Τα θηριώδη δημοσιονομικά υπερπλεονάσματα παρουσιάζονται ως δικαίωση της οικονομικής πολιτικής, ως τρανή απόδειξη ότι η οικονομία πάει καλά, κι έτσι δημιουργείται η δυνατότητα στήριξης των πιο ευάλωτων νοικοκυριών. Δεν είναι αλήθεια.
Υποχρέωση της Ελλάδας είναι η παραγωγή συγκεκριμένων δημοσιονομικών πλεονασμάτων, ώστε να αποπληρώνουμε το δημόσιο χρέος. Τα υπερπλεονάσματα είχαν νόημα το 2016-18, στην προσπάθεια εξόδου από τα μνημόνια: Ο βασικός λόγος ήταν ότι οι αγορές δεν πίστευαν ότι μπορούμε να διατηρούμε πρωτογενή πλεονάσματα της τάξης του 3,5% του ΑΕΠ – μάλιστα το ΔΝΤ ισχυριζόταν ότι δεν μπορούμε να επιτύχουμε ούτε 1,5%. Οι αγορές πείστηκαν ότι η χώρα είναι αξιόπιστη χάρη στα υπερπλεονάσματα. Χωρίς αυτά, το κόστος δανεισμού θα είχε ξεφύγει και η προσπάθεια ίσως έπεφτε, για τρίτη φορά, στα βράχια. Ετσι, τότε, δημιουργήθηκε και το «μαξιλάρι» των 40 δισ. ευρώ.
Ποιο είναι το κεντρικό ζητούμενο μετά την έξοδο από τα μνημόνια; Να διατηρούμε τέτοιους ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης, που θα διασφαλίζουν ότι θα μπορούμε να εξυπηρετούμε το χρέος κάτω από όλες τις συνθήκες. Αυτόν τον στόχο, την ισχυρή μεγέθυνση της οικονομίας, αντιστρατεύονται τα υπερπλεονάσματα. Δεν συνιστούν κάποια «υπεραπόδοση» της οικονομίας, αυτό που κάνουν είναι να παρεμποδίζουν τη μεγέθυνσή της.
Τα μεγαλύτερα πλεονάσματα δεν προκύπτουν από μεγαλύτερη μεγέθυνση της οικονομίας. Το 2024, μάλιστα, ήταν μεγαλύτερα από τον κυβερνητικό στόχο κατά 6,4 δισ. ευρώ, παρότι το ΑΕΠ αυξήθηκε πολύ λιγότερο από όσο προβλεπόταν – μόνο 2,1% αντί για 2,9%. Πέρυσι, πάλι, ενώ το ΑΕΠ αυξήθηκε όσο προβλεπόταν (2,1%), τα δημοσιονομικά πλεονάσματα έφτασαν στα 12,1 δισ. έναντι στόχου 9,5 δισ. Αρα, τα επιπλέον πλεονάσματα προκύπτουν από άλλες πηγές. Από περικοπές δημοσίων δαπανών και από μία υπεραπόδοση: φορολογικών εσόδων.
Τα υπερπλεονάσματα δεν είναι δώρο, αντιστρατεύονται την ανάπτυξη.
Οσον αφορά τις περικοπές, το Γενικό Λογιστήριο βάζει διάφορα «μαξιλαράκια» σε κατηγορίες δαπανών που, αν χρειαστεί, μπορούν να αφαιρούνται. Οσον αφορά τα φορολογικά έσοδα, εν μέρει αυξάνονται λόγω της μείωσης της φοροδιαφυγής και κατά το μεγάλο μέρος τους λόγω της «μαγικής» επίδρασης του πληθωρισμού. Είναι ο καλύτερος συνεργάτης της κυβέρνησης: αυξάνει ονομαστικά το ΑΕΠ, με συνέπεια το χρέος να μειώνεται ως ποσοστό του (απόλυτα, το χρέος αυξήθηκε σε 360 δισ. από 332 δισ. το 2019), αυξάνει και τα έσοδα από ΦΠΑ.
Ως παράγωγο των υπερπλεονασμάτων, βγαίνει κάτι «στην άκρη» προς διανομή – στοχευμένα, προς άγραν ψήφων. Το πώς διανέμεται είναι ένα θέμα, αλλά το αληθινά θεμελιώδες είναι άλλο: περικόπτονται δαπάνες και υπεραντλούνται φόροι, ενώ οι ρυθμοί οικονομικής μεγέθυνσης μένουν λίγα δέκατα πάνω από τις ανεπτυγμένες χώρες και λίγες μονάδες κάτω από αυτούς στη γειτονιά μας και, τελικά, η ένδεια αναπαράγεται διευρυμένα σε τμήματα της κοινωνίας, για να έρθει η φιλάνθρωπος κυβέρνηση να ελεήσει τα θύματα της πολιτικής της. Ενας αρχικά ενάρετος κύκλος παραγωγής υπερπλεονασμάτων, για να πεισθούν οι αγορές ότι η υπερχρεωμένη χώρα είναι φερέγγυα και να βγούμε από τα μνημόνια, έχει μετατραπεί σε φαύλο.
