Την απάντηση στο ερώτημα του τίτλου θα τη βρούμε (αν τη βρούμε) στη συνέχεια. Πρώτα όμως πρέπει να σας πω γιατί αποφάσισα να γράψω το σημερινό σημείωμα. Στις 7 Απριλίου 2026, μου κοινοποιήθηκε από τη Γραμματεία της «Καθημερινής» επιστολή του αναγνώστη Γιάννη Τζαμπανάκη, με την οποία διαμαρτύρεται γιατί, όπως ισχυρίζεται, μεγάλο τμήμα του προηγούμενου σημειώματός μου με τίτλο: «Πώς να προστατευθούμε από τις ηλεκτρονικές απάτες» (5/4/2026) είναι γραμμένο από την τεχνητή νοημοσύνη. Επιπλέον επισημαίνει ότι «[…] στο ίδιο φύλλο της εφημερίδας υπάρχουν και άλλα άρθρα (ανυπόγραφα) τα οποία είναι γραμμένα από ΑΙ. Ενδεικτικά αναφέρομαι στα άρθρα “Οι διαδοχικές κρίσεις δυσκολεύουν τη μάχη διαδοχής της Λαγκάρντ” και “Στην κούρσα για ανθρωποειδή ρομπότ η Ευρώπη”.[…]».
Η επιστολή καταλήγει: «Ποια είναι η πολιτική περί ΑΙ της εφημερίδας σας; Γνωρίζετε ότι το ΑΙ είναι άκρως επιρρεπές σε παραληρήματα (hallucinations όπως αναφέρονται στη βιβλιογραφία), με αποτέλεσμα να μην είναι έμπιστο το υλικό που δημιουργούν; Κατανοείτε την ιδιαίτερη κρισιμότητα αυτού για μια εφημερίδα; Πέραν αυτών, είναι ξεκάθαρο σε σας ότι είναι εύκολο για τον οποιονδήποτε να δημιουργήσει τέτοια άρθρα, με μηδενικό ή αμελητέο κόστος και άρα να μη χρειάζεται να δαπανά για συνδρομή σε εφημερίδα;».
Ομολογώ ότι η τελευταία πρόταση δεν δικαιολογεί με κανέναν τρόπο το συμπέρασμά του, ότι κανένας δεν θα έχει ανάγκη να πληρώνει συνδρομή, αφού θα μπορεί να δημιουργήσει μόνος του τέτοια κείμενα.
Πριν πάμε στον σχολιασμό, επιτρέψτε μου να κάνω μια σημαντική παρένθεση, που είναι πολύ σχετική με το θέμα. Στις αρχές της δεκαετίας του ’80, πολύ πριν από την ύπαρξη του Ιnternet και της Google, η εταιρεία μας Ηλεκτρονικοί Διερευνηταί Δοξιάδη Α.Ε. και στη συνέχεια η Δέλτα Πληροφορική Α.Ε., ανέπτυξαν ένα πρωτοποριακό σύστημα πληροφορικής για το «Ιδρυμα Προαγωγής Δημοσιογραφίας Α. Μπότση». Ομάδα έμπειρων δημοσιογράφων αποδελτίωνε καθημερινά τον Τύπο, δημιουργούσε μια περίληψη της είδησης και τις απαραίτητες λέξεις-κλειδιά τα οποία και καταχωρούσε στο σύστημα. Στη συνέχεια, όποιος δημοσιογράφος ήθελε μπορούσε να πάει στον χώρο του Ιδρύματος και μέσω οθονών και τη χρήση των λέξεων-κλειδιών να πάρει έτοιμη την περίληψη του ρεπορτάζ που τον ενδιέφερε. Σε μεταγενέστερο χρόνο αντί της περίληψης γινόταν μικροφωτογράφιση και έτσι ο ενδιαφερόμενος δημοσιογράφος είχε στη διάθεσή του το πλήρες κείμενο της είδησης. Κανένας δεν διαμαρτυρήθηκε για τη χρήση της τεχνολογίας στη διευκόλυνση των δημοσιογράφων, οι οποίοι έπαιρναν έτοιμα κείμενα.
Το σύστημα εξυπηρέτησε πάρα πολλούς δημοσιογράφους, για πολλά χρόνια, μέχρι που εμφανίστηκε το Google (1998), το οποίο φυσικά ήταν πολύ καλύτερο από το δικό μας σύστημα και έτσι ακυρώθηκε στην πράξη. Το 1990 μού απονεμήθηκε από το Ιδρυμα ασημένια πλακέτα με την επιγραφή: «ΤΙΜΗΤΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ στον ΑΝΔΡΕΑ ΔΡΥΜΙΩΤΗ για τη συμβολή του στην οργάνωση του Ηλεκτρονικού Αρχείου Δημοσιευμάτων Τύπου του Ιδρύματος». Εξ όσων γνωρίζω, μέχρι τότε ήμουν ο μόνος ΜΗ δημοσιογράφος που είχε τιμηθεί από το Ιδρυμα.
