο Βερολίνο είδα μία τεράστια διαφήμιση κατά της διαφήμισης. Μία λευκή αφίσα μ’ ένα περίτεχνο σχέδιο καλούσε τους πολίτες να διεκδικήσουν από τους τοπικούς άρχοντες λιγότερες διαφημίσεις. Αυτό σε μία πόλη όπου ήδη τεράστιο μέρος της διαφήμισης στον δημόσιο χώρο αφορά πολιτιστικά γεγονότα και ζητήματα κουλτούρας, ενώ, παράλληλα, υπάρχουν αμέτρητοι χώροι πρασίνου, «αστικά δάση», παρτέρια με λουλούδια και δροσεροί ξύλινοι πάγκοι για όποιον θέλει να ξαποστάσει χωρίς να καταναλώσει. Κι όμως! Ορισμένοι διεκδικούν ακόμη περισσότερη ησυχία!
Η πλήρης απαγόρευση των διαφημίσεων σε περιοχές υψίστης σημασίας δεν είναι καμία ριζοσπαστική σκέψη. Μπορούμε να σκεφτούμε τη Διονυσίου Αρεοπαγίτου με διαφημίσεις; Ελπίζω όχι. Μπορούμε να σκεφτούμε διαφημίσεις στους τοίχους των εκκλησιών; Οχι. Γιατί η υπόλοιπη πόλη είναι παραδομένη σε μία εταιρική αντι-αισθητική;
Στην Ουτρέχτη, στις Βρυξέλλες, στην Κρακοβία και αλλού ισχύουν περιορισμοί και απαγορεύσεις για τη διαφήμιση. Το αποτέλεσμα; Ξεκούραστα μυαλά. Δρόμοι χωρίς αφίσες, σλόγκαν, μενού, οθόνες, προστακτικές. Το βλέμμα πέφτει στον ανοιχτό ορίζοντα, στο πράσινο, στις πλάτες των κτιρίων ή όπου θέλει αυτό.
Θα έλεγε κανείς πως στην Ελλάδα έχουμε φόβο κενού. Λες και τρέμουμε το ενδεχόμενο να καθίσουμε μόνοι ν’ αγναντέψουμε ένα δέντρο. Ισως προσαρμοζόμαστε υπερβολικά σ’ αυτό που μοιάζει «νέο» χαμηλώνοντας τις απαιτήσεις μας, αποδεχόμενοι ιστοσελίδες με σκουπίδια (junk) και δημόσιους χώρους που μας πουλάνε πράγματα.
Λες και δεν υπάρχει εναλλακτική! Αποζητούμε μέσα στο σπίτι και στην οικογένεια λύσεις σε προβλήματα που είναι δημόσια, όπως η ψηφιακή εξουθένωση ή η αισθητική της πλατείας Συντάγματος. Η παγκόσμια λέξη για τον βλάκα (idiot) έλκει τη μακρινή καταγωγή της από την ελληνική λέξη «ιδιώτης». Οποιος ιδιωτεύει αγνοεί τα κοινά.
