Η τεχνητή νοημοσύνη (Τ.Ν.) δεν αποτελεί πλέον μια μελλοντική υπόσχεση. Είναι ήδη ένας από τους βασικούς μοχλούς επιστημονικής προόδου, οικονομικής ισχύος και γεωπολιτικής επιρροής διεθνώς. Επενδύσεις τρισεκατομμυρίων, τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα, οξείες συζητήσεις περί «αγώνα Τ.Ν.» (AI race) μεταξύ κρατών και εταιρειών, αλλά και οι τεράστιες αναμενόμενες αποδόσεις της τεχνητής νοημοσύνης, δείχνουν ότι βρισκόμαστε μπροστά σε μια τεχνολογική τομή συγκρίσιμη με τις μεγάλες βιομηχανικές επαναστάσεις.
Σε αυτό το παγκόσμιο περιβάλλον ταχύτατου μετασχηματισμού, η εθνική ανταγωνιστικότητα και η ποιότητα ζωής των πολιτών θα εξαρτηθούν σε μεγάλο βαθμό από το κατά πόσον οι χώρες μπορούν να αναπτύξουν, να κατανοήσουν και να αξιοποιήσουν υπεύθυνα την τεχνητή νοημοσύνη. Η Ελλάδα δεν μπορεί να μείνει θεατής.
Παρά το αξιόλογο ανθρώπινο δυναμικό και τη σημαντική ερευνητική δραστηριότητα που ήδη υπάρχει, λείπει σήμερα ένας ενιαίος, θεσμοθετημένος φορέας που να συντονίζει συστηματικά τις ερευνητικές, εκπαιδευτικές, βιομηχανικές και πολιτικές δράσεις στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Η ίδρυση ενός Εθνικού Κέντρου Τεχνητής Νοημοσύνης (ΕΚΤΝ) μπορεί να καλύψει αυτό το κενό και να λειτουργήσει ως καταλύτης για τη μετάβαση της χώρας σε ένα πρότυπο ανάπτυξης υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Κεντρικός στόχος του ΕΚΤΝ θα είναι η ενίσχυση της ερευνητικής αριστείας, η επιτάχυνση της καινοτομίας –συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας νεοφυών επιχειρήσεων– και η υποστήριξη της υιοθέτησης τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης από τον δημόσιο και τον ιδιωτικό τομέα. Παράλληλα, θα προωθεί τον γραμματισμό στην Τ.Ν. και θα θέτει υψηλά πρότυπα ασφαλείας, δεοντολογίας και διαφάνειας. Το Κέντρο μπορεί να λειτουργήσει ως εθνικός κόμβος συνεργασίας μεταξύ πανεπιστημίων, ερευνητικών κέντρων, επιχειρήσεων, επενδυτών και δημόσιων φορέων. Με αυτόν τον τρόπο, θα συμβάλει στη δημιουργία ενός συνεκτικού οικοσυστήματος τεχνητής νοημοσύνης, ικανού να μετατρέψει τη γνώση σε κοινωνικό και οικονομικό όφελος.
Στην ερευνητική του διάσταση, το ΕΚΤΝ –σε συνεργασία με υφιστάμενες εθνικές υποδομές όπως ο «Φάρος» και ο «Δαίδαλος»– θα υποστηρίζει τη χρήση προηγμένων υπολογιστικών πόρων, θα χρηματοδοτεί διεπιστημονική έρευνα και θα ενισχύει τη συμμετοχή της Ελλάδας σε διεθνή ερευνητικά δίκτυα μεγάλης κλίμακας. Στόχος είναι η παραγωγή νέας γνώσης με διεθνή αντίκτυπο και η ανάσχεση της διαρροής επιστημονικού δυναμικού.
Σε επίπεδο πανεπιστημιακής εκπαίδευσης, το Κέντρο μπορεί να στηρίξει τη δημιουργία σύγχρονων προγραμμάτων σπουδών, να διευκολύνει τη μεταφορά τεχνογνωσίας και να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ ακαδημαϊκής έρευνας και αναγκών της οικονομίας. Η συστηματική επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο αποτελεί άλλωστε προϋπόθεση για οποιαδήποτε βιώσιμη στρατηγική.
Στη βιομηχανική του διάσταση, το ΕΚΤΝ θα ενισχύσει την παραγωγική βάση της χώρας, παρέχοντας υποστήριξη σε επιχειρήσεις, δημιουργώντας προγράμματα δοκιμής και επιτάχυνσης τεχνολογιών και προωθώντας εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης υψηλής αξίας. Παράλληλα, θα συμβάλει στην προσέλκυση επενδύσεων και στην ανάπτυξη νέων, καινοτόμων τομέων.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο ρόλος του Κέντρου ως θεσμικού συμβούλου της Πολιτείας. Το ΕΚΤΝ μπορεί να παρέχει τεχνογνωσία, κατευθυντήριες γραμμές και εκτιμήσεις επιπτώσεων για την υπεύθυνη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στη δημόσια διοίκηση. Ετσι θα ενισχυθούν η διαφάνεια, η λογοδοσία και η αποτελεσματικότητα των δημόσιων πολιτικών, με απτό όφελος για τον πολίτη.
Για τη βέλτιστη λειτουργία ενός τέτοιου θεσμού είναι απαραίτητη η σαφής θεσμοθέτησή του, η ύπαρξη ισχυρής αλλά ευέλικτης διακυβέρνησης, η δημιουργία διακριτών οργανωτικών μονάδων για την έρευνα, την εκπαίδευση και τη βιομηχανική καινοτομία, καθώς και η σύσταση ενός εθνικού συμβουλίου τεχνητής νοημοσύνης για τον στρατηγικό συντονισμό.
Η ίδρυση ενός Εθνικού Κέντρου Τεχνητής Νοημοσύνης δεν είναι απλώς μια επένδυση στην τεχνολογία. Είναι μια στρατηγική επένδυση στο μέλλον της χώρας, στην κοινωνική συνοχή και στη μακροπρόθεσμη ευημερία. Σε έναν κόσμο που μετασχηματίζεται ραγδαία, η επιλογή δεν είναι αν θα κινηθούμε μπροστά, αλλά αν θα το κάνουμε εγκαίρως και οργανωμένα.
*Ο κ. Τίμος Σελλής είναι διευθυντής της Ερευνητικής Μονάδας «Αρχιμήδης» του Ερευνητικού Κέντρου «Αθηνά».
*Ο κ. Θεόδωρος Ευγενίου είναι καθηγητής των Decision Sciences and Technology Management στο INSEAD (Γαλλία).