Πάμε τώρα στην ουσία. Το εν λόγω σημείωμα ήταν συνέχεια προηγούμενου σημειώματος με τίτλο «Ηλεκτρονικές Συναλλαγές και Απάτες» (29/9/2024), όπου έδινα χρήσιμες πληροφορίες για το θέμα. Αυτό το κείμενο ήταν το απόσταγμα της εμπειρίας μου στον χώρο των τραπεζικών συναλλαγών. Οταν όμως στις αρχές του 2026 κόντεψα να την «πατήσω» κι εγώ προσωπικά, διαπίστωσα ότι υπάρχουν πολλά νέα κόλπα. Η επαγγελματική σταδιοδρομία μου αφορά την Πληροφορική από το 1967 και τα τραπεζικά συστήματα από το 1974. Οταν κάποιος με τη δική μου πείρα κόντεψε να πέσει θύμα τραπεζικής απάτης, θεώρησα υποχρέωσή μου να επανέλθω στο θέμα με περισσότερες πληροφορίες για να ενημερώσω και να προστατεύσω τους αναγνώστες της εφημερίδας.
Πράγματι, ζήτησα από το ChatGPT να μου δώσει πληροφορίες για τις σύγχρονες απάτες. Βρήκα το κείμενό του εξαιρετικά χρήσιμο και ενημερωτικό, χωρίς ανοησίες και παραληρήματα και ουσιαστικά το ενσωμάτωσα στο σημείωμά μου. Δεν προσπάθησα να το «χτενίσω» ώστε να απλοποιήσω το ύφος του. Θεώρησα ότι αυτό θα ήταν υποκριτικό. Η αρθρογραφία μου δεν είναι διδακτορική διατριβή, ώστε η αντιγραφή από απρόσωπους υπολογιστές να θεωρείται παράπτωμα. Προσωπικά, χρησιμοποιώ το ChatGPT ακόμα και για να μου βρίσκει τηλέφωνα.
Το έχω χρησιμοποιήσει επανειλημμένως. Θα σας δώσω ένα παράδειγμα. Στις 4/1/2026, σε αυτή τη στήλη δημοσίευσα ένα σημείωμα με τίτλο: «Μαθαίνοντας από την ιστορία της Kelly», προκειμένου να αναδείξω το γεγονός ότι όπου υπάρχουν αμοιβές ή χρήματα υπάρχουν και καταχρήσεις και απάτες. Φυσικά, αναφερόμουν στα συμβάντα στον ΟΠΕΚΕΠΕ. Επαναλαμβάνω την ιστορία της Kelly γιατί τη βρίσκω εξαιρετικά διδακτική και διασκεδαστική:
«[…] H Kelly ήταν ένα θηλυκό δελφίνι, που έζησε την εποχή των 60-70 σε μια περιοχή ελεγχόμενη από το Αμερικανικό Ναυτικό. Η Kelly μαζί με άλλα δελφίνια ήταν μέρος ενός πειράματος όπου ερευνητές του US Navy’s Marine Mammal Program προσπαθούσαν να εκπαιδεύσουν τα δελφίνια να διατηρούν την περιοχή τους καθαρή. Η διαδικασία ήταν εξαιρετικά απλή. Ο εκπαιδευτής έριχνε στο νερό ένα χάρτινο κύπελλο και όταν κάποιο δελφίνι τού το έφερνε, ο εκπαιδευτής σφύριζε με τη σφυρίχτρα του και έδινε ένα μικρό ψάρι σαν ανταμοιβή.
Η αρθρογραφία σε μια εφημερίδα δεν είναι διδακτορική διατριβή ώστε η αντιγραφή από απρόσωπους υπολογιστές να θεωρείται παράπτωμα.
Στη διάρκεια του προγράμματος οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η Kelly είχε εξαιρετικές επιδόσεις (σε σχέση με τα υπόλοιπα δελφίνια), οι οποίες στατιστικά δεν μπορούσαν να εξηγηθούν. Παρακολούθησαν την Kelly και αυτά που διαπίστωσαν τους άφησαν άφωνους. Η Kelly, αφού κατάλαβε τους κανόνες, όταν έβρισκε ένα σκουπίδι δεν το παρουσίαζε για ανταμοιβή, αλλά το έκρυβε στον βυθό κάτω από βράχους. Το τεμάχιζε και παρουσίαζε ένα ένα τα κομματάκια για να έχει πολλαπλάσια αμοιβή αντί για μία!
Αλλά η παμπόνηρη Kelly δεν περιορίστηκε μόνο στην δική της ικανοποίηση. Εκπαίδευσε και τα υπόλοιπα δελφίνια να κάνουν το ίδιο και έτσι όλα έτρωγαν καλύτερα. Το επιστέγασμα όμως ήταν άλλο. Σε κάποια στιγμή η Kelly μάζεψε από την επιφάνεια ένα ψόφιο γλάρο. Οταν τον παρουσίασε, ο εκπαιδευτής τής έδωσε ένα πολύ μεγάλο ψάρι. Αυτό ήταν και το λάθος του. Από την ημέρα εκείνη η Kelly δεν έτρωγε τα μικρά ψαράκια αλλά τα άφηνε στην επιφάνεια ώστε να προσελκύει τους γλάρους. Οταν ο γλάρος πλησίαζε, τον σκότωνε και έτσι εξασφάλιζε μεγαλύτερη αμοιβή. Δηλαδή, έφτασε στην προμελετημένη “δολοφονία” για μεγαλύτερη αμοιβή![…]».
