Το 2016, όταν στην εξουσία βρίσκονταν οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ, τόσο η Ν.Δ. όσο και το ΠΑΣΟΚ έκαναν –και πολύ σωστά– σφοδρή κριτική στην κυβέρνηση Τσίπρα για τους διορισμούς κομματικών φίλων και συγγενών σε θέσεις μετακλητών υπαλλήλων στα γραφεία υπουργών και στο Μαξίμου. Μάλιστα, ο κ. Μητσοτάκης είχε ονομάσει, πολύ επιτυχημένα, τη σχετική λίστα των διορισμένων συνεργατών «Λίστα Καρανίκα» από το όνομα του Νίκου Καρανίκα, ο οποίος είχε τοποθετηθεί σύμβουλος στο πρωθυπουργικό γραφείο.
Σήμερα, δέκα χρόνια μετά, οι 1.052 μετακλητοί υπάλληλοι του ΣΥΡΙΖΑ στα υπουργικά γραφεία παραμένουν σταθεροί – 1.054 πλέον, σύμφωνα με τον υπουργό Επικρατείας κ. Σκέρτσο. Η «Λίστα Καρανίκα» έχει αντικατασταθεί με νέα λίστα κομματικών φίλων της Ν.Δ., που θα μπορούσε σκωπτικά να ονομαστεί «Λίστα Βάρρα» από το όνομα του πρώην προέδρου του ΟΠΕΚΕΠΕ. Οπως ο Νίκος Καρανίκας τοποθετήθηκε σύμβουλος με εντολή Τσίπρα, έτσι και ο Γρηγόρης Βάρρας τοποθετήθηκε στο Μαξίμου με εντολή του σημερινού πρωθυπουργού μετά την απομάκρυνσή του από την προεδρία του ΟΠΕΚΕΠΕ (2019-2020), επειδή έφερνε αντιρρήσεις σε κάποιες αμαρτωλές επιδοτήσεις «γαλάζιων» κτηνοτρόφων της Κρήτης. Σημειώνεται ότι ο ίδιος ο κ. Βάρρας έχει καταθέσει ότι στα έξι χρόνια που βρίσκεται στο Μαξίμου, ουδέποτε ο πρωθυπουργός τον έχει ρωτήσει το παραμικρό για τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Με άλλα λόγια, «τι είχες Γιάννη, τι είχα πάντα». Μπορεί οι εκάστοτε κυβερνήσεις να εξαγγέλλουν πριν αναλάβουν την ετοιμότητά τους να συντρίψουν το πελατειακό κράτος και να ενισχύσουν την αξιοκρατία, όμως μόλις πάρουν την εξουσία οι διορισμοί κομματικών ημετέρων (αφισοκολλητών, αποτυχημένων πολιτευτών ή δικών μας ανθρώπων) δεν αργούν να έρθουν. Χωρίς, ωστόσο, αυτό να σημαίνει ότι από τους εκλεκτούς 1.052 του ΣΥΡΙΖΑ ή τους 1.054 της Ν.Δ. που βρίσκονται σε υπουργικά γραφεία δεν υπάρχει και μεγάλο ποσοστό τεχνοκρατών που βοηθούν τους πολιτικούς να αντιληφθούν την πολυπλοκότητα κάποιων θεμάτων για να πάρουν σωστές αποφάσεις.