Η ιστορία αυτή και πάλι προέρχεται από το ChatGPT. Θυμόμουνα αμυδρά την ιστορία ενός παμπόνηρου δελφινιού, για το οποίο κάτι είχα διαβάσει πριν από 50+ χρόνια και ζήτησα από το ChatGPT να μου δώσει την πλήρη ιστορία. Οποιος απεμπολεί τις δυνατότητες που μας δίνει η σύγχρονη τεχνολογία και ειδικά η τεχνητή νοημοσύνη, μάλλον δεν έχει μάθει να ζει στο σήμερα.
Θέλω να κλείσω το σημερινό σημείωμα με μια άλλη ενδιαφέρουσα ιστορία, η οποία πιστεύω ότι έχει σχέση με το θέμα μας. Κάποτε πριν από πάρα πολλά χρόνια είχα διαβάσει ότι ο διάσημος ζωγράφος Caravaggio χρησιμοποιούσε την τεχνολογία της εποχής του για να αποτυπώσει με τόση ακρίβεια την προοπτική και τον φωτορεαλισμό του. Ετσι, απευθύνθηκα στο ChatGPT με το αίτημα: «γράψε μου 200 λέξεις για το πώς φημολογείται ότι ο Caravaggio χρησιμοποιούσε την τεχνολογία για τους πίνακές του». Ιδού το αποτέλεσμα, χωρίς καμία επέμβαση:
«Υπάρχει φήμη ότι ο Μικελάντζελο Μεριζί, γνωστός ως Καραβάτζιο, χρησιμοποίησε τεχνολογικά βοηθήματα για να δημιουργήσει τους ρεαλιστικούς και δραματικούς του πίνακες. Οι υποστηρικτές αυτής της άποψης προτείνουν ότι ο ζωγράφος αξιοποίησε τεχνικές οπτικής προβολής, όπως την camera obscura ή τον καθρέφτη, για να αποτυπώνει με ακρίβεια αναλογίες, προοπτικές και τις θαυμαστές του αντιθέσεις φωτός και σκιάς. Οι σκοτεινοί χώροι και οι έντονες σφραγίδες φωτισμού στο έργο του θεωρούνται από μερικούς ως δείκτες χρήσης οπτικών προβολέων που επέτρεπαν την άμεση μεταφορά μορφών στο καμβά. Αλλοι αναφέρονται σε καινοτόμες μεθόδους ανάμειξης χρωμάτων και στη χρήση πιθανών χημικών ενώσεων για καλύτερη σταθερότητα των τόνων. Πλήθος ιστορικών και τεχνοκριτικών παραμένουν σκεπτικοί, επισημαίνοντας την τεχνική αρτιότητα, την αίσθηση της στιγμής και την απευθείας ζωγραφική από μοντέλα ως πειστήρια παραδοσιακής χειροτεχνίας. Η συζήτηση, ωστόσο, αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον για τον Καραβάτζιο, συνδέοντας τέχνη, επιστήμη και τεχνολογία στην πρώιμη μοντέρνα εποχή. Νέες επιστημονικές αναλύσεις, όπως η ψηφιακή μικροφωτογραφία, η φασματοσκοπία και η τρισδιάστατη χαρτογράφηση επιφανειών, έχουν αποκαλύψει ίχνη υποστρωμάτων, στρωμάτων χρωμάτων και τεχνικών που ενισχύουν την πιθανότητα συνδυασμού παραδοσιακών μεθόδων και οπτικών τεχνασμάτων, χωρίς όμως να ακυρώνουν το μοναδικό δημιουργικό όραμα και την ικανότητα του ίδιου του καλλιτέχνη. Η συζήτηση συνεχίζεται μεταξύ ιστορίας, τέχνης και τεχνολογίας σήμερα ακόμα».
Η ουσία βρίσκεται στην προτελευταία πρόταση του κειμένου, την οποία επισημαίνω με bold στοιχεία.
ΥΓ. Ο επιστολογράφος επισημαίνει ότι «[…] είναι ξεκάθαρο σε σας ότι είναι εύκολο για τον οποιονδήποτε να δημιουργήσει τέτοια άρθρα, με μηδενικό ή αμελητέο κόστος […]». Θέλω να τον ενημερώσω, αλλά και τους αναγνώστες της εφημερίδας, ότι από το 2012 που γράφω αυτά τα κείμενα, δεν έχω πάρει καμία αμοιβή από την «Καθημερινή». Ολα είναι pro bono σαν προσφορά στην κοινωνία.
*O κ. Ανδρέας Γ. Δρυμιώτης είναι σύμβουλος επιχειρήσεων.