Βέβαια, από τη μια κυβέρνηση στην επόμενη υπάρχουν και βελτιώσεις. Η κυβέρνηση Μητσοτάκη, π.χ., απαγόρευσε την πρόσληψη συγγενικών προσώπων στα πολιτικά γραφεία υπουργών –το είχε νομοθετήσει πρώτη φορά το ΠΑΣΟΚ το 2012–, ενώ προέβλεψε ανώτατο αριθμό μετακλητών για κάθε υπουργείο. Δεν υπήρξε πρόβλεψη, ωστόσο, για να μπει ανώτατο όριο στους μετακλητούς υπαλλήλους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με αποτέλεσμα οι δήμαρχοι και οι περιφερειάρχες να κάνουν του κεφαλιού τους. Ετσι, οι 1.026 μετακλητοί των ΟΤΑ επί ΣΥΡΙΖΑ έφθασαν πλέον στους 1.767 στους ΟΤΑ επί Ν.Δ. Και βέβαια, όπως έδειξε και η υπόθεση του προσφάτως παραιτηθέντος βουλευτή Καβάλας Μακάριου Λαζαρίδη, πολλοί από τους κατά καιρούς διορισθέντες σε βοηθητικές θέσεις της εκάστοτε κυβέρνησης δεν έχουν καν τα τυπικά προσόντα. Προκαλώντας οργή στους πολίτες που επειδή δεν έχουν πρόσβαση στην εξουσία, χάνουν τον διορισμό από κάποιους κομματικούς φίλους.
Κι αν δεν υπήρχε ο αείμνηστος Αναστάσιος Πεπονής, και η δημιουργία του ΑΣΕΠ το 1994 (επί Α. Παπανδρέου παρακαλώ), ακόμη και σήμερα μεγάλο μέρος των δημοσίων υπαλλήλων θα διοριζόταν με βάση τα πολιτικά τους φρονήματα και τις σχέσεις τους με το εκάστοτε κυβερνών κόμμα και όχι με βάση τα πτυχία και τα προσόντα τους.
Για να είμαστε δίκαιοι, η ψηφιοποίηση της κρατικής μηχανής ήταν σημαντικό επίτευγμα της σημερινής κυβέρνησης που έβαλε φραγμούς στις σχέσεις συναλλαγής πολίτη – κράτους και ενίσχυσε την αποτελεσματικότητα, ενώ μείωσε τη γραφειοκρατία. Ο τρόπος, π.χ., με τον οποίο διαχειρίστηκε η κυβέρνηση Μητσοτάκη το μείζον ζήτημα των εμβολιασμών COVID την περίοδο της πανδημίας επαινέθηκε από όλο τον κόσμο και έσωσε χιλιάδες ζωές. Ωστόσο, η πολυδιαφημισμένη μετωπική σύγκρουση της κυβέρνησης με το πελατειακό κράτος δεν υπήρξε ποτέ και αρκετοί παρωχημένοι πελατειακοί μηχανισμοί συνεχίζουν να λειτουργούν κανονικά, όπως έδειξε το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Που υποχρέωσε τον κ. Μητσοτάκη να παραδεχθεί ότι οι πελατειακές σχέσεις ζουν και βασιλεύουν. «Ας είμαστε ειλικρινείς. Αποτύχαμε», δήλωσε στις 29.6.2025 μετά τις αποκαλύψεις με τους «γαλάζιους» κτηνοτρόφους της Κρήτης.
Είναι αλήθεια ότι η σημερινή κυβέρνηση είχε κάθε δυνατότητα να προχωρήσει σε σημαντικές μεταρρυθμίσεις που θα έκοβαν τα πόδια στο πελατειακό κράτος. Σαν αυτές, π.χ., που ανακοίνωσε πριν από λίγες ημέρες ο κ. Μητσοτάκης πριν από την ψηφοφορία άρσης ασυλίας βουλευτών του. Ο πρωθυπουργός είπε ότι μελετάει την αλλαγή του εκλογικού συστήματος με εκλογή βουλευτών χωρίς σταυρό από μια λίστα μονοεδρικών περιφερειών (α λα Γερμανία) και την υιοθέτηση ασυμβιβάστου μεταξύ υπουργού και βουλευτή, ώστε να χτυπηθούν οι πελατειακές σχέσεις.
Αλλαγές επαναστατικές για την Ελλάδα, για τις οποίες όμως εάν ενδιαφερόταν πραγματικά η κυβέρνηση να τις προχωρήσει θα έπρεπε να τις είχε προτείνει αμέσως μετά τη νίκη του 2023, για να υπάρχει χρόνος να ενημερωθούν η κοινή γνώμη και το πολιτικό προσωπικό της χώρας και να δημιουργηθεί κλίμα συναίνεσης στη Βουλή.
